از تکاثر تا مواسات؛ بازخوانی الگوی اقتصادی در تراز تمدن اسلامی
✍ملیحه خواجوی در نظام سرمایهداری غالب، اقتصاد نه به عنوان ابزاری برای تعالی، بلکه به عنوان اصالت مصرف و تکاثر تعریف میشود. در این نگاه، انسان به مصرفکننده تقلیل یافته و پیشرفت، تنها در رشد شاخصهای مادی و انباشت کالا دیده میشود. اما در مکتب اقتصادی اسلام و اندیشه انقلاب اسلامی، اقتصاد خادم تربیت انسان است و پیشرفت بدون عدالت اجتماعی و معنویت کار، سرابی بیش نیست. ۱. تقابل تکاثر با قناعت مجاهدانه قرآن کریم ریشه فساد اقتصادی را در تکاثر (فخرفروشی و انباشت بیپایان) میداند. در مقابل، اسلام بر قناعت تأکید دارد؛ قناعتی که به معنای تنبلی نیست، بلکه به معنای اقتصاد در مصرف (میانهروی) و ایثار است. جوامعی که در دام مصرفگرایی و تجملگرایی میافتند، دچار استحاله فرهنگی شده و سرمایههای خود را به جای تولید و خدمت، صرف کالاهای لوکس و نمایش رفاه میکنند. این همان نقطهای است که رهبر معظم انقلاب با نهی از سبک زندگی اشرافی، نسبت به آن هشدار میدهند؛ چرا که اشرافیگری، روحیه جهادی را در ساختارهای اقتصادی میکشد. ۲. عدالت به مثابه توزیع فرصتها و توانمندسازی در الگوی اقتصاد اسلامی، عدالت فقط توزیع پول نیست، بلکه توانمندسازی مردم است. سرمایه انسانی در نگاه مکتب امام (ره)، ارزشمندترین دارایی است که باید از طریق فرهنگ کار و تولید دانشبنیان شکوفا شود. عدالت بیننسلی در این گفتمان، به معنای پیشرفت درونزا است؛ یعنی ما نباید با مصرف بیرویه منابع، دست نسل آینده را خالی بگذاریم. تحقق این هدف مستلزم اصلاح نظام توزیع و مبارزه با فساد اقتصادی است؛ چرا که فساد، بزرگترین مانع تحقق عدالت و مانع رسیدن رزق حلال به سفره مردم است.
۳. احیای مواسات برای مقابله با انزوا یکی از آسیبهای جدی سبک زندگی مادی، انزوای فردی است که در پس شعارهای رفاهطلبانه پنهان شده است. در نظام توحیدی، پیوند میان اعضای جامعه از طریق مواسات (همدلی و کمک مؤمنانه) برقرار میشود. تجربه رزمایشهای مواسات در کشور نشان داد که چگونه با تکیه بر فرهنگ ایثار و نهادهای مردمی، میتوان محرومیت را نه با تزریق پول صرف، بلکه با همبستگی اجتماعی کاهش داد. این فرهنگ، دقیقاً نقطه مقابل اقتصاد انزواگرا است که در آن فرد فقط به فکر بقای خود است. ۴. سیاستگذاری برای جامعه تمدنساز برای گذار از وضعیت فعلی، سیاستگذار باید از اقتصاد سرمایهسالار فاصله بگیرد: جهاد تبیین در اقتصاد: رسانه باید کار و تولید را به عنوان یک ارزش الهی (عبادت) بازتعریف کند. اصلاح اولویتها: بودجههای عمومی باید بهجای حمایت از زوائد مصرفی، به سمت زیرساختهای تولید و رفع تبعیضهای ساختاری هدایت شوند. تقویت روحیه خودباوری: راهبرد اصلی اقتصاد مقاومتی، تکیه بر توان داخلی و قطع وابستگی به نسخههای بیگانهای است که فقط وابستگی اقتصادی را بازتولید میکنند. و سخن آخر اینکه اقتصاد اسلامی، یعنی اقتصادی که در آن توحید، عدالت و مواسات با هم گره خوردهاند. اگر سیاستگذاریهای کلان ما نتواند فرهنگ تولید را بر فرهنگ دلالی پیروز کند، حتی با رشد آمارها، آن جامعه به تراز تمدن اسلامی نخواهد رسید. امروز، بازگشت به اخلاق اقتصادی، شرط اول برای استقلال و بقای عزتمندانه انقلاب در برابر جنگ ترکیبی دشمن است.
16:35 - 29 مرداد 1405
43٫6k بازدید