رضاخان چگونه با حمایت انگلیس تبدیل به رضاشاه شد؟

تنها حکومتی که «در طول تاریخ ایران» توسط بیگانه به‌قدرت رسید، حکومت پهلوی بود که انگلیس به‌طور مستقیم برای تأمین منافع خود در ایران، نقشۀ روی کار آوردنِ یک «حکومت دیکتاتوری» در کشور ما را طرح‌ریزی کرد.
گروه فارس پلاس: قرن پُرماجرای ۱۴ شمسی برای مردم ایران، با یک اتفاق تلخ آغاز می‌شود. سوم اسفند ۱۲‌۹۹ شمسی، کودتایی که نقشۀ آن را حکومت بریتانیا طراحی کرده بود و اجرایش را شخصی به نام «سید ضیاءالدین طباطبایی» که بازوی سیاسیِ این کودتا بوده و همچنین «رضاخان میرپنج» به‌عنوان بازوی نظامی کودتا، به‌عهده می‌گیرند.
ماجرا از این قرار است که ایران در خلال جنگ جهانی اول توسط بریتانیا، روسیه و عثمانی اشغال می‌شود. در این حین، با وقوع انقلاب اکتبر ۱۹‌۱۷ میلادی در روسیه، روس‌ها که حالا شوروی شده بودند، قبل از پایان جنگ جهانی اول، نیروهای خود را از ایران خارج می‌کنند. بریتانیا که رقیب سنتی خود را خارج از میدان می‌بیند، از فرصتِ به‌دست‌آمده نهایت استفاده را می‌بَرد و با انعقاد قراردادی موسوم به «قرارداد ۱۹‌۱۹» با دولت ایران، تلاس می‌کند تا تمام نهادهای حاکمیتیِ ایران را تحت نفوذ مستقیم خود درآورد.
انگلیسی‌ها این کار را قبلاً در مصر تجربه کرده بودند و این تجربه برای آن‌ها موفق‌آمیز هم بوده است. اما با انتشار متن توافق، بَلوایی درایران به‌پا می‌شود که عملاً تصویب و اجرای قرارداد ۱۹‌۱۹ را غیرممکن می‌سازد. انگلیس‌ها که این طرح را شکست‌خورده دیده بودند، یک طرح دیگر، یعنی «کودتا» را روی میز می‌گذارند. بدین‌ترتیب پروندۀ ایران از وزارت خارجه بریتانیا تحویل گرفته و به وزارت جنگ بریتانیا سپرده می‌شود. جالب است که وزیر جنگ انگلیس در آن زمان، «وینستون چرچیل» بوده است. چرچیل با همکاری لُرد چِلمزفورد ـ رئیس حکومت بریتانیا در هند در دوران استعمار ـ طرح کودتا در ایران را کلید می‌زند.
آن‌ها برای موفقیت پروژه کودتا از دو نیروی کارکشتۀ خود به نام‌های «اردشیر جی ریپورتر» و «ژنرال اِدموند آیرونساید» استفاده می‌کنند. اردشیر ریپورتر، عامل اطلاعاتیِ چلمزفورد در ایران بود؛ وی سه سال قبل از شروع کودتا، رضاخان را شناسایی می‌کند و او را برای پیشبرد سیاست‌های بریتانیا، فرد مناسبی می‌بیند. آیرونساید نیز نظامی بلندپایه انگلیسی بود که نقشه کودتای سوم اسفند را طراحی و رهبری کرده بود.
سرانجام کودتایی که با ابتکارعمل وزارت جنگ بریتانیا و نایب‌السلطنه هندِ حکومت بریتانیا و با همکاری اردشیرریپورتر و آیرونساید طراحی شده بود، سوم اسفند ۱۲‌۹۹ شمسی توسط رضاخان و سید ضیاءالدین طباطبایی اجرا شد. سید ضیاء پس از کودتا، نخست‌وزیر شد؛ اما دوران قدرتش ۱۰۰ روز بیشتر دوام نداشت و در نهایت مجبور به ترک کشور شد. اما وضعیت رضاخان متفاوت بود.
رضاخان که تا قبل از کودتای سوم اسفند، یک عنصر دسته چندم در سیاست ایران بود، پس از کودتا برای اولین‌بار پایش به صحنه قدرت سیاسی ایران باز شد. او ابتدا بلافاصله پس از کودتا به ریاست دیویزیون (لشکر) قزاق رسید. پس از چند ماه وزیر جنگ شد. از آن‌جایی که نیروی نظامی ایران در دست رضاخان بود، عملاً قدرتِ او از همه سیاستمداران و حتی شاه مملکت هم بیشتر بود.
رضاخان به مدت حدود دو سال و نیم در این مقام [وزارت جنگ] باقی ماند؛ سپس به مدت دو سال نخست‌وزیر شد و در ادامه در ۹ آبان ۱۳‌۰۴ شمسی، خودش را به پادشاهی رساند. (برگرفته از کتاب روایت قرن، به تلاش علی گلی‌نام و رضا قیومی‌پور، صص ۲۳ ـ ۲۵.)
در نتیجه باتوجه به این توصیفات، می‌توان گفت که اگر انگلیس‌ها نبودند، حتی نام رضاخان در تاریخ ایران هرگز ثبت نمی‌شد؛ زیرا این انگلیس بود که برای تأمین منافع خود و در جهت پیشبُرد سیاست‌های خود، رضاخان را شناسایی کردند و از او حمایت کردند و در نهایت، رضاخان را به رضاشاه تبدیل کردند.
با دنبال کردن صفحه فارس پلاس، از به‌روزترین تحلیل‌ها در حوزه سیاست داخلی و خارجی باخبر شوید.
22:26 - 2 اسفند 1403

5 بازنشر24 واکنش
110٫2k بازدید



21 پاسخ

تصویر نمایه‌ی ‌مهدی حمدی‌
@mhdhmd2 اسفند 1403
در پاسخ به
حتی سلسله قاجار که پهلوی‌ها خیلی ازش بد میگن هم که به واقع بد هم بود، با دخالت اجنبی و قوای خارجی روی کار نیومدن🇮🇷❤️

@al_aghsa2 اسفند 1403
در پاسخ به
تو روحش

@Hajiji2 اسفند 1403
در پاسخ به
رضا شاه تو روحت . اونایی که به تو رحمت میفرستند ان شا الله در آخرت با تو همنشین باشن ما هم با شهدا و امام شهدا .ما آخرتمان و نظام اسلامی را به سیب زمینی 60 و دلار نود تومنی نمی فروشبم .

@Hajiji2 اسفند 1403
در پاسخ به
در جواب زنگنه توصیه میکنم کتاب صعود چهل ساله را که مبتنی بر آمارهای بین المللی در خصوص موفقیتهای نظام اسلامی را مطالعه کنی تا بفهمی فرق نظام اسلامی با این همه تحریمها و خیانتها با حکومت فاسد پهلوی چقدره .

تصویر نمایه‌ی ‌علی رضا زنگنه‌
@Pooyan972 اسفند 1403
در پاسخ به
دوست عزیز تعیین موفقیت یک حکومت نیازی به کتاب خوندن نداره. با زندگی کردن در ماحصل آن حکومت می توان با گوشت و استخوان درکش کرد!!

تصویر نمایه‌ی ‌احمد بابایی‌
@ahemajnoon3 اسفند 1403
در پاسخ به
شاهِ اول ، اهل منقل بوده استشک نکن تا خرخره آلوده استبی سواد و قلدر و یک لاقبابوده او قاطرچی اسطبل هابا فشار خارجی ها رشد کردیک شبه او بی محابا رشد کردکودتا کرد و به شاهی او رسید…نمایش بیشتر

تصویر نمایه‌ی ‌میلاد حسینی خبرنگار‌
@Reporter3 اسفند 1403
در پاسخ به

آقای پزشکیان؛ مردم غرب تهران را نجات دهید!

«حداقل یک‌سوم عمر ما در ترافیک سپری خواهد شد. از این وضعیت خسته شده‌ایم، ولی چاره‌ای نداریم و صدایمان هم به جایی نمی‌رسد.» این جمله را بهروز، یکی از شهروندان شهر جدید اندیشه می‌گوید. این مشکلی البته نه‌تنها دغدغه او، بلکه معضل همه مردم غرب استان تهران است.

نمایش گزارش


تصویر نمایه‌ی ‌هادی محمدی‌
@Hadi_Mohammadi3 اسفند 1403
آقای زنگنه کاش زمان شاه بودی و با پوست و استخوانت رفاه زمان شاه را حس میکردی خدایش چقدر رفاه چقدر آسایش چقدر آرامش چقدر امکانات چقدر پیشرفت چقدر حال مردم خوب کاش بودی و می‌دیدی کاش بودی و می‌دیدی تو یک خانه ۱۰۰ متری سه تا خانواده زندگی می‌کردند و هر کدام در یک اتاق کوچک کاش بودی و می‌دیدی برای مسا…نمایش بیشتر

@user17091000431770321763 اسفند 1403
در پاسخ به
من زمان شاه زندگی کردم ، واقعا افتضاح بود از هر نظر ،فساد اخلاقی، مالی ، سیاسی و وضع مردم از نظر اقتصادی هم خیلی بد بود بیشتر مردم تو شهرها تو یک اتاق زندگی میکردند، انگشت شمار ماشین داشتن، حتی تلفن نبود تو خونه ها، مشکل آب خصوصا در جنوب شهر ، خدا لعنت کنه شاه خائن و نوکر بیگانه را

@user1707840052403 اسفند 1403
در پاسخ به
ربع پهلوی مقالاتش تموم شد حالا نوبت شناسایی رضا خان شد!!!!انقدر هزینه برای یک خاندان فراموش شده نکنید