تکنیک ماساژ پیام
یکی از روش‌های قابل بررسی در تحلیل رسانه‌ای، تغییر «قاب» یک خبر است؛ یعنی محتوای اولیه ممکن است یک موضوع مشخص را بیان کند، اما با انتخاب تیتر، تصویر و توضیحی خاص، مخاطب به سمت برداشت گسترده‌تری هدایت شود.
برای نمونه، فرض کنیم نامه‌ای با امضای تعدادی از سینماگران منتشر شده است. محتوای نامه، صرف‌نظر از قضاوت درباره درستی یا نادرستی آن، باید ابتدا از روی متن اصلی، نام امضاکنندگان و تاریخ انتشار بررسی شود.حال اگر خبر اولیه صرفاً این باشد:««تعدادی از سینماگران در نامه‌ای درباره حوادث اخیر کشور موضع‌گیری کردند.»»این عبارت دامنه مشخصی دارد: سخن از تعدادی از سینماگران است و برای نسبت‌دادن دیدگاه به کل جامعه هنری، اطلاعات بیشتری لازم است.اما اگر همین خبر در مرحله بازنشر به این شکل ارائه شود:««سینماگران از معترضان حمایت کردند.»»
دایره مخاطب بزرگ‌تر می‌شود؛ زیرا عنوان «سینماگران» می‌تواند در ذهن مخاطب معنای کلی‌تری نسبت به «امضاکنندگان یک نامه» ایجاد کند.اگر یک گام دیگر برداشته شود و در عکس‌نوشته یا تیتر از تعابیری مانند:««هنرمندان در کنار مردم»»استفاده شود، مخاطب ممکن است میان چند مفهوم متفاوت ارتباط برقرار کند: امضاکنندگان نامه ← سینماگران ← هنرمندان ← مردم.در حالی که از نظر منطقی، هیچ‌یک از این عناوین الزاماً معادل دیگری نیست.بخش حساس‌تر ماجرافرض کنیم اصل نامه متعلق به ۳۰ نفر باشد و موضوع آن نیز مشخصاً درباره یک رویداد یا اعتراض خاص باشد.اگر رسانه بنویسد:««۳۰ سینماگر درباره این اتفاق بیانیه صادر کردند.»»مخاطب با یک گروه مشخص مواجه است.اما اگر همان محتوا با تصویری منتشر شود که در آن، «مردم» یا «معترضان» در کنار نام سینماگران قرار گرفته‌اند، ممکن است این تصور شکل بگیرد که کل جامعه هنری در یک سوی ماجرا و حاکمیت در سوی دیگر قرار دارد.این در حالی است که برای رسیدن به چنین نتیجه‌ای باید ابتدا مشخص شود چند نفر این نامه را امضا کرده‌اند، چه کسانی بوده‌اند، متن دقیق نامه چه بوده و آیا امضاکنندگان درباره تمام موضوعاتی که رسانه به آنها نسبت می‌دهد، موضع مشترک داشته‌اند یا خیر.
بنابراین در این نمونه، مسئله فقط «درست یا غلط بودن نامه» نیست؛ بلکه نحوه اتصال چند گزاره به یکدیگر نیز اهمیت دارد.ممکن است گزاره اول این باشد:«تعدادی از سینماگران نامه‌ای را امضا کرده‌اند.»سپس در روایت رسانه‌ای تبدیل شود به:«سینماگران از معترضان حمایت کردند.»و در نهایت مخاطب با این برداشت مواجه شود:«جامعه هنری در برابر حاکمیت قرار گرفته است.»این سه جمله از نظر دامنه و معنای سیاسی یکسان نیستند.چرا بررسی منبع اولیه اهمیت دارد؟برای جلوگیری از چنین برداشت‌هایی، بهتر است مخاطب چهار موضوع را جداگانه بررسی کند:- اصل نامه و متن کامل آن؛- تعداد و هویت دقیق امضاکنندگان؛- زمینه و زمان انتشار نامه؛- تفاوت میان آنچه امضاکنندگان واقعاً نوشته‌اند و تفسیری که رسانه در تیتر یا عکس‌نوشته ارائه کرده است.به این ترتیب، مخاطب به جای آنکه صرفاً بر اساس یک تیتر یا عکس‌نوشته نتیجه‌گیری کند، می‌تواند خودش میان سند، خبر و تفسیر رسانه‌ای تفکیک قائل شود.در چنین نمونه‌ای، حتی اگر اصل نامه واقعی باشد، باز هم تعمیم موضع یک گروه محدود به «تمام هنرمندان» یا پیوند دادن آن با مفاهیم دیگری مانند «براندازی» نیازمند شواهد جداگانه است.نگارنده: علیرضا شهری
18:20 - 18 مهر 1405
3 واکنش
1194 بازدید