شایعاتی که در جنگ بعدی به سمت ایران شلیک میشود
رسانههای اسرائیلی چندی پیش نوشتند: «لیست ده نفر از مقامات ایرانی که قرار است در جنگ بعدی ترور نشوند را سیا در اختیار موساد قرار داده» خبری که بیاعتمادی و ایجاد حس نفوذی بودن مسئولان ایرانی که زنده میمانند را به مخاطب میدهد؛ و این یعنی هرکس که زنده بماند به خواست دشمن بوده! این اولین بمب دشمن بر ذهن مردم ایران در جنگ شناختی قبل از شروع رسمی جنگ نظامی است.
از شایعه تا واقعیت: جنگ بعدی که آغاز شود، شاید پیش از آنکه صدای انفجار در شهرها بپیچد، با انفجار خبرها و شایعات آغاز شود؛ با خبری از سقوط یک مرکز نظامی، شایعهای درباره کشتهشدن یک فرمانده ارشد نظامی، تصویری جعلی از ویرانی یک شهر و پیامی اضطراری درباره کمبود کالاهای اساسی یا فروپاشی کشور. در این میدان، هر خبر میتواند به گلولهای برای هدفگرفتن ذهنها تبدیل شود و هر شایعه، جرقهای برای شعلهور کردن ترس و اختلاف باشد.هدف دشمن، تنها آسیبزدن به زیرساختها نیست؛ بلکه شکلدادن به تصویری از شکست، پیش از روشنشدن واقعیت میدان و اتمام جنگ است. به همین دلیل شناخت شایعات و روایتهایی که ممکن است همزمان با جنگ نظامی علیه ایران به راه بیفتند، بخشی ضروری از آمادگی برای مواجهه با عملیات روانی روزهای آینده است.
در ادامه باتوجهبه صحبتهای اخیر مهدی محمدی، مشاور رئیس مجلس در امور راهبردی چند نمونه از شبهات و شایعاتی که احتمالاً همزمان شروع با جنگ بعدی بهسرعت در فضای مجازی منتشر خواهند شد را میبینید.
1. فرماندهان و مسئولین عالیرتبه ترور شدهانددر شرایط بحرانی، خبرهای مربوط به وضعیت فرماندهان و مسئولان ارشد، ظرفیت بالایی برای ایجاد اضطراب دارند. انتشار خبرهای جعلی درباره کشتهشدن، مجروحیت یا اختلاف فرماندهان نظامی میتواند جامعه و حتی نظامیان را سردرگم کند. تصاویر قدیمی، ویدئوهای مبهم و پیامهای منتسب به منابع ناشناس نیز ممکن است برای تقویت این روایت به کار گرفته شوند. در این شیوه با انتشار شایعه ترور مقامات ارشد، دشمن از تأییدها و تکذیبها درباره زندهبودن یا ترورشدن افراد به اطلاعات دقیقتری دست مییابد و از این طریق به موقعیت آنها میرسد.
2. شکست قطعی و کار تمام شده استیکی از محتملترین محورهای عملیات روانی دشمن، القای شکست قطعی ایران در ساعات نخست درگیری است. انتشار خبرهای تأییدنشده درباره نابودی مراکز نظامی، ازکارافتادن سامانههای دفاعی و فلج شدن ساختار فرماندهی میتواند احساس درماندگی ایجاد کند. هدف چنین فضاسازیای، نه صرفاً انتقال خبر، بلکه ناامیدی و شکلدادن به این تصور است که ادامه مقاومت بیفایده خواهد بود.
3. مسئولان فرار کردهاند و مردم تنها ماندهاندیکی از روایتهای اثرگذار در جنگ روانی، القای بیتفاوتی مسئولان نسبت به امنیت و معیشت مردم است. انتشار شایعات درباره فرار مدیران، تخلیه خانوادههای مسئولان یا پناهگرفتن آنان در مکانهای امن، بدون شواهد معتبر، میتواند خشم عمومی ایجاد کند. بررسی مستقل اطلاعات و تفکیک واقعیت از ادعا، برای جلوگیری از قضاوت شتابزده ضروری است.
4. جنگ نتیجه مذاکره و خیانت داخلی بوددر روزهای نخست درگیری، احتمال دارد روایتهای متناقضی درباره مذاکرات، تصمیمهای سیاسی و علت آغاز جنگ منتشر شوند. برخی ممکن است مذاکرهکنندگان را مقصر بدانند و برخی دیگر تصمیمهای نظامی را عامل بحران معرفی کنند. هدف احتمالی چنین روایتهایی، تشدید اختلافات داخلی است. داوری درباره مسئولیتها باید بر اساس اسناد معتبر و شواهد قابلبررسی استوار باشد.
5. نیروهای نظامی عمداً درست عمل نمیکننددر فضای جنگی، ادعاهایی درباره خیانت، کمکاری یا اختلاف میان نیروهای نظامی و مسئولان سیاسی میتواند بهسرعت منتشر شود. چنین ادعاهایی، بهویژه اگر با تصاویر مبهم یا پیامهای جعلی همراه شوند، اعتماد عمومی را هدف میگیرند. هرگونه اتهام درباره عملکرد نیروها باید با شواهد معتبر بررسی شود؛ نه اینکه صرفاً بر پایه شایعات پذیرفته شود.
6. کشورهای همسایه وارد جنگ شدهاندانتشار خبرهای تأییدنشده درباره مشارکت کشورهای منطقه در حملات، واگذاری پایگاهها یا آغاز عملیات زمینی، میتواند نگرانی عمومی را افزایش دهد. بازنشر تصاویر قدیمی رزمایشها و تحرکات نظامی در قالب رویدادهای جدید، یکی از شیوههای احتمالی گمراهسازی است. پیش از نتیجهگیری درباره نقش کشورها، باید زمان، مکان و اعتبار منابع خبری بررسی شود.
7. زیرساختهای حیاتی از کارافتادهانداخبار مربوط به قطع گسترده برق، آلودگی آب، کمبود سوخت یا توقف خدمات بانکی میتوانند موجی از نگرانی ایجاد کنند. گاهی یک اختلال محدود، در شبکههای اجتماعی بهصورت فروپاشی سراسری بازنمایی و بزرگنمایی میشود. در چنین شرایطی، مراجعه به اطلاعیههای رسمی و منابع مستقل معتبر، به تشخیص ابعاد واقعی اختلال و جلوگیری از تصمیمهای هیجانی کمک میکند.
8. مواد غذایی و سوخت بهزودی تمام میشوندیکی از خطرناکترین پیامدهای شایعهپراکنی، تبدیل نگرانی به رفتارهای جمعی زیانبار است. انتشار ادعاهایی درباره پایان ذخایر غذایی، تعطیلی فروشگاهها یا توقف توزیع سوخت ممکن است خریدهای هیجانی و تشکیل صفهای طولانی را تشدید کند. تهیه متناسب با نیازهای واقعی، پرهیز از انبارکردن غیرضروری و بررسی اخبار پیش از بازنشر، اهمیت فراوانی دارد.
9. مقاومت بیفایده است؛ باید فوراً تسلیم شددر جنگ پیشرو در کنار بزرگنمایی خسارات، ممکن است روایتهایی منتشر شوند که توان دفاعی کشور را ناچیز و ادامه مقاومت را کاملاً بینتیجه معرفی کنند. در مقابل، وعدههای قطعی درباره پیروزی سریع نیز میتوانند انتظارات غیرواقعبینانه بسازند. تحلیل مسئولانه باید میان امید، واقعیت و عدمقطعیت تعادل برقرار کند و از پیشبینیهای اثباتنشده بپرهیزد.
10. مردم علیه یکدیگر برخاستهاندانتشار ویدئوهای گزینشی و قدیمی از درگیریهای خیابانی، مشاجرات سیاسی یا تجمعات محدود میتواند تصویری تحریفشده از وضعیت جامعه بسازد. ممکن است اختلافنظرهای واقعی نیز بهگونهای بازنمایی شوند که گویی جامعه کاملاً دچار فروپاشی و دشمنی متقابل شده است. تشخیص تفاوت میان اختلافنظر طبیعی و بحران فراگیر، به اطلاعات جامع و پرهیز از تعمیم شتابزده نیاز دارد.
11. عملیات روانی علیه خانوادهها و فرزندانشایعات درباره ناامنی مدارس، هدف قرارگرفتن مناطق مسکونی یا تهدید مستقیم خانوادهها میتوانند فشار روانی شدیدی ایجاد کنند. انتشار پیامهای ناشناس با مضمون هشدار فوری، بهویژه بدون ذکر منبع معتبر، احتمال تصمیمهای عجولانه را افزایش میدهد. خانوادهها باید اطلاعیههای معتبر محلی را دنبال کنند و درباره امنیت فرزندانشان بر اساس اطلاعات تأییدشده تصمیم بگیرند.
12. جعل تصویر و صدا با هوش مصنوعیدر درگیریهای آینده، قطعاً محتوای جعلی تولیدشده با هوش مصنوعی میتواند تشخیص واقعیت را دشوارتر کند. صدای تقلیدشده فرماندهان، ویدئوی ساختگی از سخنان مسئولان و تصاویر دستکاریشده از صحنههای نبرد ممکن است برای ایجاد هراس یا اختلاف منتشر شوند. بررسی منبع اولیه، مقایسه گزارشهای مستقل و توجه به نشانههای دستکاری، از اقدامات ضروری در برابر این تهدید است.
13. روایتسازی درباره علت آغاز جنگیکی از محورهای محتمل جنگ روانی، تلاش طرفهای درگیر برای معرفی خود بهعنوان قربانی و طرف مقابل بهعنوان آغازگر جنگ خواهد بود. انتشار گزینشی اسناد، نقلقولهای ناقص و ادعاهای اثباتنشده درباره مذاکرات میتواند افکار عمومی را تحتتأثیر قرار دهد. برای ارزیابی مسئولیت آغاز درگیری، باید به شواهد مستند، توالی رویدادها و منابع معتبر رجوع کرد.
14. بزرگنمایی اختلافات سیاسی و اجتماعیدر شرایط جنگی، تفاوت دیدگاههای سیاسی ممکن است به ابزاری برای تحریک تنش تبدیل شود. انتشار اظهارنظرهای تند، برجستهکردن اختلاف میان جریانها و احزاب سیاسی و نسبتدادن انگیزههای پنهان به افراد میتواند فضای گفتوگو را مسموم کند. جامعه برای عبور از بحران، به امکان نقد مستند، گفتوگوی مسئولانه و پرهیز از اتهامزنی بدون دلیل نیاز دارد.
مؤثرترین راه مقابله با این شایعات، واکنش هیجانی یا پذیرش بیچونوچرای اخبار نیست؛ بلکه راستیآزمایی دقیق آنهاست. باید منبع اولیه خبر را پیدا کرد، تاریخ انتشار آن را بررسی کرد، گزارش رسانههای معتبر را مقایسه و در صورت نبود شواهد کافی، از بازنشر آن خودداری کرد. گاهی بازنشرنکردن یک خبر تأییدنشده، اقدامی مسئولانه است.
بهمنظور دسترسی پایدار به اخبار و مطالب ما، آخرین نسخه اپلیکیشن خبرگزاری فارس را میتوانید از اینجا و در فروشگاههای «کافه بازار» و «مایکت» دانلود و نصب کنید. برای دسترسی به پاسخ جدیدترین شایعات، صفحه شبههوشایعه خبرگزاری فارس را دنبال کنید. 15:49 - 27 مهر 1405