اسوه ای برای همه ادوار
در عصری که جوامع بشری با بحران‌های متعدد اخلاقی، اجتماعی و معنوی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، بازگشت به الگوهای اصیل دینی و شخصیت‌های آسمانی، ضرورتی انکارناپذیر می‌یابد.
حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها) به عنوان برترین بانوی عالم هستی، نه تنها برای زنان مسلمان، بلکه برای تمام انسان‌ها در همه اعصار، الگویی بی‌بدیل و جامع‌الاطراف به شمار می‌رود. متن پیش‌رو، با استناد به روایات معتبر شیعه و اهل‌سنت، ابعاد گوناگون شخصیتی این بانوی بزرگ اسلام را ترسیم کرده و وظایف ما را در قبال این الگوی الهی مشخص ساخته است. این تحلیل خبری، با رویکردی تحلیلی-تخصصی، به بررسی چرایی و چگونگی الگوگیری از حضرت زهرا (س) در عصر حاضر می‌پردازد. ۱. الگو بودن حضرت زهرا (س): تصریح معصومین (ع)یکی از محکم‌ترین مبانی برای الگوگیری از حضرت زهرا (س)، تصریح خود معصومین (علیهم‌السلام) به اسوه بودن ایشان است. امام مهدی (عجل‌الله‌تعالی‌فرجه) در توقیع شریفی می‌فرمایند: وَفِی ابْنَةِ رَسُولِ اللَّهِ (ص) اُسْوَةٌ حَسَنَةٌ ؛ دختر رسول خدا، الگوی مناسبی برای من است. این سخن، بالاترین سطح اعتبار را برای الگوگیری از حضرت زهرا (س) رقم می‌زند؛ زیرا امام معصوم (ع) که خود حجت الهی است، ایشان را به عنوان اسوه معرفی می‌کند.امام عسکری (ع) نیز در روایتی عمیقاً تأمل‌برانگیز می‌فرمایند: «نَحْنُ حُجَّةُ اللَّهِ عَلَی الْخَلْقِ، وَ فَاطِمَةُ حُجَّةٌ عَلَیْنَا»؛ ما حجت خدا بر مخلوقات هستیم و حضرت فاطمه (س) حجت خدا بر خود ماست. این روایت، جایگاه بی‌نظیر حضرت زهرا (س) را نشان می‌دهد؛ جایگاهی که حتی امامان معصوم (ع) را نیز تحت پوشش حجیت ایشان قرار می‌دهد. در روایت دیگری از امام عسکری (ع) آمده است: «نَحْنُ حُجَّةُ اللَّهِ عَلَی خَلْقِهِ، وَ جَدَّتُنَا فَاطِمَةُ حُجَّةُ اللَّهِ عَلَیْنَا»؛ ما حجت خدا بر خلق هستیم و مادر ما فاطمه (س) حجت خدا بر ماست.
مفاد مشترک این سه روایت، دو نکته اساسی را روشن می‌سازد: نخست، معرفی حضرت زهرا (س) به عنوان الگوی قطعی از سوی معصومین (ع) که خود حجت الهی هستند؛ دوم، نشان دادن علو مقام ایشان، زیرا امام معصوم (ع) کسی را به عنوان الگو معرفی می‌کند که در اعمال و رفتارش هیچ نقصانی وجود نداشته باشد. بنابراین، الگوگیری از حضرت زهرا (س) نه یک انتخاب سلیقه‌ای، بلکه یک وظیفه دینی و عقلی است که ریشه در تصریح معصومین (ع) دارد. ۲. وظایف ما در قبال حضرت زهرا (س) در عصر حاضربا توجه به مقدمات فوق، دو وظیفه اساسی بر عهده ما قرار می‌گیرد:الف) شناساندن ایشان به عنوان الگو به جامعه: ابعاد اخلاقی و عملی حضرت زهرا (س) باید در حد فهم و توان به جامعه معرفی شود. ایشان در عرصه‌هایی چون اهمیت به تعلیم و تعلم، معرفت، صبر و متانت، عفت، عبادت و خداشناسی، اهتمام به تربیت اولاد و همسرداری، عدم سکوت در برابر ظلم و تلاش همه‌جانبه در حمایت از حق و دفاع تمام‌قد از امام معصوم (ع) برجستگی ویژه‌ای دارند و باید این فضایل به افکار عمومی منتقل شود.ب) الگوگیری عملی در زندگی فردی و اجتماعی: تنها شناخت ابعاد نورانی شخصیت ایشان کافی نیست؛ بلکه باید فرهنگ رفتاری حضرت زهرا (س) در زندگی روزمره ما پیاده شود. این الگوگیری، از ساحت فردی (عبادت، اخلاق، همسرداری) تا ساحت اجتماعی (ظلم‌ستیزی، دفاع از حق، حمایت از امام) را شامل می‌شود.
۳. ابعاد شخصیتی حضرت زهرا (س) و کارکردهای آن در عصر حاضر ۳.۱. معرفت به امام و دفاع از ولایت تا پای جانبرجسته‌ترین بعد شخصیتی حضرت زهرا (س)، معرفت عمیق به امام و دفاع بی‌دریغ از ولایت است. ایشان حتی در روزهای پایانی عمر و در حالی که بیماری شدیدی داشتند، از دفاع از حقوق پایمال‌شده امیرالمؤمنین (ع) دست نکشیدند. خطبه ایشان در جمع زنان مدینه، که در منابع معتبر شیعه و اهل‌سنت نقل شده است، نشان‌دهنده عمق شناخت و بصیرت ایشان نسبت به مقام امامت است. ایشان در این خطبه، با فصاحت و بلاغت بی‌نظیر، ظلم‌های مردمان آن زمان در حق علی (ع) را افشا کرده و عاقبت خیانت آنان را برمی‌شمارند.در عصر حاضر که هجمه‌های فرهنگی و جنگ نرم علیه ارزش‌های دینی و ولایی شدت گرفته است، الگوگیری از این بُعد شخصیتی حضرت زهرا (س) بیش از پیش ضرورت دارد. معرفت به امام زمان (عج) و دفاع از ولایت در سخت‌ترین شرایط، درسی است که بانوی دو عالم به همه نسل‌ها آموخته است. ۳.۲. ظلم‌ستیزی و مطالبه حقحضرت زهرا (س) در برابر غصب فدک و ظلم‌های واقع‌شده، سکوت نکردند و مکرراً حق مسلم خویش را مطالبه کردند. روایت بخاری در صحیح‌ترین کتاب حدیثی اهل‌سنت، به صراحت از غضبناک شدن حضرت زهرا (س) از برخی اصحاب و ادامه نارضایتی ایشان تا پایان عمر شریفشان حکایت دارد. این سیره، برای ما درس مهمی دارد: سکوت در برابر ظالم جایز نیست و حق، گرفتنی است. در عصر حاضر که بی‌عدالتی‌های اجتماعی و ظلم‌های پنهان و آشکار در سطح جهانی و داخلی وجود دارد، الگوگیری از این منش حضرت زهرا (س) وظیفه‌ای دینی و انسانی است.
۳.۳. مقام خضوع و بندگی در برابر خداوندروایات متعددی از جمله روایت شیخ صدوق از پیامبر اکرم (ص) و روایت عایشه، مقام عبادت و بندگی حضرت زهرا (س) را نشان می‌دهد. پیامبر (ص) می‌فرمایند: «هِیَ الْحَوْرَاءُ الْاِنْسِیَّةُ مَتَی قَامَتْ فِی مِحْرَابِهَا بَیْن یَدَیْ رَبِّهَا... ظَهَرَ نُورُهَا لِمَلَائِکَةِ السَّمَاءِ»؛ فاطمه، حوریه بهشتی در قالب انسان است، هر وقت در محراب خود برابر پروردگارش می‌ایستد، نورش به فرشتگان آسمان می‌تابد. خداوند در این روایت، ایشان را «سَیِّدَةِ اِمَائِی» (بزرگ کنیزان من) می‌خواند و می‌فرماید: «اعضای بدنش از ترسم می‌لرزد و دل به عبادتم سپرده است.»در عصر حاضر که مادی‌گرایی و غفلت از معنویت، انسان‌ها را تهدید می‌کند، الگوگیری از مقام بندگی و خضوع حضرت زهرا (س) می‌تواند راهگشای سیر معنوی و تقرب الی‌الله باشد. ۳.۴. مقام والای علمیحضرت زهرا (س) از مقام علمی بی‌نظیری برخوردار بودند. روایت امام باقر (ع) در کتاب علل الشرایع، تصریح می‌کند که خداوند ایشان را «به واسطه علم از جهل جدا کرد» و از آلودگی مبرا داشت. همچنین روایت سلمان فارسی از عمار، از آگاهی حضرت زهرا (س) از گذشته، حال و آینده تا قیامت حکایت دارد. خطبه‌های فصیح و غرای ایشان، از جمله خطبه در مسجد مدینه، آیینه تمام‌نمای دانش و حکمت ایشان است. در این خطبه، ایشان به مدح ثنای الهی، شناخت خدا، فلسفه بعثت، ویژگی‌های قرآن و اهل‌بیت (ع)، حکمت احکام، استدلال قرآنی و... پرداخته‌اند.در عصر اطلاعات و ارتباطات که جهل و نادانی به اشکال جدیدی ظهور می‌کند، الگوگیری از شخصیت علمی حضرت زهرا (س) و اهتمام به تعلیم و تعلم، می‌تواند جامعه را از عوارض نادانی و پیامدهای ناگوار آن در امان دارد.
۳.۵. رعایت حقوق همسری و سازش با سختی‌هاروایات متعددی از جمله روایت بحارالانوار و روضه الواعظین، به رفتار پیامبرگونه حضرت زهرا (س) در خانه امیرالمؤمنین (ع) اشاره دارد. امام علی (ع) می‌فرمایند: فَوَاللَّهِ مَا اغْضَبْتُهَا وَ لَا اَکْرَهْتُهَا... وَ لَقَدْ کُنْتُ اَنْظُرُ اِلَیْهَا فَتَنْکَشِفُ عَنِّی الْغُمُومُ وَ الْاَحْزَانُ؛ به خدا قسم او را به غضب نیاوردم و ناراحت نکردم... و هرگاه به فاطمه (س) نگاه می‌کردم، غم و غصه‌ها از من جدا می‌شد. همچنین روایت ساده‌زیستی و سازش ایشان با سختی‌های زندگی، از جمله آب کشیدن از چاه تا اثر بر بدن، آسیاب کردن گندم تا تاول زدن دست‌ها، و روشن کردن آتش زیر دیگ تا دودآلود شدن لباس‌ها، نشان‌دهنده روحیه والای ایشان در مدیریت خانه و همراهی با همسر است.در عصر حاضر که تزلزل بنیان خانواده و افزایش طلاق و نارضایتی‌های زناشویی از معضلات جدی جوامع است، الگوگیری از سبک زندگی فاطمی در همسرداری، صبر و سازش با سختی‌ها، می‌تواند محیطی آرامش‌بخش و صادقانه در خانواده‌ها ایجاد کند.
حضرت فاطمه زهرا الگویی بی بدیل حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها) به گواهی قرآن و روایات معصومین (ع)، شاخص‌ترین نشانه و بهترین الگو برای تمام انسان‌ها در همه اعصار است. در عصر حاضر که بحران‌های اخلاقی، اجتماعی و معنوی، جوامع بشری را تهدید می‌کند، بازگشت به این الگوی الهی، ضرورتی انکارناپذیر است. ابعاد شخصیتی ایشان از معرفت به امام و دفاع از ولایت تا ظلم‌ستیزی، عبادت و بندگی، مقام علمی، همسرداری و سازش با سختی‌ها هر یک می‌تواند چراغ راهی برای حل معضلات فردی و اجتماعی باشد.وظیفه ما در قبال این بانوی بزرگ، دو چیز است: نخست، شناساندن ایشان با این ابعاد نورانی به جامعه و افکار عمومی؛ دوم، الگوگیری عملی از سیره و رفتار ایشان در زندگی فردی و اجتماعی. تنها در این صورت است که غرض اصلی خلقت همان هدایت و یکتاپرستی محقق می‌شود و شاگردان خوبی برای مکتب اهل‌بیت (علیهم‌السلام) خواهیم بود.#الگو#فاطمه_الزهرا#اسوه#محمدمهدی_مومنیها
08:53 - 2 آبان 1405