اساتید دانشگاه و بایسته های پاسخ به چالشهای متنوع جامعه کنونی
استاد تمام دانشگاه تهران و عضو شورای سیاستگذاری مرکز امام خمینی(ره) و انقلاب اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی، بر ضرورت نقشآفرینی استادان دانشگاه در پاسخ به چالشهای متنوع جامعه کنونی تأکید کرد.
به گزارش روابط عمومی مرکز فرهنگی دانشگاهی امام خمینی ره وانقلاب اسلامی، ابراهیم متقی استاد تمام دانشگاه تهران و عضو شورای سیاستگذاری مرکز امام خمینی ره و انقلاب اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی، با اشاره به مجموعهای از چالشهای پیش روی جامعه، بر نقش دانشگاه و استادان در مواجهه با این مسائل تأکید کرد.
وی یکی از مهمترین چالشها را چالش متراکم اقتصادی و معیشتی دانست و گفت فشار اقتصادی و تحریم نیز بخشی از فرآیند جنگ ظالمانه آمریکا علیه ایران است. آمریکا با اعمال فشار اقتصادی و تحریم تلاش کرده است فشار مضاعفی بر جامعه وارد کند و حتی در ساختارهای تخصصی دولت آمریکا، افرادی وجود دارند که بهصورت حرفهای در زمینه طراحی و اعمال تحریمها فعالیت میکنند.
چالش مهم دیگر، چالش رسانه و فضای مجازی است. رسانهها و بهویژه فضای مجازی، شرایطی ایجاد کردهاند که میتوانند ذهن و رفتار افراد را بهشدت تحت تأثیر قرار دهند.
گاهی فرد متوجه نیست که یک ساعت یا بیشتر در تلفن همراه خود حضور داشته و در این مدت، محتوایی که بهصورت هدفمند برای او تولید و پیشنهاد شده، ذهن او را شکل داده است. در واقع، رسانه نهتنها توجه مخاطب، بلکه زمان، علایق و حتی بخشی از نظام فکری او را تحت کنترل خود قرار میدهد.
در چنین شرایطی باید پرسید ما در حوزه فرهنگی، هنری و اجتماعی چه میزان سرمایهگذاری کردهایم و این سرمایهگذاریها تا چه اندازه توانسته است به تولید اندیشه، هویت و ایدئولوژی منجر شود. بخش قابل توجهی از مسئولیت این مسئله بر دوش دانشگاه و بهخصوص استادان دانشگاه است.
فاصله میان دانشجو و ساختار فکری جامعهدانشجو امروز ممکن است در حوزههای اجتماعی و اقتصادی با ناکامیها و مشکلات متعددی مواجه باشد. طبیعی است که این ناکامیها بر نگرش او تأثیر بگذارد. گاهی دانشجو احساس میکند هر آنچه در زندگی او نادرست پیش رفته، به ساختارهای رسمی و حتی به افرادی که نمادهای دینی دارند مربوط است؛ بنابراین ممکن است فردی که عمامه، چادر یا ریش دارد، در ذهن او به نماد تمام مشکلات تبدیل شود.
من از ورودیهای سال ۱۳۵۶ دانشگاه تهران هستم و در آن دوران نیز شاهد نقش دانشگاه در تحولات اجتماعی و انقلاب بودم. دانشگاه در آن زمان یکی از عوامل مهم محرک تحولات جامعه بود و ما نیز در آن نقش داشتیم و در آن زمان دانشگاه و دانشجو در تحولات مثبت نقش آفرینی کرد و اگر امروز هم بتوانیم به شبهات و اندیشه های نادرست پاسخ دهیم دانشگاه به ادامه همان راه کمک کرده ایم و اگر خدای نکرده دانشجو اسیر دشمن و عملیات روانی او در رسانه ها شود ممکن است از نقش تاریخی و صحیح خود فاصله بگیرد.
به هرحال امروز اما شرایط تغییر کرده است. نسل جدید با سطح متفاوتی از انتظارات وارد دانشگاه میشود. وقتی دانشجو از کودکی با امکانات و خدمات مختلف مواجه بوده، ممکن است این تصور در او شکل بگیرد که جامعه و دانشگاه باید همواره همه امکانات را در اختیار او قرار دهند. در نتیجه، هرگونه محدودیت یا ناکامی میتواند برای او به یک مسئله جدی تبدیل شود.
از سوی دیگر، دانشجو ممکن است در کلاس درس با مشکلات عاطفی و روانی، کاهش امید به آینده و نگرانی نسبت به وضعیت اجتماعی و اقتصادی خود حضور پیدا کند. بنابراین استاد با دانشجویی مواجه است که صرفاً برای دریافت محتوای علمی به کلاس نیامده، بلکه بخشی از مسائل و دغدغههای زندگی خود را نیز با خود به کلاس آورده است.
در چنین شرایطی، نخستین گام این است که اساتید خودشان اقناع شوند تا بتوانند دانشجو را اقناع کنند. استاد نمیتواند صرفاً با انتقال اطلاعات یا ارائه دستورالعمل، دانشجویی را که با مجموعهای از پرسشها، نگرانیها و تجربههای اجتماعی مواجه است، متقاعد کند.
استاد باید ابتدا نسبت به مسائل روز جامعه، دغدغههای نسل جدید و شیوه مواجهه با این مسائل توجیه و اقناع شده باشد تا بتواند با زبان مناسب و منطقی با دانشجو گفتوگو کند.
بنابراین، نقش استاد صرفاً تدریس محتوای درسی نیست؛ بلکه استاد باید بتواند اعتماد ایجاد کند، گفتوگو شکل دهد، شبهات را بشناسد و زمینه اقناع فکری و اجتماعی دانشجو را فراهم کند.
در این چارچوب، موضوعاتی مانند سبک زندگی، خانواده و الگوهای تربیتی و اجتماعی باید بهصورت جدیتر و نظاممند مورد توجه قرار گیرند. این مباحث نباید صرفاً به شکل توصیههای پراکنده یا فعالیتهای مناسبتی ارائه شوند، بلکه لازم است بهصورت کلاسیک، علمی، منظم و متناسب با مسائل واقعی نسل جدید در برنامههای آموزشی قرار گیرند.
اگر قرار است دانشگاه در شکلدهی به نگرش و هویت اجتماعی دانشجو نقشآفرین باشد، باید برای موضوعاتی مانند خانواده، سبک زندگی، امید به آینده، مسئولیت اجتماعی و مواجهه با رسانه، محتوای آموزشی دقیق و قابلقبولی طراحی شود.
12:08 - 23 شهریور 1405