مرگ تدریجی یک تمدن ۶۵۰۰ ساله در دهدشت
بافت تاریخی دهدشت، با وجود ظرفیت‌های عظیم معماری و تاریخی، اکنون در چنبره فرسودگی، کمبود زیرساخت‌های گردشگری و بوروکراسی اداری، نفس‌هایش به شماره افتاده است.
خبرگزاری فارس کهگیلویه _ مریم افشون _ در قلب کهگیلویه، شهری خفته است که روزگاری نبض تپنده تجارت و معماری جنوب ایران بود؛ بلادشاپور، گستره‌ای ۳۵ هکتاری با پیشینه‌ای ۶ هزار و ۵۰۰ ساله که در محل پیوند فلات مرکزی به بنادر استراتژیک جنوب قد برافراشته است.با این همه، واقعیت امروز بلادشاپور یک پارادوکس تلخ است؛ شکوه کاروانسراها، حمام‌ها و بازار تاریخی، پشت دیواری از فرسودگی کالبدی، ساخت‌وسازهای ناهمگون و بوروکراسی فرساینده حبس شده است.زخم رهاشدگی و تخریب تدریجی در نبود ابتدایی‌ترین امکانات زیست‌پذیری، این سرمایه ملی را با بحرانی خاموش مواجه کرده و پدیده‌ای تلخ به نام «گردشگری یک‌بارمصرف» را بر تنِ این شاهکار معماری تحمیل کرده است.
روایت مسافران و مجاوران از غربت یک شاهکار
در امتداد سنگ‌فرش‌های نیمه‌کاره بازار، مسافری از خوزستان با لحنی آمیخته از تحسین و دلخوری می‌گوید: شکوه این بافت شگفت‌انگیز است، اما باورکردنی نیست در چنین محوطه بزرگی حتی یک بطری آب یا یک سرویس بهداشتی تمیز پیدا نشود.چند قدم آن‌سو تر، رضا یکی از کسبه و ساکنان هم‌جوار بافت نیز دست روی آسیب‌های اجتماعی حاشیه این مجموعه می‌گذارد و می‌گوید: شب‌ها که تاریکی بر بافت حاکم می‌شود، برخی بخش‌های رهاشده به پاتوق معتادان متجاهر و سارقان تبدیل می‌شود.وی افزود: این مسئله هم امنیت خانواده‌های اطراف را به خطر انداخته و هم چهره زشتی به این اثر ملی داده است؛ تا زمانی که بافت زنده نشود و پای سرمایه‌گذار و گردشگر واقعی به اینجا باز نشود، رهایی از این بن‌بست ممکن نیست.
از ریل‌گذاری اعتبارات کلان تا عبور از انجماد اداری
پای میز مسئولان ارشد، مسئله بلادشاپور دیگر صرفاً یک دغدغه میراثی نیست؛ از یک سو، تأمین منابع مالی برای تملک، حفاظت و مرمت مطرح است و از سوی دیگر، ضرورت تغییر شیوه مدیریت و عبور از بروکراسی‌هایی که سال‌ها اجرای پروژه‌ها را کند کرده‌اند.در نگاه یداله رحمانی، استاندار کهگیلویه و بویراحمد، احیای بلادشاپور تنها به حفظ یک اثر تاریخی محدود نمی‌شود و باید به عنوان ظرفیتی برای اشتغال و توسعه گردشگری شهرستان و استان دیده شود.وی، با تأکید بر ظرفیت اشتغال‌زایی این محوطه تاریخی گفت: بافت ۳۵ هکتاری دهدشت، نگین هویتی جنوب کشور است.استاندار کهگیلویه و بویراحمد افزود: با پیگیری‌های انجام‌شده در سفر وزیر میراث‌فرهنگی، مقرر شد ۶۰ میلیارد تومان اعتبار برای تملک اراضی، حفاظت، مرمت و احیای بافت تاریخی دهدشت اختصاص یابد. رحمانی تصریح کرد: این مجموعه در صورت احیا می‌تواند پیشران اصلی اشتغال پایدار و جهش صنعت گردشگری در سطح شهرستان و استان باشد.
میراث فرهنگی؛ از تملک تا زیرساخت و بازارچه
در سوی دیگر، اداره‌کل میراث‌فرهنگی از مجموعه‌ای از اقدامات اجرایی برای باز کردن گره‌های موجود سخن می‌گوید؛ اقداماتی که از تملک و تأمین زمین جایگزین آغاز می‌شود و تا بهسازی معابر، ایجاد ساختار مدیریتی مستقل و فعال‌کردن اقتصاد صنایع‌دستی در بافت ادامه دارد. مجتبی امیرحسینی، مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی کهگیلویه و بویراحمد، گفت: برای باز کردن گره تملک و احیای بافت، تهاتر و واگذاری ۱۴ قطعه زمین جایگزین در دستور کار است که با کارشناسی رسمی قیمت‌گذاری می‌شود.وی افزود: درخواست تخصیص ۱۰۰ میلیارد تومان از محل اعتبارات شرکت بازآفرینی شهری برای ساماندهی خیابان ۴۰۰ متری مهارت، سنگ‌فرش، جدول‌گذاری و بهسازی معابر نیز پیگیری شده است.به گفته امیرحسینی، ایجاد معاونت فرهنگی و شهر قدیم دهدشت در شهرداری نیز دنبال می‌شود تا ساختاری متمرکز برای مدیریت این بخش شکل بگیرد. همچنین تبدیل بخشی از بازار تاریخی به بازارچه دائمی صنایع‌دستی آغاز شده تا زنجیره فروش محصولات هنرمندان بومی تکمیل شود.
فرماندار؛ مسئله‌ای فراتر از اعتبار
اما در سطح شهرستان، بخشی از چالش بلادشاپور به مسئله‌ای فراتر از پول بازمی‌گردد؛ فرآیندهای اداری، تمرکز تصمیم‌گیری در مرکز استان و تعدد دستگاه‌های درگیر، از جمله موانعی است که به گفته فرماندار کهگیلویه، سرعت احیای بافت را کاهش داده است. سیدایرج کاظمی‌جو، فرماندار کهگیلویه، ریشه بخشی از معضلات را در بروکراسی و نگرش‌های سنتی دانست و گفت: دیگر زمان وعده‌درمانی نیست. نباید نسبت به این سرمایه عظیم بی‌تفاوت باشیم. امروز مدیریت ما بیش از هر چیز به خلاقیت و جذب ایده نیاز دارد.وی تأکید کرد: نباید روند صدور مجوزها در بروکراسی بماند یا مدیر شهرستان برای کوچک‌ترین اموری نظیر انشعاب برق معطل مرکز استان باشد؛ تفویض اختیارات به شهرستان یک ضرورت حیاتی است. توسعه میراث فرهنگی محتاج اولویت‌بندی است؛ نیازی نیست همه پروژه‌ها را یک‌شبه تمام کنیم، بلکه باید سالانه چند طرح خرد و اجرایی را با مشارکت مردم و سرمایه‌گذاران پیش ببریم.
کالبدشکافی چالش‌های حفاظتی و راز پایداری بلادشاپور
در کنار چالش‌های اعتباری و مدیریتی، مسئله بلادشاپور وجهی فنی و حفاظتی هم دارد؛ بخشی که از نگاه مهدی عدالتمند، مدیر پایگاه بافت تاریخی دهدشت، به انباشت آسیب‌های کالبدی، ضعف زیرساخت‌های خدماتی و گسست در روند مرمت بازمی‌گردد.وی، از منظر آسیب‌شناسی فنی و ساختاری به تشریح گره‌های کالبدی پرداخت و در تبیین ابعاد گردشگری پایدار در برابر گردشگری یک‌بارمصرف گفت: مسئله محوری در بافت تاریخی دهدشت، فقدان هم‌زمان زیرساخت خدماتی و پیوستگی مرمت تخصصی است. مدیر بافت تاریخی دهدشت افزود: وقتی گردشگر وارد محوطه می‌شود و کمترین امکانات اقامتی، پذیرایی و بهداشتی را نمی‌بیند، ماندگاری سفر شکل نمی‌گیرد؛ گردشگری که نماند، ارزش‌افزوده اقتصادی تولید نمی‌کند و بازدید به یک‌بار حضور خلاصه می‌شود. عدالتمند گفت: فاز نخست پروژه‌های اجرایی با اعتباری بالغ بر ۸ میلیارد تومان انجام شد و ۲ میلیارد تومان نیز متمم برای روشنایی محوطه گرفتیم، اما اعتبارات فعلی با حجم تخریب‌های انباشته‌شده هم‌خوانی ندارد.وی بیان کرد: در دهه‌های گذشته ۱۳۵ پلاک و در شش‌ماهه امسال نیز ۸ ملک دیگر تملک شده است، اما تا زمانی که برنامه‌ای جامع میان‌دستگاهی تدوین نشود، پروژه‌های توسعه شهری به مرزهای بافت آسیب می‌زنند. وی گفت: دستگاه‌های خدماتی نباید تعهدات خود را در حریم رها کنند. احداث یک موزه تخصصی متناسب با پیشینه ۶۵۰۰ ساله شهر و ایجاد اکوسیستم مشارکتی با مردم محلی، تنها راه نجات این کالبد خشتی و سنگی از فرسایش تدریجی است.
گذار از مدیریت انفعالی به همگرایی توسعه‌محور
عبور بافت تاریخی دهدشت از فرسودگی کالبدی و تبدیل آن به مقصدی ماندگار برای گردشگری، در گرو عبور از بوروکراسی جزیره‌ای و تحقق بسته‌های اعتباری، از وعده ۶۰ میلیاردی سفر وزارتی تا منابع ۱۰۰ میلیاردی بازآفرینی شهری است.احیایی که باید هم‌زمان مرمت تخصصی، زیرساخت‌های گردشگری، منافع اقتصادی جامعه محلی و راه‌اندازی «معاونت شهر قدیم» را پیش ببرد تا گردشگری یک‌بارمصرف، جای خود را به توسعه پایدار بدهد.
07:46 - 7 مهر 1405