وقتی نگهبانان میروند؛ تهران آماده پر کردن خلأِ آمریکا
پنتاگون در پی کاهش نیروهای آمریکایی در سوریه، اکنون کاهش نیروها در عراق را هم آغاز کرده — اقدامی که کارشناسان میگویند میتواند «خلأ قدرتی» ایجاد کند که تهران آماده است از آن بهره ببرد. نفوذ دیرپای ایران در عراق و سوریه، شبکهسازی نیابتی و حضور راهبردی در عرصههای سیاسی، اقتصادی و نظامی، این کشور را در موقعیتی قرار میدهد تا نقشِ ایالات متحده را در منطقه بهتدریج کاهش دهد — اما تبعات و هزینههای این تحول برای ثبات منطقه چیست؟
خبر آغاز کاهش نیروهای آمریکایی در عراق — در ادامه تصمیمِ پیشینِ واشنگتن برای کاستن از حضور در سوریه — از منظر تحلیلگران راهبردی یک نقطه عطف بالقوه در توازن نیروها در خاورمیانه محسوب میشود. رسانههای آمریکایی و کارشناسان منطقهای هشدار میدهند که این خروجِ نسبی ممکن است به گسترش نفوذ ایران در دو کشور هممرز منجر شود؛ نفوذی که دهههاست تهران آن را با سرمایهگذاری سیاسی، اقتصادی و نظامی تقویت کرده است.گرگ رومن، مدیر اجرایی «انجمن خاورمیانه»، به فاکسنیوز گفته است که روابط ایران و سوریه ریشهدار است و حتی در صورت تغییر حکومت در دمشق، تهران ظرفیت بهرهبرداری از خلأِ دولتمحور را دارد. رومن میافزاید که ایران توانایی ایجاد زیرساختهای نظامی موازی و حفظ قابلیتهای استراتژیک خود را حتی در شرایط نظارت بینالمللی نشان داده است؛ الگوی رفتاریای که میتواند در دیگر نقاط منطقه نیز تکرار شود.در عراق هم تصویر مشابهی به چشم میخورد: شبکههای شبهنظامی نزدیک به تهران، نفوذِ سیاسی در پارلمان و قرار داشتن در دل ساختارهای بسیج مردمی و برخی نهادهای امنیتی، به ایران امکان میدهد اثرگذاری دورمدت و عمیقی برقرار کند. بیل روگیو، تحلیلگر مسائل امنیتی، این استراتژی را «صبورانه و مؤثر» توصیف کرده و میگوید ایرانیها در چارچوبهای زمانی دههای عمل میکنند — برخلاف بازی سیاسی کوتاهمدت واشنگتن.
اما این سناریو صرفاً یک پیروزی ساده برای تهران نیست. خروج نیروهای آمریکایی ریسکهایی نیز به همراه دارد: نخست، احتمال بروز خلأ امنیتی که گروههای افراطی یا بازیگران منطقهای (مثل ترکیه، روسیه یا حتی بازیگران محلی رقیب) تلاش کنند آن را پر کنند؛ دوم، هزینههای اقتصادی و سیاسیِ تقویت نفوذ ایران برای کشورهای میزبان که ممکن است به بیثباتی بیشتر بینجامد؛ و سوم، واکنشهای تلافیجویانه یا افزایش عملیات پیشدستانه از سوی رقبای منطقهای که میتواند به چرخهای از تنشها دامن بزند.تهران از ابزارهای متنوعی برای بهرهبرداری استفاده کرده است: حمایت از گروههای محلی و بسیجهای مردمی، سرمایهگذاری اقتصادی در پروژهها و بنگاهها، حضور مستمر مشاوران و فرماندهان نظامی، و ایجاد پیوندهای اجتماعی و فرهنگی با جوامع محلی. این ترکیب — که همزمان نظامی و «نرم» است — به ایران امکان میدهد تأثیر خود را فراتر از مرزها گسترش دهد بیآنکه صرفاً به نمایش قدرت نظامی متکی باشد.تحلیلگران میگویند واشنگتن اکنون با چند پرسش استراتژیک روبهروست: آیا ماموریت در عراق و سوریه صرفاً ضدّ داعش است یا باید عنصر بازدارندگی در برابر نفوذ بازیگران منطقهای نیز در دستور کار باشد؟ آیا ترکیبِ دیپلماتیک، اقتصادی و نظامی آمریکا برای حفظ نفوذ کافی است؟ و در نهایت، آیا سیاستِ خروجِ نیروها همراه با یک برنامه جامعِ جایگزین (دیپلماتیک و اقتصادی) طراحی شده تا از خلأ جلوگیری شود؟
سخن آخر اینکه کاهش حضورِ میدانیِ آمریکا در عراق و سوریه بیتردید فرصتی در اختیار تهران قرار میدهد؛ اما فرصتها و تهدیدها در هم تنیدهاند. موفقیت یا شکستِ هر طرف در این رقابتِ بلندمدت، متأثر از تعاملات دیپلماتیکِ بازیگران بزرگ (روسیه، چین، ترکیه و کشورهای عربی)، ظرفیتِ دولتهای محلی و توانایی جامعه بینالمللی در مدیریت پیامدهای امنیتی و انسانی خواهد بود.#خاورمیانه #ایران #عراق #سوریه #خروج_آمریکا #نفوذ_ایران #امنیت_منطقه #دیپلماسی #نیابتی #تحلیلپایان پیام/
13:40 - 12 مهر 1404
1 واکنش
1097 بازدید