۸۰ کیلومتر نخ طلا برای ۵۰ دست لباس در جشن پهلوی
حدود نیم قرن پیش، جشنهای ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی با هزینهای سنگین در تختجمشید برگزار شد؛ مراسمی که تنها برای لباس هر یک از مقامات دربار، ۱۶۰۰ متر نخ طلا مصرف شد. اما این تجملات چه سودی برای ایران داشت؟
گروه فارس پلاس: شاه ایران ۱۹ مهر ۱۳۵۰، به مناسبت بزرگداشت ۲۵۰۰ سال شاهنشاهی در ایران یک هفته مراسم جشن و تبلیغات سیاسی را آغاز کرد. مراسم جشن در پایتخت باستانی ایران، در تختجمشید برگزار شد.چادرهای مجلل و هزینه ۲۰۰ میلیون دلاریدر این محل سه چادر بزرگ و ۵۹ چادر کوچکتر در اطراف آن، که مخصوص این مراسم وارد شده بود، برپا شدند. این چادرها که دارای تهویه مطبوع بود و با کریستالهای «باکارت»، چینیهای «لیموجز» و پارچههای نخی «پورتالت» تزیین شده بود، به مرکز جشنی تبدیل شدند که مجله تایم آن را «یکی از بزرگترین جشنها در تمام تاریخ» توصیف کرد... در این جشن پارسی که حدود ۲۰۰ میلیون دلار هزینه در برداشت از هیچ چیز و هیچ کاری دریغ نشده بود. (عقاب و شیر، جیمز بیل، صص ۱۸۳ ـ ۱۸۴.) ۸۰ کیلومتر نخ طلا برای لباس درباریانجالب توجه است «اندرو اسکات کوپر» نویسنده آمریکایی، در کتابی تحت عنوان «سقوط بهشت» که در آن به تمجید از حکومت پهلوی پرداخته و سلطنتطلبان نیز همواره این کتاب را در فضای مجازی تبلیغ کردهاند، مینویسد: «نمایندگان رسانههای خارجی از پرداختن مسئولین به جزئیات برگزاری جشن، حیرتزده بودند... روزنامه تایمز نوشته بود که همه کرهها، خامهها، تخم مرغها، گوشتهای قرقاول و گوساله و غیره روزانه از فرانسه با هواپیما خواهد آمد. اهالی روستاهای مجاور خوشحال نشدهاند که دولت پنجاه هزار دلار صرف خرید پنجاه دست لباس متحدالشکل با طراحی لاتون برای درباریان کرده بود؛ لباسهایی که در دوخت هر یک، در حدود ۱۶۰۰ متر نخ طلا کار شده بود». (سقوط بهشت، اندرو اسکات کوپر، صفحه ۲۴۱.)
همچنین «ماروین زونیس» تحلیلگر بینالمللی و عضو هیئتعلمی دانشگاه شیکاگو، در کتاب «شکست شاهانه» مینویسد: «لانوین برای خانواده سلطنتی لباس فرم جدیدی طراحی کرده بود که با نخی از طلا به طول تقریبی یک مایل [۱۶۰۰ متر] دوخته شده بود. آشپزهای ماکزیم، شام باشکوهی از خرچنگ، طاووس بریانشده و شکمپر، شامپاین و شراب ناب و گرانقیمت فرانسوی تهیه کرده بودند. فقط خاویاری که برای پرکردن تخم بلدرچین مورد استفاده قرار گرفت ایرانی بود. مردم ایران با خشم فروخورده خود به جشنها واکنش نشان دادند. شایعات و حرفهای بسیاری علیه این ولخرجیها دهان به دهان میشد. بنا به گزارشهای ارائه شده، هزینه این جشنها یکصد میلیون دلار بود. ایرانیان کلیه حاضران در این بذل و بخشش شاه، اعم از همه شیوخ، امیران و پادشاهان را تقبیح کردند. آنها به ویژه از بابت کنار گذاشتن هر چیز ایرانی و استفاده از کالاها و کارگران اروپایی به خشم آمده بودند». (شکست شاهانه، ماروین زونیس، صفحه ۶۸.)
برآوردهایی از هزینه جشنهااز طرفی دیگر «ویلیام شوکراس» روزنامهنگار، نویسنده، گوینده و مدرس بریتانیایی، در کتاب «آخرین سفر شاه» مینویسد: «هزینه این مراسم چیزی در حدود ۳۰۰ میلیون دلار شد (برآورد هزینهها متفاوت است) و این مبلغ در کشوری که درآمد سرانه آن اگرچه روبهافزایش داشت، ولی از سالی ۵۰۰ میلیون دلار تجاوز نمیکرد بسیار گزاف به شمار میرفت. علاوهبر آن این رویداد بیشتر برای خانواده پهلوی ارزشمند بود تا ملت ایران». (آخرین سفر شاه، ویلیام شوکراس، صفحه ۴۷.)
ادعای درآمد ۲۰۰ میلیون دلاری گردشگریدرباره هزینههای جشنهای ۲۵۰۰ ساله شاهنشاهی، اسناد و منابع تاریخی متعددی وجود دارد که میتوان با مراجعه به آنها، ابعاد مالی این مراسم و رقمهای سنگینی را که برای برگزاری آن صرف شد، بررسی کرد. با این حال، پرسش اصلی این است که این هزینهها چه دستاوردی برای ایران و مردم ایران داشت؟ آیا برگزاری چنین مراسم پرهزینهای توانست سودی برای کشور به همراه داشته باشد؟
سلطنتطلبان در سالهای اخیر، ادعای تازهای را درباره دستاوردهای اقتصادی این جشنها مطرح میکنند؛ ادعایی که سند و مدرک معتبری برای اثبات آن ارائه نشده است. بر اساس این روایت، محمدرضا پهلوی برای برگزاری جشنهای ۲۵۰۰ ساله در سال ۱۳۵۰، تنها ۲۵ میلیون دلار هزینه کرد و در مقابل، درآمد گردشگری ایران در سال بعد به ۲۰۰ میلیون دلار رسید.به بیان دیگر، این ادعا بر آن است که برگزاری جشنهای شاهنشاهی، موجب رونق چشمگیر صنعت گردشگری ایران شد و نام کشور را در سطح جهان مطرح کرد. اما فارغ از اینکه رقم ۲۵ میلیون دلار با بسیاری از برآوردهای تاریخی درباره هزینه این مراسم همخوانی ندارد، آمارهای گردشگری نیز چنین روایتی را تأیید نمیکنند.
درآمد واقعی گردشگری ایران چقدر بود؟بر اساس آمارهای رسمی، درآمد ارزی ایران از گردشگری در سال ۱۳۵۱ حدود ۵۰ میلیون دلار بود؛ رقمی که فاصله قابلتوجهی با ادعای ۲۰۰ میلیون دلاری دارد. افزون بر این، بررسی روند رشد گردشگری نشان میدهد که سرعت افزایش این درآمد در سال ۱۳۵۱، تفاوتی با سال ۱۳۴۸ نداشت. بنابراین، نمیتوان رشد چشمگیری را به برگزاری جشنهای ۲۵۰۰ ساله نسبت داد. (درآمدی بر گردشگری ایران، ۱۳۸۰.)
کاهش سهم ایران از بازار گردشگری منطقهآمارهای مربوط به سهم ایران از بازار گردشگری منطقه نیز تصویر متفاوتی ارائه میکنند. بر اساس یکی دیگر از منابع، سهم ایران از بازار گردشگری خاورمیانه در فاصله سالهای ۱۳۴۹ تا ۱۳۵۴ حدود ۱۴.۵ درصد بود. این دادهها نشان میدهد که جایگاه ایران در بازار گردشگری منطقه، در این دوره تقویت نشد و سهم کشور از این بازار روندی کاهشی داشت. (منابع: سازمان جهانی گردشگری، ۲۰۰۶، وزارت فرهنگ، ۱۳۷۷.)
در مجموع، آمارهای موجود از این ادعا که جشنهای ۲۵۰۰ ساله به جهشی چشمگیر در صنعت گردشگری ایران انجامید، پشتیبانی نمیکنند. از این رو، برای ارزیابی دستاوردهای این مراسم، نمیتوان صرفاً به روایتهای تبلیغاتی تکیه کرد و باید هزینههای آن را در کنار نتایج اقتصادی قابلاندازهگیری قرار داد.
بهمنظور دسترسی پایدار به اخبار و مطالب ما، آخرین نسخه اپلیکیشن خبرگزاری فارس را میتوانید از اینجا و در فروشگاههای «کافه بازار» و «مایکت» دانلود و نصب کنید. آخرین تحلیل تحولات روز را در فارسپلاس بخوانید. 15:30 - 21 مهر 1405