بزرگترین خیانت رضاشاه که اشاره‌ای به آن نمی‌شود

قرارداد نفتی ۱۹‌۳۳ یکی از مناقشه‌برانگیزترین توافقات تاریخ معاصر ایران به شمار می‌رود؛ قراردادی که تاریخ‌نگاران برجسته، آن را بزرگ‌ترین خیانت رضاخان می‌دانند.
گروه فارس پلاس: ماجرا از سال ۱۳‌۱۱ آغاز شد؛ زمانی که رضاشاه پس از سال‌ها مذاکره بی‌نتیجه با شرکت نفت ایران و انگلیس و در واکنش به کاهش شدید درآمدهای نفتی ایران، دستور لغو امتیازنامه دارسی را صادر کرد و متن قرارداد را در آتش انداخت.
هرچند آتش زدن قرارداد دارسی ـ که یک قرارداد استعماری و ضد منافع ملی ایران بود ـ توسط رضاشاه، به‌عنوان نمادی از ایستادگی در برابر استعمار تفسیر شده بود؛ اما با این حال، کم‌تر از یک سال بعد، مذاکرات تازه‌ای میان دولت ایران و شرکت نفت ایران و انگلیس آغاز شد که سرانجام به امضاء قرارداد ۱۹‌۳۳ انجامید.منتقدان قرارداد ۱۹‌۳۳، معتقدند که توافق جدید در عمل بسیاری از مزایای مورد انتظار ایران را تأمین نکرد و حتی در برخی زمینه‌ها شرایطی نامطلوب‌تر از امتیازنامه دارسی به وجود آورد؛ اما جالب‌تر اینکه پژوهشگران تاریخ، به این نتیجه رسیده‌اند که انعقاد قراردادی مانند «قرارداد ۱۹‌۳۳» که بدتر از «قرارداد دارسی» بود، پیش از به قدرت رسیدن رضاشاه و تأسیس حکومت پهلوی، انگلیس و رضاخان در این‌باره به توافق رسیده بودند.
«حسین مکی» نماینده مجلس در دوران پهلوی و تاریخ‌نویس، می‌نویسد: «بزرگ‌ترین خیانتی که در دوران حکومت دیکتاتوری پهلوی به ایران شده است، انعقاد قرارداد امتیازی جدید به نام قرارداد ۱۹‌۳۳ می‌باشد. برای انعقاد چنین قرارداد ننگینی، زمینه‌سازی‌های زیاد و ایجاد صحنه‌های تراژیک وکمیک بسیار شد». (حسین مکی، تاریخ بیست ساله ایران، جلد ۵، صفحه ۲۴۳.)همچنین «خلیل ملکی» سیاستمدار و تاریخ‌نگار معاصر، می‌نویسد: «درباره تجدید نظر در قرارداد نفتی دارسی، شاید هیچ یک از اعمال دوران ديکتاتوری رضاشاه پهلوی به این اندازه مهم و عظیم نباشد. آنچه می‌توان گفت، این است که یکی از انگیزه‌های اصلی کودتای ۱۲‌۹۹ و تغییر نظام دولتی و سپردن نظام پادشاهی ایران به دست رضاخان، همین مسأله تجدید نظر در قرارداد نفت دارسی بوده است. شواهد معتبر تاریخی حاکی است که در آخرین نشستی که عوامل انگلیسی کودتا در گراندهتل قزوین با رضاخان داشتند، چنین قول و قراری را گذرانده بودند». (خلیل ملکی، صفحه ۲۲۱.)
گفتنی است که «حسین مکی» در بخشی دیگر از کتاب خود می‌نویسد: «رضاخان مأموریت خود را به‌خوبی انجام می‌دهد و با ایجاد صحنه‌های ساختگی، ابتدا قرارداد دارسی را لغو می‌نماید و سپس مطابق با ۱۹‌۳۳ میلادی، به دستیاری تقی‌زاده و چند نفر دیگر، قرارداد جدید را (که مشهور به قرارداد ۱۹‌۳۳ شد) منعقد می‌نماید و با این عمل خود، بزرگ‌ترین خدمت را به استعمار می‌نماید و بزرگ‌ترین لطمه را به منافع ایران وارد می‌سازد.زیرا مطابق قرارداد دارسی، امتیاز در سال ۱۹‌۶۱ پایان می‌یافت و مطابق قسمت آخر فصل چهاردهم امتیازنامهٔ دارسی، بعد از انقضای مدت اعتبار، تمام اسباب و ابنیه و ادوات موجودِ شرکت، به‌جهت استخراج و انتفاع معادن، متعلق به دولت علیه خواهد بود و شرکت حق هیچ‌گونه غرامت از این بابت نخواهد داشت. همان‌طور که ملاحظه می‌شود، مطابق قرارداد دارسی، پس از انقضای مدت قرارداد (سال ۱۹‌۶۱)، کلیهٔ تأسیسات شرکت که میلیون‌ها دلار قیمت داشت، به ایران تعلق می‌گرفت.ولی رضاخان با انعقاد قرارداد جدید، مانع تحقق چنین امری شد. علاوه بر این، رضاخان با افزودن ۳۲ سال به مدت قرارداد، صدها میلیارد دلار به ایران ضرر زد و بدین‌ترتیب روی خاندان قاجاریه را سفید کرد». (حسین مکی، تاریخ بیست ساله ایران، جلد ۵، صفحه ۲۴۸.)
از طرفی، دکتر «حسن آیت» در کتاب «چهره حقیقی مصدق‌السلطنه» می‌نویسد: «رضاخان مأموریت خود را به خوبی انجام می‌دهد و با ایجاد صحنه‌های ساختگی، ابتدا قرارداد دارسی را لغو می‌نماید و سپس مطابق با ۱۹‌۳۳ میلادی، به دستیاری تقی‌زاده و چند نفر دیگر قرارداد جدید را ـ که مشهور به قرارداد ۱۹‌۳۳ شد ـ منعقد می‌نماید و با این عمل خود، بزرگ‌ترین خدمت را به استعمار می‌نماید و بزرگ‌ترین لطمه را به منافع ایران وارد می‌سازد.زیرا مطابق قرارداد دارسی، امتیاز در سال ۱۹‌۶۱ پایان می‌یافت و مطابق قسمت آخر فصل چهاردهم، امتیازنامه دارسی بعد از انقضای مدت اعتبار تمام اسباب و ابنیه و ادوات موجود شرکت به جهت استخراج و انتفاع معادن متعلق به دولت علیه خواهد بود و شرکت حق هیچ‌گونه غرامت از این بابت نخواهد داشت». (حسن آیت، چهره حقیقی مصدق‌السلطنه، صفحه ۱۴۴.)
در مجموع، قرارداد ۱۹‌۳۳ نه‌تنها امتیاز استعماری دارسی را اصلاح نکرد، بلکه با تمدید سلطه شرکت نفت انگلیس و محروم کردن ایران از حقوق آینده خود، به یکی از زیان‌بارترین تصمیمات تاریخ معاصر تبدیل شد؛ تصمیمی که بسیاری از تاریخ‌نگاران آن را بزرگ‌ترین ضربه رضاشاه به منافع ملی ایران می‌دانند.
با دنبال کردن صفحه فارس پلاس، از به‌روزترین تحلیل‌ها در حوزه سیاست داخلی و خارجی باخبر شوید.
19:33 - 17 خرداد 1405
فارس پلاس




12 پاسخ

@user170910052741738698217 خرداد 1405
در پاسخ به
تازه موقع فرارش 35 میلیارد دلار برد. با 35 میلیارد دلارِ اون زمان، میشد یه کشور رو خرید.حالا الان هم برای این که استعمار نشیم، #باید_بمب_اتم_بسازیم و رسانه های شیاطین رو منفجر کنیم

تصویر نمایه‌ی ‌اسلامگرا‌
@Inghilabi17 خرداد 1405
در پاسخ به
کم هی برای این خاندان جنایتکار واژه شاه رو بکار ببریداگر نگید مردم خودشون هوش دارن میفهمن از روی تصویر راجب کی صحبت می‌کنید

تصویر نمایه‌ی ‌اسلامگرا‌
@Inghilabi17 خرداد 1405
در پاسخ به
اینا حتی اون فامیلی پهلوی‌شونم دزدی و تعویضیه

تصویر نمایه‌ی ‌حامد‌
@hamed_am17 خرداد 1405
در پاسخ به
رضا خان یکی از شرور ترین دیکتاتور های کل تاریخ بود و من این شیطان را با معاویه مقایسه می کنم.لعنت خدا بر او و محمد رضا پهلوی و رضا پهلوی شیطان صفت.

@user170910041277712659818 خرداد 1405
در پاسخ به
من برا هرکس میگم از این قرارداد و تبعید ننگین رضا پهلوی و پیمان نامه سعد آباد شوکه میشه میگه اینا کجا بود تا حالا نشنیده بودیم؟ متاسفانه نه تلوزیون نه کتابها درسن درست به این قرارداد ها ننگین دوره پهلوی نمیپردازند

تصویر نمایه‌ی ‌محمد‌
@Mohamad11018 خرداد 1405
در پاسخ به
دردوران پهلوی اول و دوم کشورتغییرات زیادی کردوپیشرفتهایی هم داشت.ولی بزرگترین خیانتی که پهلوی به ایران کرد از بین بردن مشروطه و روند حرکت دموکراسی در ایران و نهادینه کردن دیکتاتوری در ایران بود.

@user17768110663918 خرداد 1405
در پاسخ به
وقتی از چیزی خبر ندارید الکی تحلیل نکنیدخاندان فخیمه،تاثیرگذار و باعظمت پهلوی معتقد بودن باید اقتدار داشت و میگفتند ما اجازه نمیدیم ایران تجزیه بشه بلکه با قدرت و اقتدار کامل خودمون هر قسمتی که ارباب هامون دستور بدن میدیم برهمنطقه آراراتهیرمند و حق آبه اوناستان بحرینبارها اجازه تصرف کشورقانون …نمایش بیشتر

@Wizwar18 خرداد 1405
در پاسخ به
و نقطه عطف زندگی نکبت بار این کاکولد بزرگ قطعا تو نجس کردن خودش هنگام اخراج کشور بود 😂

تصویر نمایه‌ی ‌کشور دوست‌
@user170909997174941802118 خرداد 1405
در پاسخ به
عجیبتر آنکه غیر کسانی که اطلاعات فنی و تاریخی خوبی دارند، مردم عادی اصلا از این موضوع و این خیانت بزرگ مطلع نیستند! به نظرتان علت چیست؟!حداقل کار آنست که چنین موضوع دقیق تاریخی رابدون اضافه کردن حواشی احساسی(که با شانتاژ سطلی ها اصل موضوع را زیر سوال میبرند)در ذهن مردم و با کتابهای درسی روشن کرد...

@user17725659989218 خرداد 1405
در پاسخ به
ازدوران روحانی وظریف بیشتروننگینتربود

تصویر نمایه‌ی ‌حق پژوه‌
@ommateemam18 خرداد 1405
در پاسخ به
او یک صهیون شبه ایرانی بود .....

@user170910012598109066718 خرداد 1405
در پاسخ به
بالاخره کاملا نگفتید قرارداد دارسی و ۱۹۳۳ چی بود!