سه نشانه باخت قمار «طرد اقتصادی» علیه ایران
هیاهوی رسانهای، سفر عاصم منیر و تجربه اوباما نشانههای شکست قمار ترامپ برای طرد اقتصادی ایران است که به تضعیف سلطه دلار و رژیم تحریمها منجر خواهد شد.
روز دوشنبه وزیر خزانه داری آمریکا پس از سر و صدا و تبلیغات فراوان نشست خبری ایجاد عملیات طرد اقتصادی (Economic Outcast) علیه ایران را اعلام نمود که به دنبال قطع ارتباط مالی ایران با تمام دنیاست. اما این تلاش به دو دلیل محکوم به شکست است. دلیل اول نحوه اجرای این عملیات است. اساسا رژیم تحریم نیاز به هیاهو و جنجال رسانهای ندارد و با اعمال آن اعلام میشود. موثرترین و جدیترین رژیم تحریمها در دوران اوباما و طراحی نفیو که بعدها در قالب کتاب هنر تحریمها منتشرشد اعمال شده است. در آن زمان، نفیو و همکارانش این پروژه را طراحی کردند و دولت اوباما آن را اجرا کرد و بدون پیش نمایش و پیش خبر رونمایی و برقرار شد. اما فضاسازی رسانهای که بسنت به راه انداخته است به خاطر مدیریت فضای فکری و رسانهای آمریکا و جهان و القای ابهت و هیمنه برای ایالات متحده است. فیالواقع شکست نظامی آمریکا در قبال ایران از ماهها پیش واشنگتن را وادار کرد تا به دنبال راههای جایگزین برای شکست ایران یا اجبار تهران به مذاکره برود. امید کاخ سفید این بوده و هست که فشار اقتصادی بتواند منجر به آشوب داخلی شده و فروپاشی از درون به شکست جمهوری اسلامی ختم شود. به همین دلیل و برای پنهان کردن شکست نظامی، تقریبا تمام اقدامات واشنگتن در این ماهها با جنجال رسانهای و همراه با بوق و کرنای فراوان بوده است تا جو رسانه و افکار عمومی را به دست بگیرد. کمپین و عملیاتی که برنده باشد، نیاز به اغراق رسانهای و جوسازی نخواهد داشت. بنابراین، تئاتر خبری بسنت نشان میدهد خود تارمپ و کابینهاش نیز در موفقیت این طرح تردید جدی دارند.
اما همزمان با اعلام عملیات طرد اقتصادی ایران، عاصم منیر که مهمترین چهره میانجیگری مذاکراتی پاکستان است به تهران آمده و طبیعتا پیام آمریکا را به تهران آورده است. به نظر میرسد همزمانی سفر عاصم منیر با اعلام این طرح برای ترساندن و تهدید ایران و فشار برای بازگشایی تنگه هرمز است. اقدامی که موثر باشد، نیاز به مذاکره و افزونه تهدید یا پیشنهاد ندارد و با تحقق خود به هدفش نیز میرسد. عزیمت واسطه پاکستانی بیانگر رویکرد دیپلماسی فشار واشنگتن برای وادار کردن ایران به اقدام است و امید دارند پیش از آنکه جدول زمانی پروژه طرد اقتصادی ایران به انتها برسد بتوانند ایران را راضی به اقدام نمایند. اما مهمترین نشانه شکست این قمار، تجربه دوران ریاست جمهوری باراک اوباماست. او در قماری ساختارشکنانه و با تصور اقتدار مطلق واشنگتن، خرید نفت از ایران را ممنوع اعلام کرد؛ اما خیلی زود با اولین نشانههای شکست طرح و مقاومت مشتریان نفت ایران روبرو شد؛ او در واکنش به بازار ناچار شد برای تحریم خود تبصرههای مکرری اعلام نماید و سرانجام بعد از دو یا سه گام اساس تحریم اولیهای که اعلام کرد به فاصله چند روز خنثی شد.
مساله اصلی در تجربه اوباما و طرح کنونی ترامپ این اصل اولیه است که «همه» تحریمپذیر نیستند! آمریکا نمیتواند همه دنیا را تحریم کند و با اولین داد و ستد ایران با هر کشوری، عملا چارچوب این تحریم از بین خواهد رفت. کافی است تنها یک کشور با ایران مبادله داشته باشد و این طرد را نقض کند. این اتفاق به راحتی با کشورهایی چون روسیه و چین قابل تحقق است. روسیه تحت تحریم آمریکا است و امکان اعمال تحریم بیشتر ندارد و به دلیل اقتصاد بزرگ و ارتباطات تاریخی و اساسی با کشورهای آسیای میانه، قفقاز و حتی اروپا امکان طرد اقتصادی مسکو برای آمریکا میسر نیست و تحریم بیشتری هم قابلیت اعمال ندارد. از سوی دیگر، چین نیز به قدری در اقتصاد آمریکا و جهان در هم تنیده شده که به هیچ عنوان قابل تحریم و کنار گذاشته شدن از ساختار دلار نیست و اولین اقدام در این راستا منجر به کاهش ارزش دلار خواهد شد. بنابر این، طرح یورش و طرد اقتصادی ترامپ و بسنت علیه ایران از ابتدا محکوم به شکست است و قمار بزرگی است که کاخ سفید در تلاش برای شکستن مقاومت ایران به کار بسته است. البته این اقدام فرصتی برای دولت ترامپ هم خواهد بود که تا انتخابات کنگره زمان بخرد و به بهانه این عملیات از اقدام نظامی علیه ایران خودداری کند و فضای جنگ را تا بعد از رای گیری نوامبر به تاخیر بیاندازد.
در این صورت تا حدی از فشار اقتصادی جنگ را مدیریت و تعدیل خواهد کرد و بعد از انتخابات، فارغ از نتیجه برد یا شکست، فرصتی برای آغاز مجدد کمپین نظامی علیه ایران به دست خواهد آورد. اگر در انتخابات پیروز شود، با سرمستی و بدون نگرانی از فشار جدی کنگره به اقدام نظامی بازخواهد گشت و در صورت شکست، فرصت را مغتنم خواهد شمرد و از زمان انتخابات تا پیش از روی کار آمدن کنگره جدید، به انتفام شکست سیاسی خود و امید برای کسب دستاورد به ایران حمله خواهد کرد. هرچند در تمام طول این مسیر، واشنگتن همواره و بلاانقطاع از فرصت دیپلماسی و مذاکره برای فریب و تسلیم ایران استفاده خواهد کرد.
23:08 - 2 شهریور 1405
