بژی برساق؛ طعم سنتی که میتواند پولساز شود
بژی برساق میتواند فراتر از یک شیرینی سنتی، به حلقهای از زنجیره اقتصاد گردشگری ایلام تبدیل شود؛ ظرفیتی که با فعال شدن مشاغل خانگی، بازارچههای دائمی، فروش اینترنتی و برندسازی میتواند درآمدی پایدار برای تولیدکنندگان محلی ایجاد کند.
خبرگزاری فارس ایلام، فریبا میرزایی؛ ایلام را اگرچه بیشتر با کوهستانهای زاگرس، طبیعت بکر، آثار تاریخی و مسیر پرتردد زائران اربعین میشناسند، اما بخشی از هویت این استان در چیزهایی نهفته است که شاید کوچک به نظر برسند؛ عطر نان و شیرینیهای محلی، طعم غذاهای سنتی و دستپخت زنانی که بخشی از تاریخ و فرهنگ این سرزمین را در آشپزخانههای خود حفظ کردهاند.در میان این میراث خوراکی، «بژی برساق» جایگاه ویژهای دارد؛ شیرینی سنتی ایلام که زمانی در بسیاری از خانهها پخته میشد و امروز، با وجود شهرت محلی، هنوز نتوانسته جایگاه واقعی خود را در بازار ملی سوغات و گردشگری ایران پیدا کند.روحی کارشناس حوزه گردشگری و صنایعدستی میگوید: سوغات محلی تنها یک محصول خوراکی نیست؛ بلکه میتواند به یک «شناسه فرهنگی» برای استان تبدیل شود و در صورت بستهبندی مناسب، برندسازی، عرضه مستمر و معرفی حرفهای، بخشی از زنجیره اقتصاد گردشگری را شکل دهد.گردشگر امروز تنها برای دیدن یک اثر تاریخی یا منظره طبیعی سفر نمیکند. او به دنبال تجربهای متفاوت است؛ طعم غذا، موسیقی، پوشش، صنایعدستی و سوغات محلی هر مقصد بخشی از همین تجربه را شکل میدهد.از این منظر، سوغات میتواند نقش یک کارت شناسایی فرهنگی را برای استانها ایفا کند؛ محصولی که مسافر پس از بازگشت از سفر آن را با خود میبرد و از طریق آن، بخشی از خاطره مقصد را به خانه منتقل میکند.ایلام با وجود برخورداری از تنوع قابل توجه در غذاها، شیرینیها و فرآوردههای بومی، هنوز نتوانسته این ظرفیت را به یک بازار قدرتمند و شناختهشده در سطح کشور تبدیل کند.
این ضعف تنها به بازار فروش محدود نمیشود. ناشناخته ماندن بخشی از سوغات استان حتی در میان برخی از ساکنان بومی، زنگ خطری برای تداوم میراث خوراکی ایلام به شمار میرود.«بژی برساق»، از آشپزخانههای ایلام تا ویترین گردشگریدر میان خوراکیهای محلی ایلام، بژی برساق را میتوان یکی از شناختهشدهترین شیرینیهای سنتی استان دانست؛ شیرینیای که در مناسبتهای مختلف توسط زنان ایلامی تهیه میشده و هنوز نیز در برخی خانوادهها جایگاه خود را حفظ کرده است.این شیرینی با آرد، شکر، روغن، تخممرغ، شیر، زیره، رازیانه و زردچوبه تهیه میشود و پس از ترکیب مواد، خمیر آماده شده در روغن سرخ میشود و در نهایت با شکر تزئین میشود.ترکیب عطر رازیانه و زیره با بافت سنتی شیرینی، طعمی ایجاد میکند که برای بسیاری از گردشگران یادآور سفر به ایلام است.اما مسئله اصلی این است که چنین محصولی هنوز به اندازه ظرفیت واقعی خود در بازار دیده نمیشود.سوغات باید از «محصول خانگی» به «برند گردشگری» تبدیل شوداحمدی کارشناس گردشگری میگوید: یکی از مشکلات اصلی محصولات بومی ایلام، فاصله میان «تولید» و «بازاریابی» است.به باور او، اینکه یک محصول در خانههای مردم تولید شود، بهتنهایی به معنای تبدیل شدن آن به یک محصول اقتصادی نیست. برای ورود به بازار گستردهتر، زنجیرهای از اقدامات شامل استانداردسازی دستور تولید، بستهبندی، تعیین هویت بصری، رعایت الزامات بهداشتی، ایجاد شبکه توزیع و تبلیغات حرفهای ضروری است.
در چنین مدلی، بژی برساق میتواند از یک شیرینی محلی به یک محصول دارای برند تبدیل شود؛ محصولی که گردشگر هنگام خروج از ایلام بتواند آن را در بستهبندی مشخص و با هویت واحد خریداری کند.اقتصاد سوغات، بازاری کوچک با ظرفیت بزرگبازار سوغات در بسیاری از مقاصد گردشگری جهان، بخشی جداییناپذیر از اقتصاد سفر است. گردشگر علاوه بر هزینه اقامت، حملونقل و غذا، بخشی از بودجه خود را به خرید محصولات مرتبط با مقصد اختصاص میدهد.ایلام نیز با توجه به ظرفیت گردشگری طبیعی، تاریخی و مذهبی، میتواند از این بازار سهم بیشتری داشته باشد.شریفی مدیرکل میراث فرهنگی ایلام گفت: اربعین یکی از مهمترین فرصتهای پیش روی استان است، حجم بالای تردد زائران از مرز مهران، یک بازار بالقوه بزرگ برای محصولات بومی ایجاد میکند؛ بازاری که البته نباید تنها به چند روز یا چند هفته از سال محدود شود.وی افزود: اگر محصولات محلی ایلام در مسیرهای تردد، بازارچهها، مراکز عرضه سوغات، پایانهها و نقاط گردشگری به شکل حرفهای عرضه شوند، بخشی از هزینه سفر زائر و گردشگر میتواند به اقتصاد تولیدکنندگان بومی بازگردد.در این میان، بژی برساق به دلیل اندازه مناسب، قابلیت بستهبندی، امکان تولید در مقیاسهای مختلف و ارتباط مستقیم با فرهنگ غذایی منطقه، میتواند یکی از گزینههای مناسب برای توسعه بازار سوغات باشد.زنان، حلقه مهم زنجیره اقتصاد محصولات بومیبخش قابل توجهی از دانش تولید غذاها و شیرینیهای سنتی در ایلام، نسل به نسل و عمدتاً از طریق زنان خانواده منتقل شده است، همین موضوع میتواند ظرفیت مهمی برای توسعه مشاغل خانگی ایجاد کند.
شهبازی کارشناس حوزه اقتصاد محلی در گفتوگو با خبرنگار ما گفت: اگر زنان تولیدکننده از آموزشهای لازم در زمینه بستهبندی، قیمتگذاری، فروش اینترنتی، بازاریابی و استانداردهای بهداشتی برخوردار شوند، تولید سنتی میتواند به یک فعالیت اقتصادی پایدار تبدیل شود.در این صورت، حمایت از بژی برساق تنها حمایت از یک شیرینی سنتی نیست؛ بلکه میتواند به ایجاد درآمد برای خانوادهها، حفظ دانش بومی و تقویت نقش زنان در اقتصاد محلی کمک کند.از بژی برساق تا سفره رنگین غذاهای ایلامیبژی برساق تنها یکی از حلقههای زنجیره غذاهای سنتی ایلام است؛ آشهای محلی، ترخینه، حلوای بگل، حلوای قند، جگر وز، پرشگه، کلهکنجی، پپگ، شیر برنج، چنگال، سوختی، گمگه، عدسپلو با گوشت، باقلاپلو، کباب چنجه، کپه، قهله و ماسوا بخشی از تنوع غذایی این استان را تشکیل میدهند.این تنوع میتواند پایه شکلگیری یک «برند خوراک ایلام» باشد؛ برندی که نه فقط یک محصول، بلکه مجموعهای از غذاها، شیرینیها و فرآوردههای بومی را زیر یک هویت مشترک معرفی کند.چنین رویکردی میتواند گردشگری خوراک را نیز در استان تقویت کند؛ گردشگریای که در آن مسافر برای تجربه طعمهای محلی، آشنایی با شیوه طبخ و حتی شرکت در فرآیند تهیه غذا به مقصد سفر میکند.حلقه مفقوده، بستهبندی و داستانگویییکی از تفاوتهای میان یک محصول محلی و یک محصول موفق گردشگری، نحوه ارائه آن است.ممکن است یک شیرینی در یک روستای کوچک قرنها تولید شده باشد، اما اگر بستهبندی مناسب نداشته باشد، نام و داستان آن روی محصول درج نشود و مسیر مشخصی برای عرضه نداشته باشد، نمیتواند با محصولات مشابه در بازار رقابت کند.
بژی برساق علاوه بر طعم، یک داستان فرهنگی نیز دارد؛ «بژی» در گویش محلی به معنای «زندگی کن» تعبیر شده و همین معنا میتواند به یک عنصر جذاب در هویت برند تبدیل شود؛ شعاری کوتاه که میتواند پیوند میان محصول، فرهنگ و زندگی مردم ایلام را برای گردشگر روایت کند.روی بستهبندی میتوان علاوه بر معرفی مواد تشکیلدهنده، داستان این شیرینی، خاستگاه آن و معنای نامش را نیز درج کرد. این اقدام، محصول را از یک خوراکی ساده به یک یادگار فرهنگی تبدیل میکند.بازارچههای دائمی، راهی برای ماندگار کردن اقتصاد اربعینیکی از پیشنهادهای قابل بررسی برای توسعه بازار محصولات بومی، ایجاد بازارچههای دائمی سوغات در نقاط پرتردد گردشگری و بهویژه مسیرهای منتهی به مرز مهران است.بازارچهای که فقط در ایام اربعین فعال باشد، نمیتواند بهتنهایی اقتصاد پایداری ایجاد کند. اما اگر همین زیرساخت به یک بازار دائمی محصولات بومی تبدیل شود، تولیدکننده میتواند برای فروش محصول خود برنامهریزی بلندمدت داشته باشد.در چنین بازاری، بژی برساق میتواند در کنار صنایعدستی، عسل، روغنهای محلی، گیاهان دارویی و دیگر محصولات بومی عرضه شود.این مدل، یک مزیت دیگر نیز دارد؛ گردشگر به جای آنکه محصولی ناشناخته و بدون شناسنامه خریداری کند، با مجموعهای از کالاهای دارای هویت محلی مواجه میشود.فروش دیجیتال، بازار ایلام نباید پشت مرزهای استان بماند
توسعه بازار محصولات بومی دیگر فقط به ویترین فروشگاه وابسته نیست؛ صفحههای فروش اینترنتی، شبکههای اجتماعی، فروشگاههای آنلاین و حتی استفاده از کدهای QR روی بستهبندی میتواند امکان معرفی تولیدکنندگان و فروش محصولات ایلام را به مشتریان خارج از استان فراهم کند.یک بسته بژیبرساق که گردشگر در ایلام خریداری میکند، نباید پس از مصرف به پایان ارتباط او با تولیدکننده منجر شود. اگر روی بسته یک کد QR برای سفارش مجدد، معرفی تولیدکننده و سایر محصولات محلی وجود داشته باشد، سفر میتواند آغاز یک رابطه تجاری بلندمدت باشد.استانداردسازی، شرط ورود به بازار ملیالبته توسعه بازار نباید به قیمت از دست رفتن اصالت محصول تمام شود؛ میان «سنتی بودن» و «غیراستاندارد بودن» تفاوت وجود دارد. میتوان دستور پخت سنتی را حفظ کرد و همزمان تولید، بستهبندی، تاریخ مصرف، شرایط نگهداری و بهداشت محصول را استاندارد کرد.اگر این مسیر طی شود، بژی برساق میتواند از تولید محدود خانگی عبور کند و به محصولی تبدیل شود که در فروشگاههای سوغات شهرهای مختلف کشور نیز عرضه شود.بژی برساق، فرصتی برای روایت دوباره ایلامایلام برای معرفی خود به گردشگران، فقط به جاده، هتل و زیرساخت گردشگری نیاز ندارد؛ این استان باید بتواند داستان خود را نیز روایت کند؛ گاهی یک شیرینی ساده میتواند به اندازه یک بروشور گردشگری درباره فرهنگ یک منطقه حرف بزند.بژی برساق میتواند یکی از همین روایتها باشد؛ روایتی از خانههای قدیمی، دستهای زنان ایلامی، سفرههای محلی و نسلی که بخشی از فرهنگ خود را در قالب طعم و عطر به نسل بعد منتقل کرده است.اما برای آنکه این روایت فراموش نشود، باید از آشپزخانههای محدود به بازارهای گسترده راه پیدا کند.
سوغات محلی زمانی به یک سرمایه فرهنگی و اقتصادی تبدیل میشود که از مرحله تولید پراکنده عبور کرده و وارد یک زنجیره کامل شود؛ زنجیرهای که از حفظ دانش بومی آغاز میشود و به تولید، استانداردسازی، بستهبندی، برندسازی، بازاریابی و فروش میرسد؛ ایلام در این مسیر ظرفیتهای فراوانی دارد و بژی برساق میتواند یکی از نخستین حلقههای این زنجیره باشد.اگر این شیرینی سنتی با هویت مشخص، بستهبندی حرفهای و داستانی که ریشه در فرهنگ ایلام دارد به بازار عرضه شود، دیگر صرفاً یک سوغات نخواهد بود؛ بلکه میتواند به نمادی از ایلام در ذهن گردشگران تبدیل شود.«بژی»، یعنی زندگی کن. شاید اکنون وقت آن رسیده باشد که این شیرینی قدیمی، نه فقط در خانههای ایلام، بلکه در بازار گردشگری ایران دوباره «زندگی» کند.#بژی_برساق #سوغات_ایلام #گردشگری_ایلام #گردشگری_خوراک #اقتصاد_گردشگری #محصولات_بومی #سوغات_محلی #مشاغل_خانگی #صنایع_دستی #اربعین #اقتصاد_محلی #برندسازی #فرهنگ_بومیاخبار دست اول استان ایلام را اینجا بخوانید
09:44 - 19 مرداد 1405
3 بازنشر
13k بازدید