روحانی، بایدن و برجامی که زنده نشد
بایدن در زمان انتخابات ۲۰۲۰ آمریکا وعده داده بود به برجام بازمیگردد. روحانی نیز در روزهای پایانی دولت خود میگفت: «ما تحریم را در ۱۰۰ روز اول شکاندیم. اگر بگذارید در ۱۰۰ روز آخر هم یک بار دیگر تحریم را میشکنیم.»
گروه فارس پلاس: پس از پایان دوره اول ریاست جمهوری ترامپ، بایدن بهعنوان یک چهره دموکرات وعده داده بود که اگر رئیسجمهور شوم به برجام بازمیگردم. این مواضع بایدن مورد استقبال رسانههای اصلاحطلب و تیم روحانی قرار گرفت؛ بهگونهای که زمزمههایی از احیای برجام به میان آمد. برای بازگشت آمریکا به برجام، همانگونه که ترامپ با یک امضا خارج شد، بایدن میتوانست با یک امضا به برجام بازگردد و تحریمها را بردارد. همانگونه که ترامپ بهراحتی از توافق پاریس خارج شد و بایدن با یک امضا به آن بازگشت؛ به برجام هم میتوانست بازگردد.
بهطورکلی، بازگشت به برجام در دوران بایدن، به مذاکره و توافق جدید نیاز نداشت. زیرا بر اساس گزارشهای متعدد آژانس بینالمللی انرژی اتمی، ایران به تمام تعهدات خود عمل کرده بود. اما این آمریکا و اروپا بودند که تعهدات را زیر پا گذاشتند. لذا بازگشت به برجام یا به تعبیری دیگر «احیای برجام»، صرفا نیازمند بازگشت آمریکا و امضای لغو تحریمها بود.
در آن زمان از شخصیتهای اول دولت گرفته تا تحلیلگران داخلی، بر بازگشت آمریکا به برجام تاکید داشتند. در زمان مراسم تحلیف ریاست جمهوری بایدن، حسن روحانی پالس بازگشت آمریکا به برجام را اینگونه ارسال کرد: «امروز انتظار ما از آنهایی که قدرت را در کاخ سفید در دست میگیرند، این است که به قانون و تعهدات برگردند. ترامپ در سیاست نابلد و کسی بود که به فکر برجسازی بود. اما تیم فعلی(بایدن) در سیاست بوده و سیاست را میفهمند.»
ابراهیم متقی، استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران در مصاحبه با رسانه اکو ایران از بازگشت آمریکا به برجام سخن گفته و تاکید داشت: «آقای روحانی بودجه سال آینده را براساس همکاریها با آمریکا در قالب فروش بیش از ۲ میلیون بشکه نفت تنظیم کرده است. یعنی بازگشت آمریکا به برجام را بهعنوان یک امر پذیرفتهشده تلقی میکند.» صادق زیباکلام نیز در پاسخ با این پرسش که آیا بازگشت به برجام جزو اولویتهای بایدن است، گفته بود: «بله من معتقدم که بایدن میخواهد به برجام بازگردد.»
باید یادآور شد که پیش از ماجرای خروج آمریکا از برجام، برخی تحلیلگران هشدار داده بودند که آمریکا میتواند با چرخش یک خودکار(امضا) تحریمها را بازگرداند. اما ظریف مدعی بود که اینچنین اتفاقی محال است. درنهایت ترامپ نشان داد که برجام هیچ الزام قانونی برای آمریکا نداشته و تنها با یک امضا، تحریمها اعمال شد. تیم بایدن میگفت: «دموکراتها حرکت دولت ترامپ به سمت جنگ با ایران را متوقف کرده و دیپلماسی هستهای و گفتوگوهای منطقهای را در دستور کار قرار خواهند داد.» بنابراین، ادعای «سایه جنگ» موضوعی است که چه در دولت اوباما، چه بایدن و چه ترامپ مطرح بود؛ اما هیچگاه به عمل نزدیک نشد.
پس از روی کار آمدن دولت بایدن، مذاکرات برجامی آغاز گردید. اما ایران در این مذاکرات دست پری نداشت. زیرا به تعهدات خود در برجام عمل کرده؛ اما طرف مقابل عمل نکرده بود. در این مذاکرات ایران باید امتیازاتی فراتر از برجام ارائه میکرد اما طرف مقابل در بهترین حالت، امتیاز بازگشت به برجام را روی میز میگذاشت. در اینجا «قانون اقدام راهبردی مجلس» به کمک دولت و منافع ملی آمد. اجرای این قانون، قدرت چانهزنی بالایی به تیم مذاکره کننده میداد. اما اعضای دولت تدبیر، ازجمله حسن روحانی و اسحاق جهانگیری، با این قانون مخالفت کرده و بازی را به نحوی پیش بردند که گویا در ماجرای برجام، ایران مقصر است! روحانی گفت اگر قانون مجلس نبود، تحریمها برداشته میشد. او حتی این قانون را بدترین قانون تاریخ دانست!
دولت دوازدهم از زمستان سال 99 تا خرداد 1400 را به امید بازگشت بایدن به برجام سپری کرد. روحانی در روزهای پایانی دولت خود مدعی بود: « امروز يک سفره آمادهای هست؛ بايد در باز شود و بيايند مردم کنار سفره قرار بگيرند.» او وعده 100 روزه را بازهم تکرار کرد و گفت: «بگذارید در ۱۰۰ روز آخر یکبار دیگر هم تحریم را میشکنیم.»
مذاکرات احیای برجام درنهایت به جایی نرسید و دولت بایدن پس از 4 سال، به برجام بازنگشت و فشار تحریمها را افزایش داد.
15:39 - 1 اردیبهشت 1404