«نختسبیحِ تعادل بحران؛ جایگاه ولایت فقیه در معماری تمدنی ایران»
نهاد ولایت فقیه در اندیشه سیاسی شیعه، نه یک نهاد قراردادی، بلکه استمرار نیابت عام امام معصوم در عصر غیبت است. این مقاله با بهرهگیری از دو رویکرد مکملِ بازدارندگیِ بیرونی و نهادسازیِ تمدنی، نشان میدهد که ولایت فقیه بهمثابه «زعیم» (سرپرستِ جامعالشرایطِ منصوب از جانب امام عصر)، «نخ تسبیح» انسجام ملی و «معمار اصلی» تعادل بحران در ایران است. در چارچوب کتاب «تابستان داغ» اثر فوآد شعبانی، ولایت فقیه نقشی دوگانه ایفا میکند: هم عاملِ حفظ تعادل در وضعیت «پایداری ناکارا» و هم معماری که حسن انجام کار را — در غیاب امام معصوم — ناظر و تضمین میکند.
۸ MB
ولایت فقیه؛ نیابت عام در عصر غیبتنظریه ولایت فقیه، نظام سیاسی و جانشینی پیامبر اسلام را در دوران غیبت امام معصوم (عج) تبیین میکند. بر این اساس، در عصر غیبت، فقیه جامعالشرایط عهدهدار زمامامور جامعه میشود. این نظریه، ولایت فقیه را نه یک ابتکار سیاسیِ بشری، که استمرارِ ولایت پیامبر و ائمه معصومین (ع) میداند و آن را از «ارکان مذهب حقه اثنیعشری» برمیشمارد که «ریشه در اصل امامت دارد».در این چارچوب، «زعیم» — یعنی سرپرستِ جامعالشرایطِ جامعه — کسی است که «گذشته از علم به قوانین الهی و عدالت و اجتهاد»، عهدهدار «حسن تدبیر» و مدیریتِ جامعه در غیاب امام معصوم است. بنابراین، ولایت فقیه در جایگاه زعیمِ منصوب از جانب امام عصر (عج)، نه فقط یک نهادِ سیاسی، که حلقهٔ اتصالِ جامعهٔ منتظر به افق تمدن مهدوی محسوب میشود.
۱۵ MB
یکم. صیانت از ذات؛ کارکرد دفاعی ولایت فقیه بهمثابه زعیمدر رویکرد نهادسازیِ تمدنی، «صیانت از ذات انقلاب» به عنوان کارکردِ دفاعیِ نهادها تعریف شده و نهادها «سپر در برابر نفوذ و تحریف» معرفی میگردند. در این نگاه، خطرِ بزرگ هر انقلابی، «انحراف از جهتگیریهای اصلی» است و نهادسازی برای صیانت از ذات، به معنای ساختاردهی به ارزشهاست تا از زوال و تحریف مصون بمانند. از سوی دیگر، در منطق بازدارندگیِ بیرونی، اصلِ «انتقام» نه یک واکنش احساسی، که ستونی برای ایجاد هزینه برای دشمن و مأیوسسازی او از تعرض معرفی میشود.ولایت فقیه، بهمثابه عالیترین نهادِ نمادینِ نظام، کارکردِ «سپرِ دفاعی» را در سطحی فراتر از سایر نهادها ایفا میکند. اگر نهادهای دیگر، «سپرهایی» در برابر نفوذِ جزئی هستند، ولایت فقیه خودِ «معماریِ سپرها» و ضامنِ همجهتیِ آنها در مسیرِ صیانت از «ذات» است. این کارکرد، حلقهٔ اتصالِ دو عرصهٔ بازدارندگیِ درونی و بیرونی محسوب میشود. همانگونه که بازدارندگیِ بیرونی با «انتقام» معنا مییابد، بازدارندگیِ درونی نیز با نظارتِ فرانهادیِ ولایت فقیه بر سلامتِ جهتگیریِ نهادها تحقق مییابد تا از انحرافِ مسیرِ توحیدی، عدالتخواهی، استقلالطلبی و مردمسالاری دینی جلوگیری شود.
۶ MB
دوم. «نخ تسبیح»؛ نقش انسجامبخش ولایت فقیه در معماری تعادل بحرانتشبیه ولایت فقیه به «نخ تسبیح» از تعابیر کلیدی در ادبیات سیاسی ایران است. بر این اساس، «ولایت فقیه مانند نخ تسبیحی است که مهرههای آن را به هم وصل میکند و تسبیح با آن معنا پیدا میکند؛ ولیفقیه نیز همه اعضاء و گروههای جامعهٔ اسلامی را به هم متصل میکند». به تعبیری دیگر، «ولایت فقیه نخ تسبیح نظام است و انسجام سیاسی و اجتماعی کشور بر محور آن شکل میگیرد».کتاب «تابستان داغ؛ معماری تعادل بحران در ایران» اثر فوآد شعبانی، ایران را در وضعیت «پایداری ناکارا» توصیف میکند؛ وضعیتی که «نه در مسیر فروپاشی و نه ثبات کامل» قرار دارد. سه ستون نظری این کتاب عبارتاند از: «تعادل نش» در سطح ژئوپلیتیک، «صلح سرد» در سطح امنیتی و «تعادل بحران» در سطح اقتصادی.
در این چارچوب، نقش ولایت فقیه بهمثابه «نخ تسبیح» چیست؟نخست، نخِ اتصالدهندهٔ ارکان سهگانه است؛ همانگونه که نخ، مهرههای پراکنده را به یک تسبیحِ منسجم تبدیل میکند، ولایت فقیه نیز سیاست خارجی (تعادل نش)، امنیت ملی (صلح سرد) و اقتصادِ بحرانزده (تعادل بحران) را در یک کلِ منسجم حفظ میکند. بدون این «نخ»، هر یک از این سه عرصه میتواند از دیگری گسسته شده و سیستم را به سوی فروپاشی سوق دهد.دوم، عاملِ تداومِ «پایداری ناکارا»ست؛ در وضعیت «تعادل بحران» که نه فروپاشی است و نه ثبات کامل، ولایت فقیه به عنوان عاملِ «نگهدارندهٔ تعادل» عمل میکند. این نهاد با ایجاد انسجامِ فراجناحی و فراقوهای، مانع از آن میشود که بحرانهای مزمن به فروپاشی بینجامد و در عینحال، فضای لازم برای حرکت تدریجی به سمت اصلاحات ساختاری را فراهم میآورد.
سوم. «معمار اصلی»؛ نظارت بر حسن انجام کار در غیاب امام معصومدر رویکرد نهادسازیِ تمدنی، نهادها به عنوان «اجزای سازندهٔ یک دولت اسلامیِ مبتنی بر موازین الهی» ترسیم شدهاند که هدف از ایجاد آنها، «قاعدهمند کردن قدرت بر اساس اصول انقلابی و اسلامی» است. اما سؤال اساسی این است: چه کسی بر «حسن انجامِ کار» این نهادها نظارت میکند؟پاسخ در جایگاهِ «زعیم» ولایت فقیه نهفته است. در اندیشهٔ شیعه، ولایت فقیه نه فقط یک نهاد در میان نهادها، که «معمار اصلی»ِ کلِ معماریِ قدرت است. این نقش، ریشه در نیابتِ عام دارد؛ یعنی ولایت فقیه، به نیابت از امام معصوم (عج)، عهدهدارِ نظارتِ نهایی بر حسنِ جریانِ امور در جامعه است.در چارچوب کتاب «تابستان داغ»، این نقشِ معماری را میتوان چنین صورتبندی کرد:
در سطح کلان، ولایت فقیه معمارِ اصلیِ تعادلِ بحران است؛ کسی که با ایفای نقشِ «نخ تسبیح»، مانع از گسستِ ارکانِ سیستم در وضعیت «پایداری ناکارا» میشود. در سطح میانی، ناظر بر حسنِ انجامِ کارِ نهادهاست؛ زیرا پالایشِ نهادها برای حفظ هویت انقلابی، که شرطِ حرکت در مسیر تمدنی معرفی شده، خود نیازمندِ یک ناظرِ فرانهادی است که ولایت فقیه آن را تأمین میکند. در سطح خرد نیز حلقهٔ اتصالِ «ولایت عرضی» مردم به «ولایت طولی» حاکمیت است و بدینسان، «بنبستهای دیوانسالاری را شکسته و حضور مردم را از امری نمادین به جریانی حیاتبخش و تمدنساز بدل میکند».
چهارم. ولایت فقیه در افق تمدنِ مهدویافقِ نهاییِ نهادسازی، «تمدن بزرگ اسلامی» است که در آن «ایران مقتدر» نه یک شعار، که غایتِ پنجمرحلهایِ انقلاب (از تحقق انقلاب تا تشکیل تمدن) محسوب میشود. در این افق، نهادها «بسترِ تحقق اهداف» و «ضامنِ تداومِ آنها» هستند و الگوی پیشرفت، مبتنی بر مبانی الهی و فرهنگ ایرانی ترسیم میگردد.ولایت فقیه، بهمثابه زعیمِ منصوب از جانب امام عصر (عج)، در این افقِ تمدنی، نقشی راهبردی و غایتنگر ایفا میکند:نخست، نگاه به آینده؛ ولایت فقیه، جامعه را از وضعیتِ «پایداری ناکارا» به سمت «تمدنِ اسلامی» هدایت میکند. به عبارت دیگر، تعادلِ بحران در کتاب «تابستان داغ»، در این چارچوب، نه یک وضعیتِ مطلوب، که مرحلهای گذار از «دولت اسلامی» به «جامعهٔ اسلامی» است و ولایت فقیه، معماریِ این گذار را بر عهده دارد.دوم، ارتباط با امام زمان (عج)؛ اصلِ مشروعیتِ ولایت فقیه، نیابت از امام معصوم است. بنابراین، هرگونه نهادسازی و هرگونه مدیریتِ تعادلِ بحران، در نهایت در افقِ ظهور معنا مییابد. ولایت فقیه، جامعه را برای پذیرشِ ولایتِ امام عصر (عج) آماده میکند و بدینسان، «زمینهسازیِ حکومت جهانی حضرت مهدی (عج)» را به عنوان غایتِ نهاییِ خود تعریف میکند. این نگاه، دو راهبردِ یادشده را در یک کلِ منسجم به هم پیوند میزند: بازدارندگیِ بیرونی، فضای امن برای نهادسازیِ درونی را فراهم میکند و نهادسازیِ درونیِ مبتنی بر صیانت از ذات، ساختارِ لازم برای تحققِ تمدنِ مهدوی را بنیان مینهد.
ولایت فقیه؛ معماریِ بقا در دل بحران برای حرکت به سمت تمدندو رویکردِ مکملِ بازدارندگیِ بیرونی (مبتنی بر قدرت نظامی و پاسخ هزینهزا) و نهادسازیِ تمدنی (مبتنی بر صیانت از ذات و قاعدهمندسازیِ قدرت)، تصویری جامع از راهبردِ «ایران قوی» ارائه میدهند. در این میان، ولایت فقیه، حلقهٔ اتصالِ این دو بازدارندگی و معمارِ اصلیِ کلِ پروژه محسوب میشود.در چارچوب کتاب «تابستان داغ»، ولایت فقیه سه نقش اساسی ایفا میکند:نخست، نقش زعیمِ منصوب از جانب امام عصر که با نیابت از امام معصوم، نظارت بر حسنِ انجامِ کار را تضمین میکند و مشروعیتِ الهیِ مدیریتِ بحران را تأمین مینماید.دوم، نقش نخ تسبیح که با انسجامِ ارکانِ سهگانه (سیاست، امنیت، اقتصاد)، از گسستِ سیستم در «پایداری ناکارا» جلوگیری میکند.سوم، نقش معمار اصلی که طراحیِ کلانِ نهادها و نظارت بر پالایشِ آنها را بر عهده دارد و «تعادل بحران» را به سمت افقِ تمدنی هدایت میکند.بدینسان، ولایت فقیه، نه فقط یک نهاد در میان نهادها، که خودِ «معماریِ بقا» در دلِ بحران و حرکت به سمتِ تمدنِ مهدوی است؛ معماری که در آن، «نهادسازی» بهمثابه باقیماندن در دل بحران برای عبور از آن تعریف شده و این مهم، بیوجودِ معمارِ اصلی — یعنی ولایت فقیه در جایگاهِ زعیمِ منصوب از جانبِ امام عصر (عج) — نه ممکن است و نه ماندگار.#زعیم #ولایت_الله #ولی_الله #ولایت_فقیه #لبیک_یا_خامنه_ای #امام_زمان_عج #امام_راحل #امام_شهید #رهبر_شهید #ایران_مقتدر #انقلاب_اسلامی #الله_اکبر #تابستان_داغ #کتاب #جمهوری_اسلامی_ایران #سلام_فرمانده #شیعه #اسلام #مسلمان #دین #تحلیل #سیاسی #امنیتی #نخ_تسبیح #مرگ_بر_آمریکا #مرگ_بر_اسرائیل #روز_نوزدهم
08:17 - 25 تیر 1405