راز سکوت و خیزش چین در آینه اندیشه و ذهن
چرا چین گاهی در برابر فشارهای سنگین بین‌المللی صبوری و سکوتی عجیب نشان می‌دهد، اما ناگهان در لحظه‌ای غیرمنتظره دست به اقدامی قاطع می‌زند؟ چرا پکن توانسته سیستم اقتصاد بازار و سرمایه‌داری را با حکومت تک‌حزبی کمونیستی پیوند بزند، بدون اینکه در ذهن خود احساس تناقض کند؟
عبدالرضا هادی‌زاده - کارشناس گروه اندیشه: پاسخ این معماهای معاصر در یک «نرم‌افزار ذهنی سه‌هزارساله» نهفته است؛ نرم‌افزاری ذهنی و فلسفی که به چینی‌ها یاد داده است جهان را نه میدان جنگ صلب میان «خیر و شر» یا «سیاه‌وسفید»، بلکه چرخه‌ای دائمی از تغییر و توازن ببیند.
راز طومارهای پاره‌شده خیزرانسرچشمه این طرز تفکر به اثر کهنی به نام «جو ئی» یا همان «کتاب تغییرات» (یوجینگ) بازمی‌گردد که چینی‌ها آن را شالوده اصلی تمام فلسفه و فرهنگ خود می‌دانند.داستان از پیرمردی در ۲۵۰۰ سال پیش آغاز می‌شود؛ کنفوسیوس در سال‌های پایانی عمرش آن‌قدر غرق در مطالعه این طومارهای خیزرانی شده بود که بندهای چرمی نگه‌دارنده نی‌ها سه بار پاره شدند. او که نگران بود آیندگان لایه‌های عمیق این اثر را درک نکنند، تفسیری در ۱۰ دفتر بر آن نوشت که به «ده بال» معروف شد تا اندیشه خواننده را برای فهم حقیقت بالا ببرد.کلمه «ئی» که در نام این اثر مهم خودنمایی می‌کند در زبان چینی سه معنای توأمان دارد که ریشه‌های فکری چین را می‌سازد و کلید دستیابی به این اثر است.معنی اول «دگرگونی» است. به این معنا که همه‌چیز در جهان مدام در حال چرخش است و هیچ وضعیتی ابدی نیست .
اما معنای دوم در کمال ناباوری «بی‌تغییری» است یعنی در دل این‌همه شلوغی، یک قانون و طریقت ثابتی وجود دارد که هرگز تغییر نمی‌کند و جالب آنکه معنی آخر «سادگی» است؛ یعنی وقتی آن قانون ثابتِ زیرین را بشناسید، پیچیده‌ترین بحران‌های سیاسی و اجتماعی ساده و شفاف می‌شوند.بر خلاف تفکر غربی که جهان را بر پایه تقابل‌های سخت (خیر و شر مطلق، یا دوست و دشمن) می‌بیند، کیهان‌شناسی چینی هستی را حاصل تمامیت یکپارچه‌ای به نام «تای‌چی» (غایت نهایی) می‌داند. در این نگاه، هستی مجموعه‌ای از نیروهای متضاد اما مکمل است که در تعامل دائمی با یکدیگر قرار دارند. نماد مشهور یین و یانگ، همین منطق را به تصویر می‌کشد که سیاهی و سفیدی در تقابل مطلق با یکدیگر نیستند، بلکه هرکدام بخشی از دیگری را در خود دارند و پیوسته جای خود را به یکدیگر می‌دهند. «یانگ» نماد روشنایی، گرما، سختی و تحرک است و« یین» نماد تاریکی، نرمی، سکون و انعطاف. در این دیدگاه، در دل هر تاریکی، بذری از روشنایی وجود دارد و برعکس.
سازگاری؛ واقعیت تاریخی چینیبنابراین در این اندیشه هیچ پیروزی ابدی و هیچ شکست نهایی وجود ندارد. جالب آنکه در سال ۱۷۰۰ میلادی، ریاضی‌دان بزرگ آلمانی، لایب‌نیتس، با الهام از همین خطوط یین و یانگ در کتاب تغییرات، حساب دودویی (کدهای صفر و یک) را تدوین کرد که امروز پایه رایانه‌ها و هوش مصنوعی جهان است.این کیهان‌شناسی باستانی مستقیماً دیپلماسی و تصمیم‌گیری امروز رهبران پکن را هدایت می‌کند. به بیان بهتر شناخت این ریشه‌های فکری و اندیشه است که می‌تواند در فهم ذهن چین معاصر تا حد بالایی کمک نماید. شاید بسیاری از چینی‌ها به طور کامل با تاریخ خود و فلسفه ذهن چینی آشنایی نظری نداشته باشند اما ناخودآگاه این تفکر در مدل تصمیم‌گیری‌های چینی رسوخ کرده است.
کتاب «تغییرات» به انسان می‌آموزد که پیش از هر اقدامی، هر فرد چینی باید «موقعیت زمانی و مکانی» خود را دقیقاً ارزیابی کند. اگر چین در موقعیت ضعیف‌تر (یین) قرار دارد، به‌جای مواجهه سخت، صبوری و نرمش نشان می‌دهد تا شرایط تغییر کند . این درست در مقابل ذهن غربی‌ها قرار دارد. شاید یک مثال بتواند این مهم را ساده‌تر کند. به‌عنوان نمونه ذهنیت غربی ترکیب «بازار آزاد» و «حکومت تک‌حزبی» امروز را متناقض و نامأنوس می‌پندارد اما ذهن چینی با توازن «یین و یانگ»، این دو را مکمل یکدیگر برای رسیدن به ثبات و ثروت ملی می‌بیند. به همین دلیل «سازگاری» یکی از ویژگی‌های چینی‌ها تبدیل شده است. به طوری که امروز نیز بسیاری از ناظران بین‌المللی معتقدند هدف حکمرانی در چین، تحمیل یک ایدئولوژی صلب به جهان نیست؛ بلکه سازگاری هوشمندانه با تحولات محیطی برای حفظ هماهنگی و ارتقای اقتدار ملی است. بمنظور دسترسی پایدار به اخبار و مطالب ما، آخرین نسخه اپلیکیشن خبرگزاری فارس را می‌توانید در فروشگاه‌های «کافه بازار» و «مایکت» دانلود و نصب کنید.
20:26 - 15 مهر 1405
7 پاسخ
@sadid2 ساعت پیشارائه خوبی بود.نقدوبررسی:فقط «تقابل بین خیر و شر / حق و باطل» اصیل و قطعی است.هر نوع مواجهه و ارتباطاتی در فرهنگ ادیان الهی و به طور خاص اسلام چارچوب دارد؛ از این رو مراقبت کنشگرانه و واکنشی متناسب و مرزبندی بین حق و باطل / خیر و شر در هویت ملی ما مبتنی بر توحید اسلامی است.#بنابریناصل تقابل، #…نمایش بیشتر
@Farsi2 ساعت پیشدر پاسخ به @Thought_Cultureمثل ما نیستن که فقط یک مسیر رو سوراخ میکنیم ۵۰ سال دشمنی ،اونا هر کار به نفعشون هست انجام میدن
@user17090999875472853522 ساعت پیشدر پاسخ به @Thought_Cultureچین امروز نمای کاملی از فرهنگ چند هزارساله اش است ، کمونیسم را کاملا تغییر داده و با فرهنگش درآمیخته و اصلا شبیه چیزی که از کمونیسم وجود دارد رفتار نمی کند ،در واقع چین نمونه واقعی از نشان دادن استفاده از فرهنگ کهن در ساختار نوین امروز ، برای کشور ما ایران هم ممکن است ، به هر صورت ما امپراطوری بودیم
@user17090999875472853522 ساعت پیشدر پاسخ به @Thought_Cultureشاید بشود از ساختار سازهای فرهنگی چین بهره گرفت و از آنها یاد گرفت که چطور می شود فرهنگ کهن را در ساختار نوین ادغام کرد ، چین به عنوان یک کشور با تاریخ باستانی می تواند الگوی ما باشد ، شباهت در عمق تاریخ بین این ۲ تمدن باستانی وجود دارد ، ایران با یک تفکری امپراطوری بوده و چند هزار سال ادامه داده