پشت پرده بحران تخلیه ذخایر پاتریوت و تاد
چند روز پیش خبر مصرف شدید موشکهای پاتریوت و تاد آمریکا رسانهای شد. این خبر در واقع ابعاد وابستگی پنتاگون به زمانبر بودن تولید قطعات فیزیکی را حتی با کمک هوش مصنوعی افشا میکند.
گروه علم و پیشرفت خبرگزاری فارس - برآوردهای منتشرشده در ۱۵ اکتبر نشان میدهند ذخایر موشکهای پاتریوت و تاد آمریکا بهشدت کاهش یافتهاند؛ اما جایگزینی آنها حتی با استفاده از سامانههای مبتنی بر هوش مصنوعی نه چند هفته، بلکه چند سال زمان میبرد.چند روز پیش شبکه سیبیاس نیوز در ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶ گزارش داد که ژنرال رندی جورج، رئیس پیشین ستاد ارتش آمریکا، پیش از آغاز جنگ با ایران هشدار داده بود کمبود موشکهای دفاع هوایی این کشور ممکن است تا سال ۲۰۳۰ ادامه پیدا کند.
برآوردهای مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی (CSIS) که در این گزارش نقل شده، ابعاد مشکل را روشنتر میکند: آمریکا ممکن است در جریان جنگ اخیر تا ۶۱ درصد از ذخایر پیش از جنگ موشکهای پاتریوت PAC-3 و حدود ۸۲ درصد از موشکهای رهگیر تاد (THAAD) را مصرف کرده باشد؛ درحالیکه تکمیل قراردادهای جدید تحویل این موشکها بهترتیب حدود سه سال و نیم و چهار سال و پنج ماه زمان میبرد.پنتاگون با فاصلهای ساختاری میان سرعت مصرف موشک و ظرفیت بازتولید آن روبهروست؛ فاصلهای که با سفارشهای بزرگتر بهسرعت از بین نمیرود. حتی اگر بودجه افزایش یابد، موشک باید از زنجیرهای از تأمین مواد، ساخت موتور، مونتاژ، کنترل کیفیت و آزمایش عبور کند تا سرانجام به انبار عملیاتی برسد.
ذخایر با چه سرعتی کاهش یافتند؟
طبق برآورد CSIS، آمریکا پیش از جنگ اخیر حدود ۲۳۰۰ موشک رهگیر پاتریوت در اختیار داشت و در جریان درگیری بین ۱۰۵۰ تا ۱۴۳۰ فروند مصرف کرد؛ رقمی که میتواند معادل حداکثر ۶۱ درصد از موجودی پیش از جنگ باشد. برای تاد نیز موجودی پیش از جنگ حدود ۳۵۵ موشک برآورد شده بود و مصرف بین ۱۹۰ تا ۲۹۰ فروند، یعنی حدود ۸۲ درصد ذخیره اولیه، تخمین زده شد.این دو سامانه نقش یکسانی ندارند. پاتریوت میتواند طیفی از تهدیدهای هوایی، از جمله موشکهای کروز و بالستیک را در ارتفاعهای پایینتر درگیر کند؛ تاد برای رهگیری موشکهای بالستیک در ارتفاعهای بالاتر طراحی شده است. استفاده ترکیبی از آنها لایههای دفاعی متفاوتی ایجاد میکند، اما کاهش ذخایر هر دو، انعطافپذیری پدافند را محدود میکند.طبق همان برآورد، در سال مالی ۲۰۲۶ انتظار میرفت کمتر از ۵۰۰ موشک رهگیر پاتریوت به ذخایر افزوده شود و برای تاد نیز تحویل جایگزین پیشبینی نشده بود. آمریکا برای سال مالی ۲۰۲۷ خرید بیش از ۸۰۰ موشک تاد را درخواست کرده است؛ بااینحال، درخواست بودجه با تحویل واقعی مهمات تفاوت دارد.
مهمات تهاجمی جایگزین، برآورد موجودی (تصویر زیر)
مهمات پدافند هوایی جایگزین، برآورد موجودی (تصویر زیر)
مهمات کلیدی، میانگین نرخ تولید پنجساله و زمان
تولید با سفارش جهش نمیکند
دشواری اصلی در زمان تحویل نمایان میشود. برآورد CSIS نشان میدهد تکمیل سفارشهای جدید تاد بهطور متوسط چهار سال و پنج ماه و تحویل سفارشهای پاتریوت PAC-3 حدود سه سال و شش ماه طول میکشد. این زمان فقط به مونتاژ نهایی مربوط نیست؛ ظرفیت تولید قطعات، دسترسی به مواد اولیه، تأمین موتورهای راکتی و توان پیمانکاران فرعی نیز بر آن اثر میگذارند.گزارش CSIS درباره موتورهای راکتی جامد در ژوئن ۲۰۲۶، سه مانع را برجسته کرد: تقاضای نوسانی در صنعت دفاعی؛ پیچیدگی زنجیره تأمین؛ و ناهماهنگی میان مشوقهای دولت و تولیدکنندگان.این ویژگیها باعث میشوند شرکتها در دوره صلح انگیزه محدودی برای حفظ ظرفیت مازاد داشته باشند؛ ظرفیتی که هنگام افزایش ناگهانی تقاضا بهشدت مورد نیاز است.پنتاگون و شرکتهای سازنده اکنون برای افزایش ظرفیت توافق کردهاند. لاکهید مارتین در ژانویه اعلام کرد ظرفیت سالانه تولید رهگیرهای تاد را از ۹۶ به ۴۰۰ فروند افزایش خواهد داد. درباره پاتریوت PAC-3 MSE نیز توافقی هفتساله برای افزایش ظرفیت از حدود ۶۰۰ به ۲۰۰۰ فروند در سال اعلام شده است؛ هدفی که طبق توضیح شرکت، قرار است تا پایان سال ۲۰۳۰ محقق شود.این برنامهها افزایش چشمگیری در ظرفیت ایجاد میکنند، اما اثرشان تدریجی است. افزایش تولید نهایی به گسترش شبکه تأمینکنندگان، استخدام و آموزش نیروی کار، توسعه تجهیزات تولید و تثبیت استانداردهای کیفی وابسته است. بنابراین ظرفیت اعلامشده برای سالهای آینده را نباید با تعداد موشکهایی اشتباه گرفت که همین امروز در اختیار یگانهاست.
هوش مصنوعی کجای زنجیره قرار میگیرد؟
در چنین شرایطی، ؛ از پیشبینی تأخیر تأمینکنندگان و شناسایی گلوگاههای تولید تا برنامهریزی تعمیرات، کنترل کیفیت و برآورد موجودی قطعات. تحلیل دادههای کارخانه نیز میتواند به شناسایی زودتر روندهای غیرعادی و کاهش دوبارهکاری کمک کند.اما باید گفت الگوریتم نمیتواند بهجای موتور راکتی، مواد شیمیایی، قطعه الکترونیکی یا نیروی متخصص را تأمین کند. اگر گلوگاه اصلی در ظرفیت تولید یک قطعه خاص باشد، پیشبینی بهتر فقط کمک میکند کمبود زودتر دیده شود؛ برای رفع آن همچنان به سرمایهگذاری، تأمینکننده و زمان نیاز است.هوش مصنوعی همچنین میتواند در مدیریت مصرف مهمات نقش داشته باشد.سامانههای تصمیمیار قادرند اطلاعات تهدیدها و منابع دفاعی را برای کمک به فرماندهان یکپارچه کنند؛ اما هر پیشنهاد برای تخصیص موشک رهگیر باید بر داده معتبر و ارزیابی انسانی تکیه کند.خطای تشخیص یا برآورد نادرست تهدید ممکن است به مصرف مهمات کمیاب بینجامد، درحالیکه نگهداشتن رهگیر برای یک تهدید مهمتر نیز تصمیمی است که پیامد عملیاتی دارد.بنابراین هوش مصنوعی میتواند مصرف و تولید را هوشمندانهتر مدیریت کند، اما جای ذخیره فیزیکی موشک را نمیگیرد.
رقابت بر سر موشک، رقابت بر سر کارخانه است
کمبود رهگیرها پیامدهایی فراتر از وضعیت فعلی آمریکا دارد. پاتریوت در اختیار ۱۸ کشور دیگر نیز قرار دارد و بخش مهمی از تولید سالانه آن به متحدان و شرکای آمریکا اختصاص مییابد. با افزایش تقاضا، واشنگتن ناچار است میان تکمیل ذخایر خود، پشتیبانی از شرکا و آمادگی برای درگیری احتمالی در منطقه هند و اقیانوس آرام اولویتبندی کند. CSIS هشدار داده است که بازسازی موجودی موشکهای حیاتی ممکن است چند سال طول بکشد و سفارشهای متحدان نیز برای همان ظرفیت صنعتی رقابت خواهند کرد.
این وضعیت ضعف مهمی را آشکار میکند: برتری پدافندی فقط به تعداد باتریها یا عملکرد رادار وابسته نیست؛ به این هم بستگی دارد که یک کشور پس از چند هفته درگیری، چه تعداد رهگیر در اختیار دارد و با چه سرعتی میتواند آنها را جایگزین کند.
پنتاگون میتواند با هوش مصنوعی دادههای تولید و موجودی را بهتر مدیریت کند و با قراردادهای چندساله به شرکتها اطمینان بیشتری برای سرمایهگذاری بدهد. بااینحال، تا زمانی که ظرفیت فیزیکی ساخت موشک با سرعت مصرف آن همگام نشود، فاصله میان نیاز عملیاتی و موجودی قابل استفاده باقی خواهد ماند.در نهایت، آزمون پدافند آمریکا فقط رهگیری موشک ورودی نیست؛ آزمون توان صنعتی برای جایگزینی رهگیر مصرفشده نیز هست. سرعت الگوریتمها ممکن است از سرعت تصمیمگیری بکاهد، اما زمان تولید قطعات، گسترش کارخانه و آموزش نیروی کار همچنان حدی واقعی برای آمادگی نظامی تعیین میکند.
بمنظور دسترسی پایدار به اخبار و مطالب ما، آخرین نسخه اپلیکیشن خبرگزاری فارس را میتوانید از اینجا و در فروشگاههای «کافه بازار» و «مایکت» دانلود و نصب کنید. 04:59 - 27 مهر 1405