وقتی دوربین‌ها تنها می‌مانند؛ برشی از مطالبات عکاسان خبری قم
استان قم به واسطه رویدادهای ملی و مذهبیِ خود، خاستگاه مهم‌ترین تصاویر رسانه‌ای کشور است، عکاسان خبری این دیار در “روز جهانی عکاس” با بحرانی جدی روبه‌رو هستند؛ بحرانی که ترکیبی از فقدانِ هویت صنفی و امنیت شغلیِ شکننده در میدانِ کار است و زنگ خطر را برای بقای این حرفه در قم به صدا درآورده است.
به گزارش خبرگزاری فارس از قم، هر عکس، قطعه‌ای از روحِ یک عکاس است که در زمانِ ثبت، با تمام توانش به میدان آمده است. عکاسان خبری قم، با وجود ظرفیت‌های حرفه‌ای بالا و حضور در جشنواره‌های ملی، امروز با یک پرسش تلخ دست‌وپنجه نرم می‌کنند: «آیا کسی هست که از ما حمایت کند؟». از نبود بیمه و تجهیزات گرفته تا برخورد نامناسب در محل کار، گویی در مسیر ثبت حقیقت، با موانعی روبه‌رو هستند که نه از سوی حوادث، بلکه از سوی ساختارهای مدیریتی ایجاد شده است.به مناسبت روز جهانی عکاس با حسین شاهبداغی، مهدی بخشی، محمد اخلاقی و مهدی مریزاد از عکاسان خبری پیش‌کسوت قم گفت‌وگویی داشته که در ادامه آن را می‌خوانید.
حمایت از عکاس، حمایت از حافظه تصویری جامعه است
مهدی بخشی در این رابطه به خبرنگار فارس گفت: در اختیار داشتن تجهیزات مناسب یکی از دغدغه‌های مهم عکاسان خبری است و با توجه به قیمت بالای دوربین، لنز و سایر تجهیزات، حمایت از این قشر می‌تواند از طریق تسهیلات بانکی مناسب دنبال شود.بخشی با اشاره به ضرورت توجه به اخلاق و تخصص در عکاسی خبری افزود: همان‌طور که در سایر حوزه‌های رسانه‌ای تخصص و تجربه اهمیت دارد، در عکاسی خبری نیز صرف در اختیار داشتن دوربین نمیتواند معیار عکاس خبری بودن باشد.وی افزود: خبرنگاری و عکاسی خبری از مشاغل پرخطر محسوب می‌شوند و فعالان این عرصه برای دستیابی به واقعیت‌های اجتماعی و انعکاس مشکلات مردم، گاهی خطرات مختلفی را به جان می‌خرند.این عکاس خبری ادامه داد: عکاسان خبری باید بتوانند مسائل و نیازهای جامعه را ببینند و آنها را به تصویر بکشند و این مأموریت زمانی به درستی انجام میشود که محدودیت‌های غیرضروری از مسیر فعالیت آنان برداشته شود.وی بیان کرد: در کنار همه این مسائل، رسانه‌ها نیز با محدودیت‌های اقتصادی مواجه هستند و در بسیاری از موارد امکان استخدام رسمی عکاس، تأمین تجهیزات، پرداخت حقوق ثابت، بیمه و ایجاد تعهدات شغلی برای عکاسان شهرستان‌ها را ندارند که این وضعیت، مشکلات معیشتی آنان را تشدید میکند.بخشی عنوان کرد: عکاسی خبری زمانی می‌تواند جایگاه واقعی خود را در رسانه و جامعه پیدا کند که همزمان به سه موضوع تخصص و اخلاق حرفه‌ای عکاس، تسهیل شرایط فعالیت و تأمین معیشت و امنیت شغلی توجه شود و در این مسیر مجموعه‌های مسئول و متولیان حوزه رسانه باید نقش خود را به شکل جدی‌تری ایفا کنند.
جنگ ۱۲ روزه و رمضان اهمیت ثبت تصویری جنایات دشمن را نشان داد
بخشی با اشاره به تجربه عکاسان خبری قم در جریان جنگ ۱۲ روزه و حملات دشمن آمریکایی-اسرائیلی در جنگ رمضان اظهار کرد: در جریان این حوادث، استان قم نیز هدف حملات متعددی قرار گرفت و در مجموع بیش از ۱۲۰ مورد حمله در سطح استان ثبت شد که البته تعداد اصابت‌های داخل شهر کمتر از ۱۰ مورد بود و برخی از این حملات به خسارت در محل اصابت و شهادت تعدادی از شهروندان منجر شد.این عکاس خبری افزود: در همان ساعات اولیه وقوع این حوادث، عکاسان خبری قم تلاش کردند با حضور در محل‌های اصابت، تصاویر مربوط به این جنایت‌ها را ثبت کنند، اما با وجود پیگیری‌های خانه مطبوعات و قرارگاه رسانه‌ای سفیر، مجوز لازم برای حضور عکاسان در محل اصابت‌ها در ساعات ابتدایی صادر نشد.وی ادامه داد: پس از پیگیری های مکرر در نهایت مجوز حضور چهار نفر از عکاسان خبری برای حضور در محل اصابت‌های احتمالی بعدی صادر شد و پس از صدور این مجوز تنها یک مورد اصابت دیگر در شهر اتفاق افتاد که همان چهار عکاس نیز برای ثبت تصاویر در ساعات اولیه با محدودیت مواجه شدند.وی بیان کرد: دغدغه اصلی عکاسان خبری در این موضوع، الزاماً انتشار تصاویر نبود بلکه مسئله اصلی ثبت این وقایع به عنوان اسناد تصویری و تاریخی برای آینده بود و عکاسان می‌خواستند جنایت‌هایی را که در جریان این حملات رخ داد، برای تاریخ ثبت و مستندسازی کنند.رئیس هیئت مدیره خانه مطبوعات استان قم گفت: در حالی که در برخی استان‌های دیگر شرایط به مراتب مناسب‌تری برای حضور عکاسان خبری در محل حوادث فراهم شد و آنان توانستند تصاویر بیشتری از این وقایع ثبت کنند، متأسفانه این امکان در قم به شکل مطلوب فراهم نشد و بخش مهمی از این حوادث بدون ثبت تصویری توسط عکاسان خبری استان باقی ماند.
بخشی اضافه کرد: ثبت تصویری چنین حوادثی اهمیت زیادی دارد، زیرا عکس‌های ثبت‌شده از یک حادثه می‌توانند در سال‌های آینده به عنوان بخشی از اسناد تاریخی مورد استفاده قرار گیرند و واقعیت آنچه در یک مقطع زمانی بر مردم و شهر گذشته است را برای آیندگان روایت کنند.وی ادامه داد: انتظار عکاسان خبری این است که در شرایط بحرانی ، سازوکار مشخصی برای شناسایی و حضور آنان در محل حوادث وجود داشته باشد تا در کنار رعایت ملاحظات امنیتی و انتظامی، امکان انجام مأموریت حرفه‌ای نیز برای عکاسان شناخته‌شده فراهم شود.
قم از سوژه کم ندارد؛ مسئله در نوعِ نگاه است
همچنین محمد اخلاقی دیگر عکاس خبری قم معتقد است که قم از نظر نیروی انسانی و توانِ فنی عکاسان خبری در موقعیت قابل قبولی قرار دارد؛ عکاس خوب و باسابقه کن نداریم، نیروهای جوان هم کم نیستند و از نظر فنی نسبت به گذشته پیشرفت کردهایم؛ اما به‌رغم این پیشرفتها، خروجیِ شاخص و ماندگار هنوز کم استبه گفته این عکاس خبری، قم از نظر سوژه یکی از خاصترین شهرهای کشور است و مسئله اصلی را نمیتوان به کمبودِ سوژه برگشت؛ مسئله بیشتر در نوعِ نگاه و نحوهِ مواجهه ما با اتفاقات است. هنوز بیشتر «رویداد» را ثبت میکنیم تا اینکه «مسئله» را روایت کنیم.او از جمله چالشهای جدیِ عکاسی خبری قم به محافظه‌کاری و خودسانسوری اشاره کرد و گفت: عکاس بعض اوقات پیش از شاتر زدن، بیشتر به عواقبِ احتمالیِ عکس فکر میکند تا به خودِ واقعه، و این میباعثِ میشود قابها به سمت تصاویر امن، تکراری و قابل پیشبینی بروند؛ این گونه پیشفرض‌ها به معنی بی‌توجهی به قانون و چارچوب‌های حرفه‌ای نیست.اخلاقی می‌گوید: عکاسی خبری بدون جسارتِ حساب شده نمیتواند تصویر ماندگار تولید کند.او به سوی دیگر، بر لزوم تحلیل و شناخت عکاس تاکید کرد و پرسید: عکاس باید بداند چه چیزی مهم است، چرا مهم است و کدام لحظه ارزش ثبت شدن دارد.
جایگاه عکاس خبری در نگاه مسئولان و رسانه‌ها
اخلاقی از جایگاه عکاس خبری در نظامِ خبر رسانه‌های قم گله‌مند است؛ او می‌گوید عکاس معمولاً در لحظه‌ای که همه به دنبال خبر و تصویر هستند باید در میدانی باشد؛ گاهی ساعت‌ها انتظار میکشد در شرایط سخت آب‌وهوایی و کاری و مسئولیتِ ثبتِ لحظاتی بر دوش بگیرد که ممکن است هیچ وقت تکرار نشود؛ اما در بسیاری از موارد، به گفته او، این سختی کار و نقش عکاس در تولید خبر آنطور که باید دیده نمی‌شود چرا که وقتی برای عکس و عکاس اهمیت کافی نیست، طبیعی است که کیفیت و انگیزه هم در بلندمدت آسیب ببینند.
معیشت عکاس؛ دغدغه‌ای جدی
اخلاقی می‌گوید در شرایط اقتصادی امروز و با هزینه بالای تجهیزات استهلاکیِ دوربین و لنز، رفت‌وآمد و هزینه‌های روزمره، پرداختی بسیاری از عکاسان خبری با سختی و مسئولیتی که بر دوش آنهاست هیچ تناسب ندارد؛ عکاس با دوربینِ قدیمی و تجهیزات فرسوده نمیتواند همواره با بهترین کیفیت کار کند و درآمدش هم اجازه چندان به‌روز کردن تجهیزات نمیدهد، این وضعیت باعث فرسودگی عکاس میشود.
فقدان متولی و نبود انسجام صنفی در حوزه عکاسی
حسین شاهبداغی دیگر عکاس خبری قم نیز در این باره می‌گوید: وقتی ساختاری برای هویت‌بخشی به «عکاس خبری» در قم وجود نداشته باشد (نه در قالب انجمن صنفی مستقل و نه در ذیل خانه مطبوعات)، عکاس عملاً تبدیل به یک نیروی «آزاد و بی‌دفاع» میشود.او معتقد است نبود متولی یعنی عدم وجود نرخ‌نامه مصوب برای حق‌الزحمه‌ها، عدم وجود سیستم نظارتی بر رسانه‌ها از عکاسان، و مهم‌تر از همه، عدم توانایی در پیگیری حقوق قانونی عکاسان در مواجهه با نهادهای دولتی یا انتظامی هنگام پوشش رویدادها.
بروز چالشهای معیشتی و اقتصادی
این عکاس خبری می‌گوید: عکاسی خبری در قم به دلیل ماهیت رویدادها (تجمعات، مراسم‌های مذهبی، جلسات رسمی)، فرسایش فیزیکی بالایی دارد، اما درآمدها در این حوزه بسیار ناچیز است؛ در چنین وضعیتی بسیاری از عکاسان خبری قم مجبورند برای تأمین مخارج خود به عکاسی‌های تبلیغاتی، آتلیه‌ای یا پروژه‌های غیرخبری روی بیاورند که این موضوع تمرکز و تخصصی شدن آنها در عرصه خبر را از بین می‌برد.شاهبداغی بیان میکند: وقتی تعرفه تولید عکس خبری در خبرگزاری‌ها و سایت‌های محلی قم یا واقعی نیست و یا با تاخیرهای طولانی پرداخت میشود، عکاس از یک «خبرنگار بصری» به یک «سرویس‌دهنده رایگان» تبدیل میشود.
نبود امنیت شغلی و حمایت از تجهیزات تجهیزات عکاسی حرفه‌ای
این عکاسان خبری ادامه می‌دهد در نبود صنف، عکاسان از مزایای بیمه تأمین اجتماعی مخصوص اصحاب رسانه (که از طریق صندوق هنر یا معرفی‌نامه‌های رسمی انجام میشود) بی‌بهره می‌مانند.او می‌گوید: هیچ نهاد یا انجمنی در قم مسئولیت پوشش بیمه تجهیزات در برابر حوادث حین کار (مانند ضرب‌دیدگی دوربین در تجمعات یا سرقت تجهیزات) را نمی‌پذیرد؛ این یعنی عکاس در هر پروژه، ریسک نابودی سرمایه اصلی کارش را به دوش میکشد.
عملکرد انجمن و محدود شدن فعالیت‌ها
مهدی مریزاد از عکاسان خبری قم نیز می‌گوید: در سال‌های اخیر، فعالیت انجمن عکاسان قم تا حد زیادی به برگزاری جلسات نقد عکس محدود شده است؛ بدون تردید نقد و بررسی آثار عکاسی فعالیتی ارزشمند و ضروری است، اما نمیتوان انتظار داشت تمام کارکرد یک انجمن تخصصی در همین موضوع خلاصه شود.او می‌گوید: یک انجمن فعال باید در کنار نقد آثار، برای آموزش، برگزاری ورکشاپ‌های تخصصی، تورهای عکاسی، پروژه‌های مستند و شهری، نمایشگاه‌ها، نشست‌های تخصصی، انتقال تجربه و حمایت از استعدادهای جوان نیز برنامه داشته باشد.مریزاد ادامه می‌دهد: قم از نظر ظرفیت‌های شهری، تاریخی، معماری و اجتماعی، بستر بسیار مناسبی برای اجرای پروژه‌های عکاسی است؛ پرسش اینجاست که چرا این ظرفیت کمتر در قالب برنامه‌های منظم و مستمر انجمن مورد استفاده قرار گرفته است؟
ضرورت دعوت از استادان و عکاسان مطرح کشور
مریزاد می‌گوید: یکی دیگر از موضوعاتی که باید مورد توجه قرار گیرد، وضعیت آموزش تخصصی عکاسی در قم است؛ بعضاً شاهد هستیم عکاسان قمی برای شرکت در دوره‌ها و ورکشاپ‌های آموزشی استادان و عکاسان مطرح کشور، ناچار به مراجعه به تهران و سایر استان‌ها هستند.وی می‌گوید: طبیعی است که حضور در برنامه‌های آموزشی سایر شهرها می‌تواند مفید باشد، اما شایسته است انجمن عکاسان قم نیز بخشی از این ظرفیت آموزشی را به داخل شهر منتقل کند؛ دعوت از استادان و عکاسان شناخته‌شده کشور برای برگزاری ورکشاپ‌های تخصصی، نشست‌های انتقال تجربه و دوره‌های آموزشی در قم می‌تواند سطح آموزشی جامعه عکاسی شهر را ارتقا دهد و فرصت‌های برابر‌تری برای عکاسان فراهم کند.
مریزاد بیان میکند: عکاس قمی برای استفاده از ظرفیت استادان برجسته کشور، همواره باید راهی شهر دیگری شود و این بسیار جای تاسف دارد؛ این یکی از مطالباتی است که انتظار می‌رود انجمن برای آن برنامه مشخصی داشته باشد.
نشست بررسی مشکلات عکاسان خبری در قم تشکیل میشود
در همین راستا خبرنگار فارس با محمدرضا سوقندی مدیر کل فرهنگ و ارشاد اسلامی قم ارتباط تلفنی برقرار کرده و خواستار رسیدگی به مطالبات عکاسان خبری شد.سوقندی به خبرنگار فارس گفت: مطالبات عکاسان در نشستی طی هفته آینده در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی که باحضور رییس سازمان امور سینمایی و سمعی و بصری و معاون امور هنری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی تشکیل می شود مطرح خواهد شد و مواردی که در چارچوب ظرفیت ها و اختیارات استان می باشد نیز پیگیری خواهد شد.
خبرنگاران فارس همچنان پیگیر رسیدگی به این مطالبات خواهند بود.
19:52 - 29 مرداد 1405