اقتصاد پنهان؛ روایتی از تریلیون دلارها ارزش گمشده در پشت دیوارهای خانه
✍ نگهداری از خانه، بخشی از خانهداری است، که میتواند دربرگیرندهی کارهایی مانندِ آشپزی، شستوشو، نگهداری از نوزاد، باغبانی و همچنین خرید و... باشد.آن اکلی در کتابهای مهم خود زنِ خانهدار و جامعهشناسی خانهداری، برای بار اول خانهداری را به عنوان مسئلهای مهم و به عنوان «کار» مطرح کرد.کار خانگی، باوجود ایفای نقشی حیاتی در بازتولید نیروی انسانی و ثبات ساختار اجتماعی، همچنان در زمرهٔ فعالیتهای فاقد ارزش اقتصادی در محاسبات رسمی قرار میگیرد. این نادیدگی، نه یک سوءتفاهم ساده، بلکه میراثی است از تقسیم کار جنسیتی که با انقلاب صنعتی، کار را به فضای بیرون از خانه و دستمزد گره زد و عرصهٔ خصوصی را به حاشیهای برای خدمات بیمزد بدل کرد، اما شواهد آماری جدید، در سطح داخلی و بینالمللی، پرده از حقیقتی بزرگ برمیدارند: ستونهای اقتصاد جهانی، بسیار فراتر از کارخانجات و بورسها، بر دوش کارگران نامرئی خانوار استوار است.پژوهشهای دانشگاهی در ایران نشان میدهد که سهم ارزش افزودهٔ کار خانگی در تولید ناخالص داخلی بهطور محافظهکارانه بین ۱۰ تا ۱۲ درصد برآورد میشود. مطالعهای در سال ۱۳۸۸ این رقم را معادل ۲۶ میلیارد دلار، و معادل ۶۹ درصد از تولید ناخالص داخلی غیرنفتی، محاسبه کرده بود، اما پژوهشهای میدانی اخیر در استانهایی چون کردستان، این ارزش را در سکونتگاههای غیررسمی تا ۴.۷۷ درصد از تولید ناخالص داخلی استان (بیش از ۱۳ هزار میلیارد ریال) تخمین زدهاند. نکتهٔ شگفتانگیزتر آنکه زنان خانهدار ایرانی، بهطور میانگین روزانه ۱۱ ساعت (معادل ۸۰ ساعت در هفته) درگیر این فعالیتهای بیوقفه هستند که بسیار فراتر از سقف قانونی ۴۴ ساعتهٔ کار در کشور است.
در سطح جهانی، تصویر بزرگتر و هشداردهندهتر است. آمار کشورها نشان میدهد که ارزش کار خانگی در مکزیک به ۲۶.۳ درصد، در کلمبیا به ۲۱.۷ درصد، در شیلی به ۱۹.۲ درصد و در بنگلادش به ۱۸.۹ درصد از تولید ناخالص داخلی میرسد. اگر این خدمات با نرخ حداقل دستمزد ارزشگذاری شوند، سهم جهانی آن به ۹ درصد از تولید ناخالص داخلی جهان یعنی رقمی خیرهکننده در حدود ۱۱ تریلیون دلار در سال میرسد. با این حال، بیش از ۷۵ درصد از این حجم عظیم بر دوش زنان است و پژوهشها در کشورهایی چون پاکستان نشان میدهد که خودِ فعالان این حوزه نیز ارزش واقعی زحمات خویش را بسیار پایینتر از نرخ بازاری آن برآورد میکنند؛ گواهی بر درونیسازی عمیق کلیشههای جنسیتی.فراتر از اعداد، این نابرابری پیامدی روانشناختی چون افسردگی و فرسودگی را برای زنان به همراه دارد، احساس سرخوردگی از زحمات دیده و ارزشگذاری نشده. با وجود تأکیدات مستمر بر لزوم تقسیم عادلانهٔ کار در خانه، همچنان شاهد بازتولید این الگو در کودکی و نادیدهانگاری آن در سیاستهای تأمین اجتماعی هستیم. اقتصاد پنهان، زمانی به رسمیت شناخته میشود که ستونهای نامرئی آن، از سایه به متن بیایند و توجهی درخور دریافت کنند.تصویر پیوست: تخمین تقریبی ارزش خانهداری
07:31 - 13 شهریور 1405
42 بازدید