باسلاممطالب ارایه شده در مقاله بسیار مفید و ارزشمند بود.امیدوارم مسولین سازمان انرژی اتمی از اطلاعات چنین مقالاتی در راهبردها و برنامه های سازمان استفاده کنند.هر چند متاسفانه با مدیریت حال حاضر سازمان چندان امیدی نیست....
نقش فناوری هستهای در اقتصاد ملی و بینالمللی
فناوری هستهای علاوه بر تولید برق، در حوزههای سلامت، کشاورزی، صنعت و حفاظت از محیط زیست کاربردهای وسیعی دارد که موجب ارتقای عملکرد اقتصادی و بهبود بهرهوری در این بخشها میشود.
به گزارش گروه علم و پیشرفت خبرگزاری فارس، سید پژمان شیرمردی* در یادداشتی نوشت: فناوری هستهای که شامل تولید برق هستهای و کاربردهای غیر برقی میشود، نقشی اساسی در تقویت زیرساختهای اقتصادی در سطوح ملی و بینالمللی ایفا میکند. از دهه ۱۹۵۰ میلادی، فناوری هستهای بهویژه در تولید انرژی (برق) انقلابی در این بخش ایجاد کرده و امروزه با تأمین حدود 30 درصد از تولید برق پاک جهانی و حدود 10 درصد برق تولیدی کل دنیا با سرعت پیش می رود. علاوه بر تولید برق، این فناوری در زمینههای بهداشت و سلامت، کشاورزی (امنیت غذایی)، صنعت و حفاظت از محیط زیست کاربردهای وسیعی دارد که موجب ارتقاء عملکرد اقتصادی و بهبود بهرهوری در این بخشها میشود. از جمله مهمترین مزایای اقتصادی آن میتوان به ایجاد شغل، افزایش تولید ناخالص داخلی (GDP)، کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی و تقویت امنیت انرژی اشاره کرد. در سطح ملی، فناوری هستهای بهعنوان یک محرک مهم اقتصادی عمل میکند که از جنبههای مختلف بر رشد اقتصادی تأثیر میگذارد. یکی از مهمترین اثرات آن، تولید برق کمکربن و برق پایه است که علاوه بر کاهش اثرات زیستمحیطی، وابستگی به سوختهای فسیلی که- می توانند با تولید محصولات دیگر ارزش افزوده بیشتری ایجاد کنند- را کاهش میدهد و در نهایت امنیت انرژی را تقویت میکند. این موضوع برای کشورهای صنعتی و در حال توسعه بهویژه در مواجهه با بحرانهای انرژی و نوسانات قیمت جهانی سوختهای فسیلی اهمیت حیاتی دارد.
در ایالات متحده، فناوری هستهای در حال حاضر حدود ۲۰ درصد از برق کشور و 30 درصد از برق هسته ای دنیا را تأمین میکند و این رقم در حال رشد است. طبق گزارش موسسه انرژی هستهای آمریکا ، در سال ۲۰۱۹، صنعت هستهای ایالات متحده حدود ۵۰ میلیارد دلار به اقتصاد این کشور کمک کرده وبیش از 400 هزار شغل مستقیم ایجاد کرده است. این صنعت همچنین بهطور میانگین بیش از ۴۵ میلیارد دلار درآمد مالیاتی تولید کرده است. در سال ۲۰۱۸، صنعت هستهای 6/6 درصد از تولید ناخالص داخلی (GDP) ایالات متحده را به خود اختصاص داده است. این آمار نشاندهنده اهمیت اقتصادی فراوان این صنعت برای رشد و توسعه پایدار اقتصاد است. در کشورهای در حال پیشرفت، فناوری هستهای بهویژه در افزایش دسترسی به انرژی، کاهش وابستگی به واردات سوختهای فسیلی و کاهش انتشار گازهای گلخانهای تأثیرگذار است. بر اساس پیشبینیهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی، تا سال ۲۰۳۵، کشورهای در حال پیشرفت ۴۰ درصد از تولید برق هستهای جهانی را بر عهده خواهند داشت (در مقایسه با ۱۷ درصد در ۲۰۱۰). این آمار از افزایش چشمگیر استفاده از این فناوری در کشورهای چین، هند و روسیه خبر میدهد که در حال حاضر ۶۹ درصد از راکتورهای در حال ساخت در جهان را میزبانی میکنند. چین به تنهایی ۴۰ درصد از کل راکتورهای در حال ساخت را پوشش می دهد. علاوه بر این، چندین کشور در حال توسعه به دنبال ساخت اولین رآکتورهای هستهای خود در دهه های آینده هستند.
امارات متحده عربی ساخت اولین واحدهای (4 واحد در البرکه) خود را نهایی کرد و ترکیه، اردن و ویتنام نیز در برنامههای خود برای ساخت اولین رآکتور هستهای غیرنظامی خود به خوبی پیش میروند. این کشورها با استفاده از فناوری هستهای، علاوه بر تأمین نیازهای داخلی خود به انرژی، توانستهاند به کاهش نوسانات قیمت جهانی انرژی کمک کنند و امنیت انرژی را برای آینده تضمین نمایند.یکی از ظرفیت های مهم نیروگاههای هسته ای که حال و آینده می تواند در توسعه اقتصادی کشورها دخیل باشد استفاده از راکتورهای مدولار کوچک(SMR) برای تولید هیدروژن سبز است. هیدروژن بهعنوان یک سوخت کمکربن در مقابله با تغییرات اقلیمی و کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی اهمیت روزافزونی پیدا کرده است و می تواند به عنوان یکی از جایگزین های مطمئن برای سوختهای فسیلی، بهویژه در خودروهای هیدروژنی، شناخته شود. یکی از مهمترین فناوریها در تولید هیدروژن سبز، استفاده از راکتورهای مدولار کوچک است. این راکتورها نسل جدیدی از راکتورهای هستهای هستند که طراحی و ساخت آنها بهگونهای است که امکان تولید انرژی با مقیاس کوچکتر و انعطافپذیرتر نسبت به نیروگاههای هستهای نسل های سه وقبل را فراهم میآورد. این راکتورها میتوانند با تأمین حرارت و برق، فرآیند تولید هیدروژن از طریق الکترولیز آب را پشتیبانی کنند.
مزیت استفاده از راکتورهای مدولار کوچک در تولید هیدروژن این است که با استفاده از انرژی تولید شده از این راکتورها، میتوان بهطور مؤثری انتشار کربن را کاهش داد و هیدروژن را بهصورت سبز تولید کرد. بر اساس گزارش سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، پیشبینی میشود که تا سال ۲۰۴۰، هیدروژن هستهای میتواند حداقل ده درصد از سوخت خودروهای سنگین را تأمین کند. این سهم بهویژه در حملونقل سنگین که معمولاً به سوختهای فسیلی وابسته است، میتواند تحول عظیمی ایجاد کند. در حال حاضر، استفاده از سوختهای فسیلی در حملونقل سنگین نه تنها منبع اصلی آلودگی کربنی است، بلکه بهدلیل نوسانات قیمت نفت، وابستگی به منابع غیرقابل تجدید را تشدید میکند. اما هیدروژن سبز که با روش هسته ای بدست می آید، میتواند وابستگی به سوختهای فسیلی را کاهش دهد و یک بازار جدید و نوظهور به ارزش نیم تریلیون دلار در دنیا ایجاد کند. این بازار شامل تولید، ذخیرهسازی و حملونقل هیدروژن بهعنوان سوخت برای خودروهای هیدروژنی، قطارهای، کامیون ها، اتوبوسهای شهری و دیگر وسائل نقلیه سنگین خواهد بود.کاربردهای فناوری هسته ای محدود به تولید برق نمی شود و در حوزه غیر برق کاربردهای وسیعی دارد که ابعاد مختلف زندگی انسان را اعم از سلامت، امنیت غذا، محیط زیست و ... را پوشش می دهد و نام بردن از تمامی آنها در قالب این سطور ممکن نیست، اما بطور گزیده و مفید برخی از آنها توضیح داده می شود:الف) بهداشت و سلامت: رادیوایزوتوپها در تشخیص و درمان بیماریها کاربردهای فراوان دارند. بهعنوان مثال، مولیبدن-۹۹ یکی از رایجترین رادیوایزوتوپها در تصویربرداری پزشکی است که بازار جهانی آن حدود ۵۵۰ میلیون دلار در سال است.
در کشورهای توسعهیافته، بهطور میانگین از هر ۵۰ نفر، یک نفر از خدمات تشخیصی هستهای استفاده میکند. این امر موجب کاهش هزینههای درمانی و افزایش بهرهوری نیروی کار میشود. ایالات متحده آمریکا به تنهایی مصرف کننده بیش از 40 درصد رادیوایزوتوپهای مورد استفاده در پزشکی در دنیاست. و در ایران نیز سالانه با تولید بیش از 700 هزار کیت رادیودارویی کمک بزرگی به جلوگیری از خروج ارز از کشور می شود. علاوه بر استفاده از رادیوایزوتوپها در پزشکی تشخیصی و درمانی، امروز در کشورهای پیشرفته حدود 50 درصد کالاهای پزشکی یکبار مصرف و ایمپلنت های خود را با پرتوهای گاما یا باریکه الکترون سترون می کنند که این فرایند علاوه بر تضمین سلامت کالا، ارزش افزوده آن را افزایش و محصول را بازار پسند خواهد کرد. بخش مهم دیگر گسترش شتابدهنده های درمانی است که امروزه میلیونها نفر را در دنیا درمان می کنند، در ایران نیز با وجود بیش از 110 مرکز پرتودرمانی در کشور هزینه بیماران کاهش و مراجعه به کشورهای دیگر برای استفاده از این تجهیز کم شده است.
شایان ذکر است حدود نیمی از بازار 500 میلیارد دلاری دنیا در کاربرد پرتوها ( اعم از تجهیزات و خدمات) متعلق به حوزه بهداشت و سلامت است.ب)کشاورزی (امنیت غذایی): استفاده از روش های هستهای اثرات گسترده ای در این حوزه دارد و می تواند منجر به بهبود تولیدات کشاورزی با اصلاح ژنتیکی (تولید ارقام با صفت های مطلوب مانند ارقام با تولید محصول بالاتر، مقاوم در مقابل آفات و مقاوم در مقابل کم آبی و شوری) گردد، همچنین باعث کاهش خسارتهای محصول ناشی از آفت های انباری و جوانه زنی گردد که این موضوع نه تنها امنیت غذایی را ارتقا خواهد داد بلکه منجر به کاهش سهم قابل توجهی از1000 میلیارد دلار ضایعات مواد غذایی در دنیا خواهد شد.ج) صنعت: فناوری هسته ای در بخش صنعت نیز امروزه تحول اساسی ایجاد نموده است. صنایع مهم میزبان این فناوری، صنعت نفت، پتروشیمی، فولاد، خودرو سازی، پلیمر، ساختمان و ... را می توان نام برد. استفاده از رادیوایزوتوپها در نظارت بر جریان سیالات و نشتی آنها در لوله ها، رادیوگرافی صنعتی، نمودارگیری چاههای نفتی، معدن یابی، ارتقا کیفیت پلیمرها با ایجاد پیوندهای عرضی، گوگردزدایی از محصولات نفتی، مقاوم کردن پوشش کابلها، مقاوم نمودن لاستیک خودروها و قطعات داخلی آنها، تشخیص خوردگی و کنترل کیفیت فرآیندهای تولید به کار میروند. برآوردهای صنعتی نشان میدهند که این فناوری میتواند صرفهجوییهای سالانه حدود ۶۰ تا ۷۰ میلیارد دلار را در صنایع مختلف ایجاد کند.
در سطح بینالمللی، فناوری هستهای بهعنوان یک ابزار مؤثر برای تقویت تجارت، تقویت همکاریهای بینالمللی و پیشبرد اهداف دیپلماتیک عمل میکند. بهویژه در زمینه رادیوایزوتوپها، بازار جهانی در حال گسترش است و کشورهای تولیدکننده عمده رادیوایزوتوپها مانند روسیه، کانادا، هلند، استرالیا، بلژیک، فرانسه و آفریقای جنوبی با صادرات این فناوری و ایجاد زنجیرههای تأمین جهانی، فرصتهای شغلی جدید و تأثیرات مثبت اقتصادی ایجاد میکنند. این فناوری همچنین بهعنوان ابزاری برای پیشبرد همکاریهای صلحآمیز و ارتقای استانداردهای جهانی در این بخش مورد استفاده قرار گیرد. بهعنوان مثال، ایالات متحده با نوآوری در زمینه راکتورهای پیشرفته، استانداردهای جهانی را ارتقا داده و در نهایت به بهبود سطح زندگی جهانی کمک کرده است. همانطور که در بالا نیز اشاره شد، کشورهایی مانند امارات متحده عربی، ترکیه و ویتنام که برنامههای هستهای خود را در حال توسعه دارند، از این فناوری برای تقویت تجارت بینالمللی و کاهش وابستگی به واردات انرژی استفاده میکنند. این کشورها با سرمایهگذاری در نیروگاههای هستهای جدید، توانستهاند علاوه بر کاهش هزینهها، موقعیتهای شغلی جدید نیز در سطح جهانی ایجاد کنند.
فناوری هستهای در راستای تقویت اقتصاد ملی و اقتصاد بینالمللی تأثیرات مثبت و چشمگیری دارد. این فناوری با ایجاد فرصتهای شغلی پایدار، تقویت امنیت انرژی و کاهش وابستگی به منابع انرژی خارجی، زیرساختهای اقتصادی کشورها را تقویت میکند. علاوه بر این، با گسترش همکاریهای بینالمللی و ارتقای استانداردهای جهانی در زمینه انرژی، فناوری هستهای به ابزاری کلیدی در راستای رشد اقتصادی جهانی تبدیل شده است. سرمایهگذاری در این حوزه با تمرکز بر ایمنی، نوآوری و توسعه فناوریهای پیشرفته میتواند پایهگذار رشد پایدار و بلندمدت باشد. مزایای اقتصادی دیگری مانند کاهش انتشار کربن و حمایت از اقتصادهای مبتنی بر انرژی پاک، این فناوری را به یکی از عوامل کلیدی برای رشد و پایداری اقتصاد جهانی تبدیل کرده است.*عضو هیات علمی پژوهشگاه علوم و فنون هستهای؛ معاون سابق سازمان انرژی اتمی#انرژی_هسته_ای#اقتصاد
13:58 - 30 مهر 1404
3 پاسخ
@mhfmilad6 آبان 1404در پاسخ بهآقای دکتر شیرمردی بسیار انسان علمی هستند که سوابق اجرایی بسیار خوبی دارند واقعا