داستان اولین غذاهای ثبت شده در تاریخ
قدیمیترین دستورهای پخت ثبتشده در تاریخ، به بینالنهرین باستان (عراق، سوریه و ترکیه امروزی) بازمیگردد و این دستورها بر روی لوحهای گِلیِ متعلق به تمدن سومر، به خط میخی و زبان اکدی نوشته شدهاند.
به گزارش خبرگزاری فارس از اصفهان، وقتی به تاریخ غذا فکر میکنیم، ناخودآگاه تصویر آشپزخانههای قدیمی، دیگهای سفالی و بوهای آشنا به ذهنمان میآید. اما سؤال اینجاست: اولین غذاهایی که انسانها پختند و خوردند چه بودند؟ و از همه مهمتر، اولینبار چه کسی فکر کرد که دستور پخت یک غذا را یادداشت کند تا نسلهای بعد هم بتوانند آن را تکرار کنند؟پاسخ به این سؤالات، ما را به سفری ۷۸۰,۰۰۰ساله میبرد؛ از آتشگاههای انسانهای اولیه تا لوحهای گلی بینالنهرین و سفرههای اشرافی روم باستان. در این گزارش، به سراغ کهنترین شواهد غذایی و نخستین دستور پختهای ثبتشده در تاریخ میرویم. اما خوب است این را هم در نظر داشته باشیم که برخی از همین اولین غذاهای ثبت شده در تاریخ بعدها به رده غذاهای فراموش شده تاریخ پیوستند.از آتش تا سفره: اولین شواهد پختوپزانسانها مدتها پیش از اینکه بتوانند بنویسند، آشپزی میکردند. اما قدیمیترین شواهد قطعی از پختوپز با آتش، به حدود ۷۸۰,۰۰۰ سال پیش بازمیگردد. باستانشناسان در محوطهٔ «گشر بنوت یعقوب» در سرزمینهای اشغالی، بقایای ماهیهای پختهشدهای را کشف کردهاند که نشان میدهد انسانهای اولیه از آتش برای پختن غذای خود استفاده میکردهاند. تا پیشازاین، قدیمیترین شواهد پختوپز مربوط به حدود ۱۷۰,۰۰۰ سال پیش بود که عمدتاً به ریشههای گیاهی پختهشده در آفریقای جنوبی مربوط میشد. این کشف، تاریخچه آشپزی بشر را به عقبتر از آنچه تصور میشد، برد.
نانپزی ۴ هزار سال قبل از شروع کشاورزی رایج بوده است اما شاید جذابترین کشف در حوزه اولین غذاها، مربوط به نان باشد. تا سالها تصور میشد که نان پس از آغاز کشاورزی و اهلیسازی غلات به وجود آمده است. اما در سال ۲۰۱۸، باستانشناسان در بیابان سیاه اردن، بقایای نانی را پیدا کردند که ۱۴,۴۰۰ سال قدمت داشت و ثابت میکرد که نانپزی حداقل ۴,۰۰۰ سال قبل از شروع کشاورزی رایج بوده است. این نان که یک نان تخت و نازک (مشابه نان پیتا یا چاپاتی امروزی) بوده، از آرد جو وحشی و گندم وحشی به همراه ریشهٔ گیاهان آبزی تهیه میشده است.تصویر جالبتر این است که انسانهای شکارچی-گردآورنده آن دوران، احتمالاً از این نان بهعنوان نوعی «ساندویچ» یا پیچ برای گوشت کبابی استفاده میکردهاند. بهعبارتدیگر، قدیمیترین نان جهان ممکن است قدیمیترین ساندویچ جهان هم باشد. اولین دستور پختهای مکتوب: لوحهای گلی بینالنهرینتا اینجا با غذاهایی آشنا شدیم که باستانشناسان بقایای آنها را یافتهاند. اما اولینبار چه کسی فکر کرد که دستور پخت یک غذا را برای آیندگان یادداشت کند؟پاسخ در بینالنهرین باستان نهفته است. قدیمیترین دستورپختهای مکتوب جهان، بر روی چهار لوح گلی نوشته شدهاند که قدمت سه تای آنها به حدود ۱۷۳۰ پیش از میلاد میرسد. این لوحها که امروزه در مجموعهٔ بابلی دانشگاه ییل نگهداری میشوند، به خط میخی و به زبان اکدی (زبان رایج بینالنهرین باستان) نوشته شدهاند.این لوحها شامل حدود ۴۰ دستور پخت مختلف هستند که اکثر آنها به خورشها و آبگوشتهای گوشت قرمز و پرندگان اختصاص دارند. یکی از لوحها حاوی دستور تهیهٔ ۲۵ نوع خورش است که ۲۱ تای آنها گوشتی و ۴ تای آنها گیاهی هستند.
طعم خورشهای ۴۰۰۰ سالهاما این خورشها واقعاً چه طعمی داشتند؟ خوشبختانه، تیمی از پژوهشگران هاروارد و ییل با همکاری سرآشپزهای حرفهای، چند نمونه از این دستورپختها را در آشپزخانه بازسازی کردهاند و میگویند که نتیجه «نسبتاً خوشطعم» بوده است.یکی از این خورشها که «پاشروتوم» (به معنی «آرامشبخش») نام دارد، ترکیبی ساده از گشنیز، پیاز، تره، نمک و مقداری خمیرترش لهشده است. پژوهشگران طعم آن را «نسبتاً ملایم» اما با عطر دلپذیر گشنیز و پیاز توصیف کردهاند.خورشت دیگری به نام «پوهادی» (خورش بره) که شامل گوشت بره و شیر است و با سیر و تره تزئین میشده، طعمی لذیذتر داشته است و جالبتر اینکه این خورشها نیای آشپزی امروز عراق هستند و پژوهشگران تأکید میکنند که خورشهای معاصر عراقی، با گوشت بره و ادویههای معطر، ادامهٔ مستقیم همان سنت ۴,۰۰۰ سالهٔ بابلیاند.آپیکیوس؛ کتاب آشپزی که از دل امپراتوری روم بیرون آمدقدیمیترین مجموعهٔ دستورپختهای باقیمانده از اروپا، کتابی است به نام «درباره هنر آشپزی» نام دارد که به «آپیکیوس» معروف است. این کتاب که در قرن چهارم یا پنجم میلادی تدوین شده حدود ۵۰۰ دستورپخت را در خود جایداده است. نام این کتاب از «مارکوس گاویوس آپیکیوس» گرفته شده، یک تاجر رومیِ فوق ثروتمند و خوشخوراک که در قرن اول میلادی میزیست.هر تمدن بر اساس منابع موجود و نیازهای خود، سبک آشپزی منحصربهفردی را توسعه داده است. در بینالنهرین، آشپزی بر پایهٔ غلات و گوشت و روشهای سادهٔ پخت استوار بود. در مصر، نان بهعنوان یکی از قدیمیترین غذاهای ورآمده، نقشی محوری در اقتصاد و فرهنگ داشت.
در هند، ادویهجات از هزاران سال پیش بخش جداییناپذیر آشپزی بودند. در روم، آشپزی به یک هنر اشرافی تبدیل شد که در آن از گرانترین و عجیبترین مواد استفاده میشد و در آمریکای باستان، ذرت ستون فقرات تمدن بود.میراثی بر روی سفرههای مااز نان ۱۴,۴۰۰ سالهٔ شکارچیان اردن که قدیمیترین شواهد پخت نان را در اختیار ما قرار داد، تا خورشهای بابلی که بر روی لوحهای گلی دانشگاه ییل ثبت شدهاند، و از کاری ۴,۰۰۰ سالهٔ هندی که طعم زردچوبه و زنجبیل را به کام تاریخ نشاند و سسهای پیچیدهٔ آپیکیوس که آشپزی رومی را به یک هنر اشرافی تبدیل کرد؛ هر کدام از این غذاها، پنجرهای بهسوی تمدنی گشودهاند که در آن، غذا هرگز فقط «خوراک» نبوده است.آنچه امروز سر سفره میخوریم، حاصل هزاران سال تجربه، آزمونوخطا، خلاقیت و تبادل فرهنگی است. دستورپختهایی که روی لوحهای گلی بینالنهرین نوشته شدهاند، نیای آشپزی امروز عراق هستند و نانی که ۱۴,۰۰۰ سال پیش روی سنگداغ پخته میشده، همچنان یکی از اصلیترین غذاهای سفرهٔ ماست.
داستان خلاقیت بیپایان انسان در مواجهه با گرسنگیبا وجود تمام تفاوتهای جغرافیایی، اقلیمی و فرهنگی، انسانها در طول تاریخ نیاز یکسانی داشتهاند: تبدیل مواد خام به غذایی که هم سیرکننده باشد، هم لذتبخش، و هم معنادار. از نانهای سادهٔ شکارچیان تا خورشهای مجلل پادشاهان بابلی، از کاریهای ادویهدار هندی تا سسهای پیچیدهٔ رومی. همهوهمه، یک روایت واحد را تعریف میکنند: داستان خلاقیت بیپایان انسان در مواجهه با گرسنگی و لذت.شاید بزرگترین درسی که این غذاهای باستانی به ما میدهند، این باشد که آشپزی، یکی از قدیمیترین و ماندگارترین دستاوردهای تمدن بشری است. غذایی که امروز میپزیم، نه فقط حاصل خلاقیت خودمان، که حاصل هزاران سال تجربه و نوآوری اجدادمان است. و به همین دلیل، هر لقمهای که برمیداریم، طعم تاریخ را با خود دارد.#غذا #آشپزی #ادویه #نان #خوراک
13:01 - 5 شهریور 1405