ناتوانی اقتصاد لیبرال در خودکنترلی بازار
وضعیت امروز اقتصاد ایران همان مطلوبی است که طرفداران متصلب بازار آزاد در سهچهار دهه اخیر شعارش را میدادند و سرسختانه از این ایده دفاع میکنند. مهمترین مسئله مورد توجه اقتصاددانان لیبرال ایرانی، دخالت دولت در سرنوشت بازار بوده و هست. به عقیده آنان نباید دولت در کار بازار دخالت کند، بلکه باید گذاشت بازار خودش بهتنهایی مشکلاتش را حل کند. بازار این قدرت را دارد که بهتنهایی مسائلش را رفعورجوع کند. دخالت دولت در بازار، بهجای آنکه کار را حل کند، خرابتر میکند. اکنون این ترک مخاصمه و خروج دولت از بازار بهنحو چشمگیری اتفاق افتاده است.
بازار امروز ایران در بالاترین وضعیت آزاد بودن بهسر میبرد، بهطوریکه پیش از این سابقه نداشته است قیمت اجناس تا این اندازه یله و رها باشد و هر لحظه که بخواهد قیمتها را بالا ببرد، بیآنکه مجبور به پاسخگویی باشد. هیچ چیزی جلودار بازار امروز نیست. دولت هم هیچ دخالتی در کنترل بازار ندارد. نیازی هم نیست که چشم مسلح و متخصص علم اقتصاد داشته باشیم تا بفهمیم دولت کنار کشیده است و کاری به کار بازار ندارد. حالا این موضع دولت در نسبت با بازار، یا از روی علم و عقیده است که دست از بازار برداشته، یا به دلیل ناتوانی در داشتن برنامهای برای مهار لگامگسیختگی بازار است. به هر روی، بازار امروز ایران آزادِ آزاد، رهایِ رها است. همهچیز روی کاکل نرخ طلا و ارز میچرخد و بس.بنابراین، وضعیت مطلوب اقتصاددانان و طرفداران بازار آزاد پدید آمده است و جای هیچگونه گلهگذاری و شکوه و بهانهتراشی نیست. اما آیا شاهد خودکنترلی این بازار هم هستیم؟ خودکنترلی بازارِ رهاشده کجاست که کسی شاهد آن نیست؟ بازار توان معیشتی مردم را نادیده گرفته است و فقط چشم به افزایش قیمت ارز و طلا دوخته است.
مردم از این آزاد بودگی و رهاشدگی بازار در رنج و مشقت زیادی بهسر میبرند. پرسش اساسی مردم از نظریهپردازان و طرفداران ایرانی اقتصاد باز این است که پس آن خودکنترلی بازار کجاست؟ ثمره این خودکنترلی در سفره مرفهین و زراندوزانِ بیدرد دیده میشود، نه در سفره مردم.تجربه گفتمان اقتصاد آزاد در ایران نشان داده است که دولت لزوماً دشمن بازار نیست، بلکه ممکن است بازار دشمن خودش باشد؛ و آن وقتی است که بازار از اخلاق فاصله بگیرد و سوداگری لگامگسیخته، نفع شخصی و بیمسئولیتی اجتماعی جای فضائل اخلاقی، دینی و عرفی را بگیرد. چنانکه اقتصاد لیبرال در سراسر جهان بر همین سبک و سیاق است.اکنون امتیاز بازار اسلامی بر بازار لیبرال را در مسئله خودکنترلی بهتر میتوان درک کرد. آموزه تقوا در اخلاق اسلامی، مهمترین عامل خودکنترلی بازار اسلامی است. آنگونه که در گذشته، بازار اسلامی به دلیل تمسک به اصل تقوا توانسته بود در جمع اسلامیان جایگاه والایی در رونق سفره و معیشت مردم داشته باشد. اقتصاد لیبرال ایران امروز بیش از پیش به درک این معنا از خودکنترلی بازار اسلامی نیاز دارد. انشاءالله
10:17 - 30 اکتبر 2026