از زنان شاغل به شدت پرهیز کنید چونان که گویی جزام دارند.
آیا «زن شاغل»، «زن توانمند» است؟
سالها «ورود زن به جامعه» یکی از مهمترین شاخصهای پیشرفت زنان تلقی میشد؛ اما امروز بخشی از ادبیات علمی جهان، پرسش متفاوتی را پیش میکشد: آیا شاغل بودن و حضور اجتماعی، بهتنهایی به معنای توانمندی زن است؟
گروه زنان: برای بیش از دو قرن، یکی از مهمترین مطالبات جنبشهای فمینیستی در غرب، عبور زنان از موقعیت حقوقی و اجتماعی نابرابر و رسیدن به حقوق و فرصتهای برابر با مردان بود. مری ولستونکرافت در قرن هجدهم از حق آموزشوپرورش عقلانی زنان دفاع کرد و جان استوارت میل در قرن نوزدهم از برابری حقوقی زنان سخن گفت. در قرن بیستم نیز نظریههای فمینیستی، از سیمون دوبووار به بعد، ساختارهای اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر فرودستی زنان را بهنقد کشیدند.در این مسیر، آموزش، اشتغال، استقلال اقتصادی، مشارکت سیاسی و حضور اجتماعی به شاخصهای مهم توانمندی زنان تبدیل شد.اما امروز، پس از چند دهه تجربه سیاستگذاری و پژوهش درباره زنان، پرسش در حال تغییر است: آیا صرف حضور زن در جامعه، به معنای توانمند شدن اوست؟ و مهمتر: آیا اگر زن شاغل باشد اما همچنان بار اصلی مراقبت از خانواده، فرزند و خانه را بر دوش بکشد، میتوان گفت مسئله توانمندی او حل شده است؟این پرسشها، ادبیات جدید مطالعات زنان را به سمت مفاهیمی مانند «عاملیت»، «انتخاب»، «کیفیت زندگی»، «مراقبت»، «تعادل کار و خانواده» و در نهایت «اثرگذاری» برده است.
اشتغال؛ هدف یا ابزار؟یکی از تغییرات مهم در ادبیات علمی توانمندسازی زنان، فاصلهگرفتن از تعریف توانمندی صرفاً بر اساس داشتن شغل یا درآمد است. نایلا کبیر، نظریهپرداز برجسته حوزه توانمندسازی زنان، در مقاله مشهور خود در Development and Change، توانمندسازی را فرایندی میداند که طی آن فرد امکان انتخابهای راهبردی زندگی خود را به دست میآورد. او برای سنجش توانمندسازی سه مؤلفه «منابع»، «عاملیت» و «دستاوردها» را از یکدیگر تفکیک میکند؛ بنابراین داشتن منابعی مانند درآمد یا شغل بهخودیخود مساوی توانمندی نیست، بلکه توانایی تصمیمگیری و نتایج حاصل از آن نیز اهمیت دارد.این تفکیک، یک نکته کلیدی را روشن میکند: «زن شاغل لزوماً زن توانمند نیست؛ همانطور که زن غیرشاغل لزوماً فاقد توانمندی نیست.» اشتغال میتواند یکی از مسیرهای توانمندی باشد؛ اما خودِ توانمندی مفهومی وسیعتر از اشتغال است.حتی در یک فراتحلیل سال ۲۰۲۴ درباره مداخلات توانمندسازی اقتصادی زنان در کشورهای کمدرآمد و با درآمد متوسط نیز آثار مثبت این مداخلات بر اشتغال، درآمد، مصرف، انباشت دارایی و برخی سرمایهگذاریهای انسانی گزارش شده است؛ بااینحال، پژوهشگران تأکید کردهاند که هنجارهای اجتماعی همچنان دامنه اثرگذاری این مداخلات را محدود میکنند.بنابراین، ادبیات علمی جدید بیش از گذشته میان داشتن فرصت، توانایی انتخاب و دستیابی به نتیجه مطلوب تفاوت میگذارد.مسئلهای که از دل اشتغال بیرون آمدهمزمان با گسترش حضور زنان در بازار کار، مسئله دیگری نیز خود را نشان داد: زن فقط «نیروی کار» نیست. او ممکن است همزمان مادر، همسر، مراقب کودک یا سالمند، مدیر خانه و عضو یک شبکه خانوادگی و اجتماعی باشد.
در گزارشهای OECD نیز همین مسئله به شکل جدی موردتوجه قرار گرفته است. این سازمان در بررسی بازار کار کشورهای عضو خود تصریح میکند که زنان همچنان بخش عمده کار مراقبتی و خانگی بدون مزد را انجام میدهند و مادری میتواند بر مسیر شغلی، دستمزد و پیشرفت حرفهای زنان اثر منفی بگذارد. از همین رو سیاستهایی مانند مرخصی والدین، مراقبت از کودک و انعطاف در محیط کار به بخش مهمی از سیاستگذاری تبدیل شدهاند. بااینحالOECD حتی کار مراقبتی بدون مزد را «حلقه مفقوده» در تحلیل شکافهای جنسیتی بازار کار معرفی کرده و نشان داده است که توزیع نابرابر مسئولیتهای مراقبتی با تفاوتهای زنان و مردان در اشتغال و پیشرفت شغلی ارتباط دارد.در گزارشهای جدیدتر این سازمان نیز تأکید شده که شکافهای جنسیتی در کارِ با مزد و بدون مزد همچنان پایدارند و عواملی مانند دسترسی به مراقبت باکیفیت و مقرونبهصرفه از کودک، مرخصی خانوادگی و تقسیم مسئولیت مراقبتی در این زمینه نقش دارند.به بیان سادهتر، مسئله امروز فقط این نیست که زن بتواند کار کند؛ مسئله این است که چگونه میتواند کار کند، خانواده داشته باشد، مراقبت کند، رشد کند و در عین حال کیفیت زندگی و عاملیت خود را از دست ندهد.پژوهشهای ایرانی چه میگویند؟این تغییر نگاه فقط در ادبیات غربی دیده نمیشود. مرور نظاممند و فراتحلیلی که در سال ۲۰۲۴ درباره سلامت اجتماعی زنان ایرانی منتشر شد، ۲۲ مطالعه با مجموع ۶۵۶۹ زن را بررسی کرد.
نتایج نشان داد سلامت اجتماعی زنان با مجموعهای از عوامل از جمله سن، وضعیت تأهل، تحصیلات، اشتغال، وضعیت اقتصادی، حمایت اجتماعی، مشارکت اجتماعی، اعتماد اجتماعی، امنیت اجتماعی، مهارتهای ارتباطی و عزتنفس ارتباط دارد.نکته مهمتر اینکه پژوهشگران، سلامت اجتماعی را صرفاً «حضور در جامعه» نمیدانند. در چارچوب مورداستفاده آنها، سلامت اجتماعی ابعادی مانند پذیرش اجتماعی، انسجام اجتماعی، شکوفایی اجتماعی و سهم فرد در جامعه را نیز شامل میشود.همین عبارت «سهم فرد در جامعه» نقطه مهمی برای بازنگری در ادبیات سیاستگذاری زنان است. اینک باید پرسید:چند زن توانستهاند در جامعه سهمی معنادار داشته باشند و بر محیط اطراف خود اثر بگذارند؟از «حضور» تا «اثرگذاری»این تمایز، اهمیت زیادی دارد. ممکن است زنی شاغل باشد اما قدرت تصمیمگیری نداشته باشد. ممکن است در یک نهاد اجتماعی حضور داشته باشد اما امکان اثرگذاری نداشته باشد. ممکن است درآمد داشته باشد اما فرصت رشد نداشته باشد و حتی ممکن است برای رسیدن به موقعیت شغلی، هزینهای چنان سنگین در زندگی خانوادگی و شخصی خود بپردازد که حاصل آن الزاماً به افزایش رفاه و رضایت از زندگی منجر نشود.در مقابل، اثرگذاری اجتماعی الزاماً در استخدام رسمی خلاصه نمیشود. زن میتواند از مسیر علم، آموزش، مادری و تربیت نسل، کارآفرینی، فعالیت فرهنگی، مدیریت، فعالیت داوطلبانه، حل مسائل محله و جامعه یا حضور تخصصی در عرصه عمومی اثرگذار باشد.در اینجا «اشتغال» از هدف نهایی به یکی از ابزارهای توانمندی و اثرگذاری تبدیل میشود.
یک تعریف قدیمیتر که امروز دوباره محل تأمل استنکته قابلتأمل اینجاست که این تمایز میان «تشابه» و «عدالت» و میان «حضور» و «هویت» در ادبیات اسلامی، پیش از آنکه امروز در قالب ادبیات «کار مراقبتی»، «تعارض کار و خانواده» یا «عاملیت زن» مطرح شود، موردتوجه متفکران مسلمان قرار گرفته بود.شهید مرتضی مطهری در «نظام حقوق زن در اسلام» بر تفاوت میان «تساوی» و «تشابه» تأکید میکند. در این نگاه، تساوی به معنای ارزش انسانی برابر و نفی تبعیض نارواست؛ اما عدالت لزوماً به معنای یکسان بودن تمام حقوق، مسئولیتها و نقشهای زن و مرد نیست.این نگاه، مسئله زن را از ابتدا در چارچوبی متفاوت قرار میدهد: قرار نیست زن برای اثبات ارزش خود شبیه مرد شود؛ قرار است زن، با حفظ کرامت و ویژگیهای انسانی و زنانه خود، امکان رشد و شکوفایی داشته باشد.جمهوری اسلامی ایران نیز همین بحث را در دورهای مطرح میکرد که جریانهای فمینیستی غربی، بهویژه در موج دوم، بیش از گذشته بر برابری، استقلال و رفع تبعیض تأکید داشتند؛ بنابراین صورتبندی اسلامی مسئله زن، صرفاً واکنشی به یک مسئله روز نبود؛ بلکه بر مبنای تمایز میان برابری انسانی، تفاوت طبیعی و عدالت حقوقی استوار بود.الگوی سوم؛ نه زنِ حاشیهای، نه زنِ شبیهسازیشدهاین خط فکری در سالهای بعد در مفهوم «الگوی سوم زن» صورتبندی روشنتری پیدا کرد. در این الگو، زن نه قرار است به الگوی سنتیِ منزوی و حاشیهای محدود شود و نه برای حضور اجتماعی مجبور است هویت زنانه، خانواده و ویژگیهای فطری خود را کنار بگذارد.
در پیام رهبر شهید انقلاب به کنگره هفت هزار زن شهید کشور در سال ۱۳۹۱، «الگوی سوم» با تعبیر «زن نه شرقی، نه غربی» معرفی شد؛ الگویی که در آن زن میتواند عفیف و شریف باشد، خانواده را حفظ کند و همزمان «در متن و مرکز» جامعه قرار بگیرد.در این تعریف، خانواده و جامعه رقیب یکدیگر نیستند. رشد فردی و مسئولیت خانوادگی الزاماً در مقابل هم قرار نمیگیرند و مهمتر از همه، ارزش اجتماعی زن فقط با میزان شباهت او به الگوی مردانه سنجیده نمیشود.اینجاست که میتوان میان تجربه چند دهه مطالعات زنان و الگوی سوم، یک پرسش جدی و قابل مطالعه ایجاد کرد: آیا پس از عبور از مسئله «حق حضور»، مسئله اصلی زن امروز، رسیدن به الگویی نیست که میان حق، هویت، خانواده، رشد و اثرگذاری تعادل ایجاد کند؟حال میتوان با استناد به ادبیات علمی موجود گفت که بخشی از مطالعات معاصر زنان، از اشتغال صرف به سمت عاملیت، انتخاب، مراقبت، کیفیت زندگی و اثرگذاری اجتماعی حرکت کرده است؛ حوزههایی که با برخی مؤلفههای الگوی سوم زن نقاط تماس قابل توجهی دارند.مسئله بعدی؛ عدالت جنسیتی یا برابری جنسیتی؟یکی از مسائل مهم سیاستگذاری زنان در ایران، بازخوانی مفهوم «عدالت جنسیتی» است. اگر عدالت جنسیتی صرفاً به معنای نزدیک کردن عددی زنان و مردان در شاخصهای مختلف باشد، ممکن است در نهایت به همان «تشابه» برسیم، نه عدالت.اما اگر عدالت به معنای فراهم کردن امکان واقعی رشد، انتخاب، کرامت، امنیت و اثرگذاری برای زن، متناسب با ویژگیهای انسانی و جنسیتی او تعریف شود، آنگاه سیاستگذاری وارد مرحله متفاوتی خواهد شد.در چنین نگاهی، هر سند و برنامهای که از «عدالت جنسیتی» سخن میگوید، باید با چند سؤال اساسی سنجیده شود:
آیا این سیاست به کرامت زن کمک میکند؟آیا امکان رشد او را افزایش میدهد؟آیا خانواده و مادری را به مانع رشد تبدیل میکند یا برای جمع میان نقشها راهحل ارائه میدهد؟آیا زن را صرفاً به نیروی کار تبدیل میکند یا عاملیت و اثرگذاری او را نیز میبیند؟آیا تفاوتهای واقعی زن و مرد را در سیاستگذاری لحاظ کرده یا صرفاً به دنبال یکسانسازی شاخصهاست؟و در نهایت: آیا عدالت واقعاً در محتوا اجرا شده یا فقط عنوان «عدالت جنسیتی» به یک سیاست الصاق شده است؟این پرسش میتواند یکی از مهمترین محورهای بازنگری در اسناد سیاستی حوزه زنان باشد.زن آینده؛ شاغل، حاضر یا اثرگذار؟شاید یکی از مهمترین تغییرات موردنیاز در ادبیات رسانهای و سیاستگذاری زنان همین جابهجایی مفهومی باشد: از زن شاغل به زن توانمند؛ از زن توانمند به زن صاحب عاملیت؛ از زن حاضر به زن اثرگذار.در این چارچوب، اشتغال حذف نمیشود، بلکه جای خود را پیدا میکند. فعالیت اجتماعی نیز حذف نمیشود، اما دیگر تنها معیار موفقیت زن نیست.و خانواده نیز مانع حضور اجتماعی زن تلقی نمیشود، بلکه یکی از عرصههای مهم اثرگذاری اوست.شاید حاصل این نوشتار ایجاد همین یک سؤال در ذهن سیاستگذاران باشد: چگونه میتوان شرایطی ساخت که زن، بدون حذف بخشی از وجود و هویت خود، امکان رشد پیدا کند و در خانواده و جامعه اثرگذار باشد؟
16:35 - 2 مهر 1405
16 پاسخ
@user17090999875472853524 روز پیشدر پاسخ به @M_takfallah1001تفاوت در دیگاه استزن در فرهنگ غیر دینی دقیقا مثل یک مرد است که نقش اش در جامعه بیرونی باید دیده شود و اصلا خانواده بخش فرعی استزن در فرهنگ دینی و ایرانی عضو حیاتی خانه است و موفقیتش در موفقیت اعضای خانواده دیده می شوددر قدیم یک مادر را از تعداد فرزندان و موفقیت شان محک می زدندامروز با مدرک و شغل
@user17090999875472853524 روز پیشدر پاسخ به @M_takfallah1001در گذشته زن با فرزندان می دیدندان مادر ۹ فرزند دارد و ۹ نفر ازدواج کردند چند نفرشان مدرک دارند و همه موفق اند و خانواده دارندامروز تعریف شده خانم کارشناسی ارشد و شغل داردنگاه اول جامعه ساز بود چون هر مادر بستری برای فرزندپروری وموفق کردشان بودولی امروز زن یعنی مدرک و شغل دیگر جامعه سازی ندارد
@user17090999875472853524 روز پیشدر پاسخ به @M_takfallah1001البته اینجا نباید تقصیر پررنگ حاکمیت را در جلوه خوب دادن به تحصیلات بیش از حد خانم ها و شاغل کردن شان نادیده گرفتوقتی در آمارها مدام به این افتخار می کردیم که ایران رتبه برتر در تحصیلات زنان و اشتغال را داردو موفقیت خانمی که ازدواج و فرزند آوری و تربیت فرزندان را انتخاب می کرد سرکوب می شد
@user17090999875472853524 روز پیشدر پاسخ به @M_takfallah1001نتیجه اش می شد افزایش زن تحصیل کرده بیش از اندازه و دور شده از سن ازدواج و داشتن انتظارات خاص با بالا رفتن تحصیلات و بعد از ازدواج توجه به شغل به جای فرزندآوریبه جای زنی که درست و به موقع ازدواج کند و فرزندآور باشدیعنی خود حاکمیت این بلا را با تبلیغات اشتباه و استراتژی اشتباه بر سر جامعه آورده
@user17090999875472853524 روز پیشدر پاسخ به @M_takfallah1001و گرنه در ابتدای انقلاب اسلامی وضع طبیعی بود ازدواج ها با وجود یک انقلاب و ۸ سال جنگ و سختی به موقع انجام می شد و تعداد فرزندان دهه ۶۰ نشان دهنده آن هستندولی تبلیغات و تشویق برخلاف شرعیت حاکمیت به تحصیلات و اشتغال زن و آفرین گفتن مداوم به خودش باعث از بین رفتن نرخ زاد و ولد و ازدواج شده است
@user17090999875472853524 روز پیشدر پاسخ به @M_takfallah1001جامعه موفق فقط جامعه تحصیلات کرده نیستعلم موفقیت می آورد ولی نه در برابر نابودی زادولد و ازدواج به موقعپایه موفقیت در ازدواج و فرزندآوری استمدرک می شود ادویه زندگی نه اصل و اساس آندر حالی که حکومت به ادویه افتخار کرد و مدام گفت تعداد قبولی های خانم در دانشگاه بیش از آقایان است و نتیجه شد این
@user17090999875472853524 روز پیشدر پاسخ به @M_takfallah1001اگر تعریف زن موفق می شد زن ازدواج کرده با تعداد فرزندان بالا و موفقیت فرزندان اش (دقیقا چیزی که از قدیم تا امروز بود) و نتیجه می شد رشد واقعی جامعهنه زنی که فقط مدرک دانشگاهی بالا و شغل دارد و نتیجه اش شده جامعه بی فروغ امروزامروز دیگر برای ازدواج و فرزنداوری اینقدر عقب نبودیم از ماست که بر ماست
@Sansoorchi4 روز پیشدر پاسخ به @M_takfallah1001زن شاغلی که تمام فکر و ذکرش کار و پیشرفت در شغلشه و زندگی خانوادگی نداره یا داره و اهمیتی واسش نداره در نهایت یه لوزر و بازنده بیشتر نیست. به مردا توصیه میکنم به زنی که زیادی استقلال استقلال میکنه نزدیک هم نشن.
@Sansoorchi4 روز پیشدر پاسخ به @M_takfallah1001جمهوری اسلامی باعث خیلی از این مصیبت هاست. مخصوصا همین آمارهای تحصیل و اشتغال زنان.
@user1783289587184 روز پیشدر پاسخ به @M_takfallah1001مطالبهپیادهروها را به مردم بازگردانید؛ ایمنی شهروندان را تضمین کنید
گسترش ساختوساز در شهر، پیادهروهای بسیاری را به محل استقرار کارگاههای ساختمانی تبدیل کرده است. در برخی پروژهها پیادهرو کاملاً مسدود شده و در برخی دیگر، مسیر عبور عابران بسیار باریک، ناهموار و ناایمن است و مردم ناچارند برای عبور وارد خیابان شوند. این مشکل فقط مربوط به خیابانهای پرتردد نیست و در بسیاری از محلههای شهر نیز دیده میشود؛ در حالی که کودکان، سالمندان، افراد دارای معلولیت، استفادهکنندگان از ویلچر و والدین همراه کالسکه، بیش از دیگران در معرض خطر قرار دارند. پیادهرو متعلق به مردم است و ساختوساز نباید حق عبور ایمن شهروندان را از بین ببرد. اگر پروژهای ناچار به اشغال پیادهرو است، باید پیش از آن مسیر جایگزین ایمن، هموار، پیوسته و قابل دسترس ایجاد شود و حداقل عرض مفید آن طبق ضوابط فنی مشخص و در تمام طول مسیر حفظ شود. از سوی دیگر، صرف نصب یک گونی یا پوشش ظاهری در اطراف ساختمان، ایمنی ایجاد نمیکند. پروژهها باید متناسب با میزان خطر، به حصار و تجهیزات حفاظتی استاندارد و مقاوم، توری ایمنی و سایر تجهیزات لازم برای جلوگیری از سقوط مصالح و ابزار مجهز شوند و سلامت این تجهیزات در طول پروژه نیز کنترل شود. مسیر عبور عابران و محدوده خطر باید در ساعات تاریکی نیز روشنایی و علامتگذاری مناسب داشته باشد. شهرداری نباید فقط هنگام صدور مجوز نظارت کند؛ بلکه باید بازرسیهای دورهای و سرزده داشته باشد و در صورت وجود خطر جدی، پروژه را تا رفع خطر متوقف کند. همچنین شهروندان باید بتوانند پروژههای ساختمانی ناایمن را بهسادگی گزارش کنند و نتیجه رسیدگی به گزارش خود را پیگیری کنند. مطالبه ما از شهرداری میخواهیم: * اشغال پیادهرو را مشروط به تأمین مسیر جایگزین ایمن و استاندارد کند. * استفاده از گونی و پوششهای غیرمقاوم را بهعنوان حفاظ ایمنی کافی نپذیرد. * استفاده از حفاظ، توری و تجهیزات استاندارد برای جلوگیری از سقوط مصالح را الزامی کند. * حداقل عرض مسیر عبور و الزامات مناسبسازی برای افراد دارای معلولیت را رعایت و کنترل کند. * روشنایی و علامتگذاری شبانه مسیرهای موقت را الزامی کند. * بازرسی مستمر از پروژهها داشته باشد و پروژههای خطرناک را تا رفع نقص متوقف کند. * سامانهای مؤثر برای گزارش پروژههای ساختمانی ناایمن و پیگیری نتیجه آن ایجاد کند. ساختوساز برای توسعه شهر ضروری است؛ اما امنیت شهروندان نباید هزینه آن باشد. پیادهروها را به مردم بازگردانید و ساختوساز ایمن را تضمین کنید.
100گزارش از مطالبه1000پیگیری از مسئول مربوطه
@user17091005883049008474 روز پیشدر پاسخ به @M_takfallah1001در کشوری که مردان بیکار شده اند و زنها سرکارند جز فساد چیزی دیده نمیشه و این از نقشه های اصلاح طلبان برای گسترش فساد بود که موفق به اجراش شدند. عارف چند روز پیش میگفت کار زنان بهتر از کار مردان است و باید بیشتر از زنان استفاده کنیم. مردانمان بیکار و زنان با حقوق کمتر در خدمت قشر لیبرال غرب پرست
@Fsangchian4 روز پیشدر پاسخ به @M_takfallah1001ما همواره دچار یک افراط و تفریط شدیم که با مفهوم عدالت اجتماعی فاصله دارد!اگر مدعی گزارش گری هستیم، ساعتی را در دادگاه های خانواده حضور پیدا کنیم و دستاوردهای عدالت به اصطلاح اجتماعی را برای زنان جامعه شاهد باشیم!در همین اظهار نظرها از فرزندآوری تا پرهیز از بانوان شاغل را شاهد هستیم و در بطن جامعه…نمایش بیشتر
@alikarimi88999004 روز پیشدر پاسخ به @M_takfallah1001۳۳ساله من باچندصدزن همکار وتجربه کل عمربه من اموخت دنبال زن شاغل گشتن حماقت محض است واین حماقت انتهایی ندارد. تجربه اموخت معمولازن شاغل زن زندگی وخانواده داری نیست ،ازاواسط دهه هفتادکه زن هاشروع به کارگسترده کردن جامعه تغییرکرد ،خانواده تغییرکرد جمعیت تغییرکرد جایگاه زن ومردتغییرکرد اخلاق تغییرکرد