فلسفه، بالاخره لوکس شد!
کتاب «چنین گفت مجتهد فلسفه»، اثر اندیشمند فرزانه شهید علی لاریجانی، با موضوع شخصیت فکری و فلسفی استاد فقید کریم مجتهدی، توسط انتشارات دانشگاه تهران منتشر شده است.کتابی ۱۸۸ صفحه‌ای با قیمت یک میلیون و دویست هزار تومان!بله، یک میلیون و دویست هزار تومان ناقابل!البته ارزش یک کتاب را با تعداد صفحاتش نمی‌سنجند و اساساً قیمت‌گذاری کتاب هم تابعی از عوامل متعددی است؛ اما بازار کتاب نیز، مثل هر بازار دیگری، باید از منطق اقتصادی قابل دفاعی پیروی کند. نمی‌توان هر قیمتی را صرفاً با ارجاع به هزینه‌های تولید و چاپ توجیه کرد و از کنار قدرت خرید مخاطب و نسبت آن با قیمت نهایی محصول گذشت.مسئله اینجاست که کتاب، به‌تدریج از سبد مصرف فرهنگی بخش بزرگی از جامعه حذف می‌شود. خرید کتاب که زمانی یکی از عادی‌ترین انتخاب‌های فرهنگی یک دانشجو یا علاقه‌مند به مطالعه بود، حالا برای بسیاری به تصمیمی هزینه‌بر و حتی تجملاتی تبدیل شده است. انگار باید پیش از خرید هر کتاب، نه فقط درباره ضرورت مطالعه آن، بلکه درباره توجیه اقتصادی خریدش هم حساب‌وکتاب کنیم!این وضعیت به‌ویژه در حوزه علوم انسانی و فلسفه تأسف‌بارتر است. مخاطب این کتاب‌ها عمدتاً دانشجویان، پژوهشگران و علاقه‌مندان به مباحث نظری‌اند؛ همان گروهی که اتفاقاً معمولاً از قدرت خرید اقتصادی بالایی برخوردار نیستند. حاصل چنین وضعیتی هم روشن است: منابع علمی و فرهنگی بیش از پیش در دسترس طبقه‌ای قرار می‌گیرند که توان اقتصادی بیشتری دارند.
مدت‌هاست که با این وضعیت باید فاتحه خرید عادی نسخه فیزیکی کتاب را بخوانیم. نه از آن جهت که کتاب کاغذی دیگر ضرورت یا جذابیتی ندارد، بلکه از آن جهت که خرید آن، دست‌کم برای بخش قابل‌توجهی از جامعه، دیگر انتخابی بدیهی و در دسترس نیست.و اینجاست که تناقض تلخ ماجرا خودش را نشان می‌دهد؛ جامعه‌ای که سال‌هاست از وضعیت نامطلوب سرانه مطالعه‌اش سخن می‌گوییم، حالا با موانع اقتصادی جدی‌تری برای دسترسی به کتاب مواجه شده است. از یک طرف همه از ضرورت ترویج کتاب‌خوانی و ارتقای فرهنگ مطالعه می‌گویند و از طرف دیگر، دسترسی به خود کتاب روزبه‌روز دشوارتر می‌شود.البته قرار نیست ناشر را از واقعیت‌های اقتصادی حاکم بر بازار مستثنا کنیم؛ اما نمی‌توان بازار کتاب را هم صرفاً با منطق عرضه و تقاضا و بدون توجه به کارکرد عمومی و فرهنگی آن فهم کرد.کتاب فقط یک کالای مصرفی نیست؛ یکی از مجاری اصلی تولید و توزیع دانش است. وقتی دسترسی به آن تابعی از توان اقتصادی افراد شود، مسئله صرفاً گران‌شدن یک کالا نیست؛ با نوعی نابرابری در دسترسی به دانش مواجهیم.بدا به حال جامعه‌ای که در آن، فلسفه هم بالاخره به کالایی لوکس تبدیل می‌شود.
10:48 - 10 آبان 1405