ایران فرهنگی و پلی از گلستان تا تاجیکستان
سفر اخیر مقامات عالی استان گلستان به تاجیکستان بازتاب گسترده ای در این استان داشته است و تحلیل های مختلفی ارائه نموده اند.
اهمیت ژئواستراتژیک و ژئوپلیتیکی آسیای مرکزی، با وجود محصور بودن آن در خشکی، بر کارشناسان این حوزه پوشیده نیست.در این میان با وجود رقابتهای تنگاتنگ و پیچیده منطقهای و فرامنطقهای میان قدرتهای بزرگ در این منطقه، میراث فرهنگی و تاریخی مشترک با ایران، تقاطعهای ترانزیتی و ظرفیت کریدورهای ترانزیتی شمالی، میانی و جنوبی ایران، با ویژگیها و ظرفیتهای منحصربهفرد خود و نقششان در اتصال منطقهای، ایران و استان شمالی گلستان را در این مقطع حساس، در برابر دروازهای گشوده بهسوی این فرصتها قرار داده است.اگر چنین فرصت هایی تا پیش از حمله آمریکا به یک پل ریلی در شهر آققلا، ناشناخته و برای برخی مسئولان محل تردید بود، پس از آن نهتنها مورد توجه ویژه قرار گرفت، بلکه تحلیلها و گفتوگوهای ارائهشده در داخل و خارج از کشور درباره آن، عزم برای بهرهگیری از پل های فرهنگی را جدیتر کرد.البته جمهوری اسلامی ایران در چند دهه اخیر، با توسعه کریدورهای ترانزیتی مستقل، ترکیبی و چندوجهی ــ ریلی، جادهای، دریایی و هوایی ــ این ظرفیت منطقهای را ایجاد و در عین حال، نفوذهای بازیگران فرامنطقهای را تعدیل کرده است. اگر این ظرفیت با هویت فرهنگی ریشهگرفته از تاریخ مشترک فارسیزبانان با کشورهای آسیای مرکزی، پیوند بخورد، میتواند دستیابی به افقهای ترسیمشده در سیاستِ ترجیح ملتهای دارای فرهنگ مشترک را تسهیل و تسریع کند.
بنابراین، همانگونه که در یادداشت ماهی طلایی ایران فرهنگی اشاره کردم، ضرورت احیای ایران فرهنگی مبتنی بر اهتمام به مطالعات و پژوهشهای مربوطه، که به خودآگاهی و تبدیل آن به سیاستها، گفتمان و در نهایت، رایزنی دیپلماتیک مؤثر منجر شود، اهمیت بسزایی دارد. زبان فارسی، بهعنوان میراث مشترک، و عناصر اصلی تأثیرگذار بر ایران فرهنگی؛ یعنی تاریخ، زبان، شعر و مناسک تاریخی و فرهنگی، از جایگاهی الهامبخش برخوردارند و میتوانند در ساخت «رویای مشترک» فارسیزبانان و تمدن آن، نقشی زیربنایی ایفا کنند.بر این اساس، با توجه به محوریت زبان و ادبیات فارسی در هویت فرهنگی و ملی کشور تاجیکستان و مردم آن، شکلگیری رابطهای راهبردی و پایدار بر پایههای یادشده، بسیار حیاتی است.مردم تاجیکستان که عمدتاً به زبان فارسی سخن میگویند، با پیوندهای تاریخی و فرهنگی خود با ادبیات، شعر و سنتهای فرهنگی فارسی، نهتنها میراثدار پایههای فرهنگی مشترک در آسیای مرکزی هستند، بلکه در ارتباطات و تعاملات خود، آن را عرضه و ترویج میکنند. بدینترتیب، کنشگری مؤثر آنان فراتر از هر نگاه دیگری، اهمیت مییابد.باید دانست که استمرار پررنگ و جاری شعر کلاسیک فارسی، از جمله آثار رودکی، فردوسی و حافظ، در محاورههای روزانه مردم تاجیکستان و حتی در روابط فرهنگی آنان با اتباع دیگر کشورهای آسیای مرکزی، این کشور را به قلب تپنده ایران فرهنگی در آسیای مرکزی بدل کرده است. افزون بر این، آثار چنین هویتی در فرهنگ، آموزش و نمادهای ملی آنان نیز تجلی و تبلور یافته و بهعنوان نمادهای هویتی و ضامن استمرار شناختی و ادراکی آن در محیط عمومی عمل میکند.
۴ MB
این الگو بهخوبی نشان میدهد که احیای ایران فرهنگی از منظر راهبردی، چگونه میتواند بر زبان و ادبیات فارسی تکیه کند؛ با بسط آن، هویتی فراملی و تمدنی شکل گیرد و نظام معنایی در قالب یک اتحاد فرهنگی مبتنی بر میراث زبان فارسی گسترش یابد. این امر، خود زمینهای مناسب برای گفتوگوهای فرهنگی مشترک و بازآفرینی میراث های مشترک فراهم میسازد.یافتههای پژوهشهای علمی متنوع داخلی و خارجی نیز در همین نقطه ثقل مشترک با یکدیگر پیوند میخورند یعنی ضرورت درک عمیقتر این میراث فرهنگی مشترک؛ نه بهعنوان ابزاری سیاسی، بلکه بهمثابه پلی معنوی برای تقویت همبستگی، همکاریهای مشترک و تعمیق روابط فرهنگی. راهی که بال شرقی ایران را میگشاید و به بسط گفتمان ایران فرهنگی یاری میرساند؛ گفتمانی که اساس آن، میراث مشترک و معنوی زبان و ادبیات فارسی است و میتواند نسیم تازهای در آسیای مرکزی رقم بزند.
البته، این روح معنوی مشترک بر رابطه یادشده حاکم است؛ اما همانگونه که در مقدمه اشاره شد، با توجه به ظرفیتهای اقتصادی، میتوان پایهای موازی نیز برای این روابط شکل داد. بهویژه آنکه قزاقستان و ازبکستان، به دلیل نزدیکی جغرافیایی، اندازه بازار و ظرفیتهای اقتصادی و در مورد ازبکستان، برخورداری از بزرگترین بازار مصرف منطقه ــ از بهترین بازارهای آسیای مرکزی برای ایران بهشمار میروند. تاجیکستان نیز میتواند هم نقش یک شریک راهبردی را ایفا کند و هم بازارهای مکمل دوسویه را تقویت سازد.بنابراین این سفر اخیر مقامات عالی استان گلستان را باید در این چارچوب تفسیر و تحلیل نمود.#ماهی_طلایی#ایران_فرهنگی#تاجیکستان@golestan
00:10 - 1 شهریور 1405