مثبت چند؟ رده سنی یک هشدار است!
یک توییت کافی است تا شب را بی‌خواب سپری کنید. یک خبر ناگوار، یک شایعه یا یک پیش‌بینی روان شما را متزلزل می‌کند...فرزند شما در حال یادگیری از قهرمانی است که سیگار می‌کشد، دروغ می‌گوید یا با خشونت به هدف خود می‌رسد...مراقب سفره رسانه‌ای خود باشید!
گروه زندگی: هر چیزی که می‌بینید، می‌تواند روی شما تأثیر بگذارد. رفتار، لحن، ترس و خشم، همه از جایی سرچشمه می‌گیرند که شما از آن تغذیه کرده‌اید.«محمدامین حسام»، سردبیر، نویسنده و پژوهشگر در حوزه تولیدات تلویزیونی و سواد رسانه، از مصرف صحیح رسانه می‌گوید.
رژیم مصرف رسانه‌ای چیست؟
همان گونه که در زمینه مصرف غذایی، رژیم‌هایی وجود دارد و افراد می‌دانند چه چیزی، به چه میزان و از چه منبعی مصرف کنند و چه موادی برایشان مضر یا غیر مضر است، همین رویه باید در حوزه رسانه نیز جاری و ساری شود. فرد باید از خود بپرسد از چه رسانه‌ای استفاده می‌کند؟ آن رسانه چه پیامی منتقل می‌کند؟ به چه میزان باید از آن بهره ببرد؟ آیا برای او مضر است یا خیر؟ مهم‌تر از همه، امروز این پرسش مطرح است که آیا رسانه مورداستفاده با سن فرد تناسب دارد یا نه؟
ضرورت توجه به رده‌بندی سنی
هر فرد در سنین مختلف، ویژگی‌های خلقی، ادراکی، شناختی و رشدی متفاوتی دارد. طبیعتاً کودک، نوجوان، جوان و بزرگسال دارای تجربه زیستی متفاوتی هستند. رژیم مصرف رسانه‌ای به فرد یادآوری می‌کند که در استفاده از پلتفرم‌ها، مدیوم‌ها و رسانه‌های مختلف، باید به رده‌بندی سنی توجه کند.
نمونه‌ای از رده‌بندی سنی در فیلم‌های سینمایی
نمونه ساده آن، فیلم‌های سینمایی است. در سراسر جهان، فرد پیش از تماشای فیلم، ابتدا رده‌بندی سنی آن را بررسی می‌کند تا بداند آیا فیلم برای سن او مناسب است یا خیر. برای نمونه، در آمریکا نظام رده‌بندی سنی ESRB وجود دارد. در ایران نظام رده‌بندی مشخصی وجود ندارد، اما معمولاً تذکری داده می‌شود که فیلم حاوی صحنه‌های خشونت‌آمیز است یا صحنه‌هایی دارد که برای برخی رده‌های سنی مناسب نیست.این موضوع در سریال‌ها نیز مطرح است؛ تا کنون سریال‌های مختلفی در تلویزیون و شبکه نمایش خانگی پخش شده است که باید رده‌بندی سنی در آن‌ها رعایت می‌شد! در پرانتز باید اشاره کرد که در دهه هشتاد، اساساً اعتقادی به رده‌بندی سنی وجود نداشت به طور مثال. در ماه رمضان، سریال‌هایی پخش می‌شد که در آن‌ها شیطان نمایش داده می‌شد؛ مانند سریال «اغما» و شخصیت «الیاس».
ظرفیت ادراکی افراد و لزوم تناسب محتوا با آن
هر فرد، کودک، نوجوان یا جوان، به‌مثابه ظرفی است که مظروفی می‌تواند آن را پر کند. زمانی که رسانه نتواند این ظرف را به‌درستی پر کند، مسیر خطا، طی می‌شود. این خطا لزوماً خشونت نیست؛ متغیرهای مختلفی از منظر محتوا وجود دارد؛ مانند نمایش مواد مخدر و سیگار.
نمایش سیگار در شبکه نمایش خانگی
برخی محاسبه کرده‌اند که میزان سیگارکشیدن در زنجیره‌های یک شبکه نمایش خانگی، بسیار بیشتر از سریال‌هایی مثلاً نتفلیکس است و این خطرناک است. برای نمونه، در سریال «زخم کاری» مشاهده می‌شود که نقش اول چقدر سیگار می‌کشد. فردی که بادقت سریال را تماشا می‌کند، می‌بیند که نقش اول پس از یک جلسه کاری و رسیدن به موفقیت و امضای قرارداد، بلافاصله سیگار روشن می‌کند. این امر به‌صورت ناخودآگاه در ذهن مخاطب نقش می‌بندد که فرد قوی و قدرتمند یا کسی که به پیروزی رسیده، پس از آن سیگار روشن می‌کند.
تأثیر رسانه بر ضمیر ناخودآگاه و شکستن قبح رفتارها
رسانه‌ها با ضمیر ناخودآگاه مخاطب کار دارند. زمانی که قهرمان اصلی داستان رفتار خاصی انجام می‌دهد، قبح آن رفتار در ذهن مخاطب به‌صورت ناخودآگاه شکسته می‌شود. کودک یا نوجوان چنین می‌پندارد که قبح آن رفتار ازمیان‌رفته و به سمت آن گرایش پیدا می‌کند. این همان عدم رعایت رده‌بندی سنی است.
نقش والدین و خودفرندان در رعایت رده‌بندی سنی
رعایت رده‌بندی سنی تنها بر عهده والدین نیست؛ بلکه بچه‌ها نیز باید به فکر خود باشند و در این زمینه آموزش ببینند. این موضوع در مورد بازی‌های رایانه‌ای نیز اتفاق می‌افتد. عدم توجه به رده‌بندی سنی موجب می‌شود مثلاً فرد در خیابان تصور کند در حال بازی GTA است و هیچ استرسی نسبت به انجام اقدام نابهنجار یا نافرمانی مدنی نداشته باشد. این‌ها از ملزومات توجه به رده‌بندی سنی است.در ایران نظام رده‌بندی سنی بازی‌های رایانه‌ای به نام ESRA وجود دارد که متعلق به بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای است. نخستین و بدیهی‌ترین اقدام برای والدین آن است که به رده‌بندی سنی توجه کنند. جالب آنکه در بازی‌های موبایلی نیز این رده‌بندی وجود دارد؛ هنگام دانلود بازی از گوگل پلی، در قسمت بازی عباراتی مانند مثبت ۳، مثبت ۵، مثبت ۷ و مثبت ۱۰ درج شده است.البته این رده‌بندی‌ها برای مخاطب ایرانی طراحی نشده‌اند؛ بلکه برای مخاطب کره‌ای، ژاپنی، اندونزیایی و آمریکایی و بر اساس فرهنگ، الگو و ساختار شخصیتی آنان تعریف شده‌اند و متأسفانه این نکته در کشور ما رعایت نمی‌شود.
رده‌بندی سنی شبکه‌های اجتماعی
شبکه‌های اجتماعی نیز دارای رده‌بندی سنی هستند. تصور غالب آن است که چون شبکه اجتماعی در دسترس است، استفاده از آن مجاز است؛ درحالی‌که در جهان، هر شبکه اجتماعی رده‌بندی سنی خاص خود را دارد. این رده‌بندی مربوط به محتوای شبکه اجتماعی نیست، بلکه به خود آن مربوط است و مثلاً برای استفاده از تلگرام، تیک‌تاک، اینستاگرام و وی چت، فرد باید به سن مشخصی رسیده باشد.
مقایسه قوانین کشورها در زمینه رده‌بندی سنی شبکه‌های اجتماعی
در آمریکا اکثر شبکه‌های اجتماعی برای کودکان زیر ۱۳ سال قابل‌استفاده نیستند. در برخی کشورها مانند آلمان، افراد بین ۱۳ تا ۱۵ سال برای نصب شبکه اجتماعی نیازمند اجازه والدین هستند. به بیان ساده‌تر، بر اساس رده‌بندی سنی آمریکا، کودکان مقطع ابتدایی نباید از شبکه‌های اجتماعی استفاده کنند. در استرالیا نیز در نوامبر سال ۲۰۲۵ قانون سخت‌گیرانه‌ای تصویب شد که بر اساس آن، نوجوانان زیر ۱۶ سال حق استفاده از شبکه‌های اجتماعی را ندارند؛ حتی با اجازه والدین.
تأثیر اخبار نگران‌کننده بر امنیت روانی
سواد رسانه‌ای به معنای سانسور نیست؛ بلکه به معنای استفاده آگاهانه است و والدین، کودکان و بزرگسالان باید توجه داشته باشند. _البته نوجوانان و جوانان نیز باید مراقب پدر و مادر و پدربزرگ و مادربزرگ خود باشند؛ زیرا ممکن است برخی اخبار و اطلاعات آزاردهنده باشند و نه‌تنها کمکی نکنند، بلکه آسیب برسانند._مثلاً پیش از جنگ و در شب و روزهایی که همه چیز امن و آرام بود رئیس‌جمهور آمریکا پیوسته توییت می‌کرد که ناوگان آمریکایی به سمت ایران حرکت می‌کند و اخبار جعلی و کانال‌های تلگرامی و برخی صفحات اینستاگرامی هم که منافعشان در دیده‌شدن و برهم‌زدن روان مردم است، منتشر می‌کردند که امشب حمله می‌شود. در چنین شرایطی، فرد با مشاهده شبکه اجتماعی و تصور احتمال حمله، دچار استرس می‌شود؛ به‌گونه‌ای که با شنیدن صدای سطل‌آشغال در کوچه، گمان می‌کند حمله آغاز شده است. این وضعیت موجب به‌خطرافتادن امنیت روانی، فرسایش ذهنی و آسیب به زندگی فرد می‌شود.
راهکار؛ استفاده آگاهانه و هوشمندانه از رسانه
سواد رسانه‌ای به فرد می‌آموزد که آگاهانه و هوشمندانه عمل کند، مراقب خود باشد، منفعل نباشد و بداند رسانه با چه هدفی پیام خود را منتقل می‌کند. حتی اگر هدف رسانه مثبت باشد، اگر روان فرد را به هم بریزد و آسیب بزند، باید از آن پرهیز کرد. همان گونه که غذایی که مصرف می‌شود نباید موجب سوءهاضمه گردد، رسانه نیز نباید ذهن فرد را تخریب کند. پایان پیام/ مطالب مشابه را از صفحه زندگی خبرگزاری فارس دنبال کنید.به‌منظور دسترسی پایدار به اخبار و مطالب ما، آخرین نسخه اپلیکیشن خبرگزاری فارس را می‌توانید از اینجا و در فروشگاه‌های «کافه‌بازار» و «مایکت» دانلود و نصب کنید.#رژیم_مصرف_رسانه_ای #سواد_رسانه_ای#خانواده_آگاه#محمد_امین_حسام#سلامت_روان #تربیت#تلگرام #تیک‌تاک #اینستاگرام
16:15 - 14 مهر 1405