پیامبر(ص) در نگاه متفکران جهان
عظمت، اخلاق، رهبری و تأثیر تاریخی حضرت محمد(ص) علاوه بر متون اسلامی، مورد ستایش و توجه ویژه بسیاری از مورخان و متفکران غیرمسلمان نیز بوده است؛آنان، پیامبر اسلام(ص) را در شمار بزرگترین رهبران تاریخ قرار دادهاند؛ برخی موفقیت همزمان او در عرصه دین و جامعه را بینظیر دانستهاند و گروهی دیگر، از قدرت او در تبدیل جامعهای پراکنده به امتی منسجم و اثرگذاری ماندگار او بر تاریخ بشر سخن گفتهاند.
جولز ماسرمن: پیامبر، بزرگترین رهبر تاریخ است
دکتر جولز ماسرمن، روانپزشک آمریکایی، در بررسی ویژگیهای رهبران بزرگ، سه مأموریت اساسی را برای یک رهبر برمیشمارد: تأمین خیر و رفاه پیروان، ایجاد سازمان اجتماعی و امنیت نسبی و ارائه مجموعهای از عقاید و مبانی فکری.او پس از مقایسه چهرههایی چون پاستور، سالک، گاندی، کنفوسیوس، اسکندر، سزار، عیسی و بودا، درباره پیامبر اسلام(ص) مینویسد که میتوان محمد را بزرگترین رهبر تمام تاریخ دانست، زیرا هر سه مأموریت را به انجام رسانده است.[1]اهمیت این داوری در آن است که پیامبر اسلام را تنها در مقام یک رهبر مذهبی بررسی نمیکند، بلکه موفقیت او را همزمان در حوزههای فکری، اجتماعی و مدیریتی مورد توجه قرار میدهد.
مایکل هارت؛ چرا پیامبر اسلام را در رتبه نخست تأثیرگذارترین انسانهای تاریخ قرار داد؟
مایکل هارت، نویسنده کتاب مشهور «صد: رتبهبندی تأثیرگذارترین اشخاص تاریخ»، حضرت محمد(ص) را در رتبه نخست فهرست خود قرار داده است.او درباره علت این انتخاب مینویسد:«انتخاب محمد برای قرار گرفتن در صدر فهرست تأثیرگذارترین افراد جهان ممکن است برخی خوانندگان را شگفتزده کند و مورد اعتراض برخی دیگر قرار گیرد؛ اما او تنها انسانی در تاریخ بود که هم در عرصه دینی و هم در عرصه دنیوی، بهطور فوقالعاده موفق بود.»[2]هارت در واقع راز جایگاه تاریخی پیامبر(ص) را در جمع میان رهبری معنوی و دینی با رهبری اجتماعی و سیاسی میبیند.
ویل دورانت: پیامبر از قبایل پراکنده تا ساختن یک امت واحد
ویل دورانت، مورخ و نویسنده نامدار آمریکایی، هنگام ارزیابی اثر تاریخی پیامبر اسلام(ص)، تأکید میکند که اگر بزرگی یک انسان را با میزان تأثیر او بر مردم بسنجیم، محمد(ص) در شمار بزرگترین شخصیتهای تاریخ بشر قرار میگیرد.[3]دورانت به شرایط اجتماعی و فرهنگی عربستان پیش از اسلام اشاره میکند و مینویسد که پیامبر توانست سطح معرفتی و اخلاقی جامعه خود را ارتقا دهد و از قبایل پراکنده و بتپرست، امتی واحد به وجود آورد.از نگاه او، موفقیتی که پیامبر اسلام در تحول آن جامعه به دست آورد، از موفقیت بسیاری از مصلحان بزرگ تاریخ فراتر بود و آثار آن نیز طی قرنها ادامه یافت.[3]
کارن آرمسترانگ؛ پیامبر اسلام، یکی از بزرگترین نوابغ تاریخ بشر
کارن آرمسترانگ، پژوهشگر ادیان و نویسنده بریتانیایی، در آثار خود کوشیده است تصویری تاریخی و دور از کلیشههای رایج غربی از پیامبر اسلام ارائه کند.او معتقد است اگر محمد(ص) را با همان معیارهایی بررسی کنیم که دیگر شخصیتهای بزرگ تاریخی را میسنجیم، بهآسانی میتوان به این نتیجه رسید که او یکی از بزرگترین نوابغ تاریخ بشر بوده است.[4]این تعبیر، ناظر به مجموعه تواناییهای پیامبر اسلام در ایجاد یک تحول دینی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی در مدتی نسبتاً کوتاه است.
آلفونس دولامارتین؛ چه کسی جرأت دارد بزرگان تاریخ را با پیامبر اسلام مقایسه کند؟
آلفونس دولامارتین، شاعر، نویسنده و سیاستمدار برجسته فرانسوی، یکی از مشهورترین داوریها درباره پیامبر اسلام(ص) را بیان کرده است.او سه معیار را برای سنجش بزرگی انسان مطرح میکند: عظمت هدف، محدودیت امکانات و بزرگی نتایج بهدستآمده؛ سپس میپرسد:«چه کسی جرأت دارد از نظر انسانی، یکی از بزرگان تاریخ جدید را با محمد مقایسه کند؟»[5]این عبارت در حقیقت نتیجه مقایسه میان امکانات محدود پیامبر در آغاز دعوت و دامنه عظیم تحولی است که در ادامه پدید آمد.
جان داونپورت؛ اعتراف یک نویسنده انگلیسی به نبوغ و عظمت پیامبر
جان داونپورت، نویسنده انگلیسی قرن نوزدهم، در کتاب خود درباره پیامبر اسلام و قرآن، از محمد(ص) به عنوان یکی از بزرگترین شخصیتهای تاریخ یاد میکند.[6]او تأکید میکند که خودداری از ستایش منصفانه چنین شخصیتی، دور شدن از انصاف تاریخی است.داونپورت در توصیف پیامبر اسلام، از تعابیری چون یکی از نوادر جهان و از بزرگترین انسانهایی که آسیا به ظهور آنان میبالد استفاده میکند.[6]
دیوید جورج هوگارت: محمد (ص) الگویی کمنظیر برای زندگی پیروان
دیوید جورج هوگارت، باستانشناس و نویسنده بریتانیایی، در ارزیابی جایگاه پیامبر اسلام(ص)، بر ویژگی خاص شخصیت و سیره او تأکید میکند.از نگاه او، کمتر شخصیتی در تاریخ ادیان را میتوان یافت که رفتار، منش و شیوه زندگی او تا این اندازه به الگویی برای زندگی روزمره پیروانش تبدیل شده باشد.[7]هوگارت بر همین اساس، جایگاهی ممتاز و منحصربهفرد برای پیامبر اسلام در تاریخ ادیان قائل میشود.
امپراتور هونگوو؛ ستایش «رهبر حکیمان» در چین قرن چهاردهم
یکی از متفاوتترین اسناد تاریخی در ستایش پیامبر اسلام(ص)، شعری منسوب به هونگوو، بنیانگذار سلسله مینگ و امپراتور قرن چهاردهم چین است.[8]در این شعر، پیامبر اسلام با تعابیری همچون «حکیم بزرگ»، «رهبر حکیمان»، حامل کتاب آسمانی و شخصیتی که راه او بر روزگاران برتری یافته است ستوده میشود.در پایان شعر نیز نام محمد آمده و از او به عنوان انسانی والا و فرزانه یاد شده است.[8]وجود چنین متنی در فضای فرهنگی چین قرون میانه، نشاندهنده گستره جغرافیایی شهرت و احترام به پیامبر اسلام در بیرون از جهان عرب است.
بارتلمی سنتهیلر: پیامبر اسلام، یکی از بزرگترین انسانهایی که بر زمین ظهور کردهاند
بارتلمی سنتهیلر، متفکر و نویسنده فرانسوی، در اثر خود درباره پیامبر اسلام و قرآن، محمد(ص) را یکی از فوقالعادهترین انسانها و از بزرگترین شخصیتهایی میداند که بر روی زمین ظهور کردهاند.[9]این داوری، حاصل بررسی شخصیت پیامبر در بستر تاریخی ظهور اسلام و تحولات گستردهای است که پس از دعوت او در جامعه عرب و سپس در بخش بزرگی از جهان رخ داد.
ارنست رنان؛ روایت یک مورخ فرانسوی از اخلاق و منش پیامبر
ارنست رنان، نویسنده، فیلسوف و مورخ فرانسوی، در توصیف ویژگیهای شخصیتی پیامبر اسلام(ص)، بر جنبههای اخلاقی رفتار او تمرکز میکند.او محمد(ص) را مردی نیک، وفادار، دور از کینه و برخوردار از شخصیتی متمایل به نیکی و سخاوت توصیف میکند.[10]در گزارش رنان، از رفتار محترمانه پیامبر با مردم، کودکان، زنان و افراد ضعیف جامعه نیز سخن گفته شده است.[10]این روایت نشان میدهد که بخشی از توجه اندیشمندان غربی به پیامبر اسلام، نه فقط معطوف به موفقیتهای تاریخی او، بلکه متوجه ویژگیهای شخصیتی و اخلاق فردی آن حضرت بوده است.
توماس کارلایل: دروغهای اروپا درباره پیامبر، مایه ننگ خود ماست
توماس کارلایل، مورخ و متفکر مشهور اسکاتلندی، از مهمترین نویسندگان غربی است که به صراحت در برابر تصویرسازیهای منفی درباره پیامبر اسلام ایستاد.او در سخنرانی مشهور خود درباره «قهرمان به عنوان پیامبر»، با انتقاد از اتهامات و دروغهایی که طی قرنها در اروپا پیرامون شخصیت حضرت محمد(ص) شکل گرفته بود، میگوید:«دروغهایی که گرداگرد این مرد انباشتهایم، تنها خود ما را خوار و ننگین کرده است.»[11]کارلایل تلاش میکند پیامبر اسلام را نه از دریچه جدالهای تاریخی و مذهبی، بلکه به عنوان شخصیتی صادق، اثرگذار و برخوردار از ایمانی عمیق مورد مطالعه قرار دهد.
اعترافهایی فراتر از مرزهای دین و جغرافیا
آنچه این مجموعه از داوریها را قابل تأمل میکند، تنوع گویندگان آنهاست؛ از مورخ و فیلسوف فرانسوی تا نویسنده آمریکایی، پژوهشگر بریتانیایی و حتی یک امپراتور چینی.طبیعی است که هر یک از این افراد از منظری متفاوت به پیامبر اسلام(ص) نگریستهاند و همه تحلیلهای آنان نیز لزوماً با نگاه اسلامی به شخصیت پیامبر یکسان نیست. با این حال، یک نقطه مشترک در بخش قابل توجهی از این آثار دیده میشود: اذعان به استثنایی بودن تأثیر تاریخی پیامبر اسلام(ص).پیامبری که دعوت خود را در محیطی محدود و با امکاناتی اندک آغاز کرد، اما در مدتی کوتاه، نه فقط نظام اعتقادی جامعه خود، بلکه ساختار اجتماعی، فرهنگی و سیاسی آن را دگرگون ساخت و آموزههای او پس از بیش از چهارده قرن همچنان در زندگی بخش بزرگی از جمعیت جهان حضور دارد.از همین رو، وقتی سخن از تأثیرگذارترین انسانهای تاریخ به میان میآید، نام حضرت محمد مصطفی(ص) تنها یک انتخاب برخاسته از اعتقاد مسلمانان نیست؛ بسیاری از چهرههای شناختهشده تاریخنگاری و اندیشه جهان نیز، هر یک با زبان و معیارهای خود، به عظمت و گستره اثرگذاری این شخصیت تاریخی اذعان کردهاند.
منابع
[1] Jules Masserman, “Who Were History’s Greatest Leaders?”, TIME Magazine, July 15, 1974.[2] Michael H. Hart, The 100: A Ranking of the Most Influential Persons in History, p. 25.https://www.gainpeace.com/about-muhammad/most-influential-person-in-history-by-michael-h-hart[3] Will Durant, The Story of Civilization, Vol. IV, The Age of Faith, p. 174.[4] Karen Armstrong, Muhammad: A Biography of the Prophet, p. 38..https://www.nytimes.com/2006/12/20/books/20goods.html[5] Alphonse de Lamartine, Histoire de la Turquie, Vol. I, Book/Section VIII, p. 277. https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k29365z/f283.item.zoom [6] John Davenport, An Apology for Mohammed and the Koran؛ ترجمه فارسی: عذر تقصیر به پیشگاه محمد و قرآن، صص. 14–15.[7] D. G. Hogarth, Arabia, Oxford University Press, p. 52.[8] Praising the Prophet Muhammad in China, The Matheson Trust.https://www.themathesontrust.org/papers/fareasternreligions/Newlon-Praising_the_Prophet.pdf[9] Barthélemy Saint-Hilaire, Mahomet et le Coran.[10] Ernest Renan, Études d’histoire religieuse, p. 248.[11] Thomas Carlyle, On Heroes, Hero-Worship, and the Heroic in History, in Collected Works, Vol. XII, Chapman and Hall, London, 1869, pp. 64–65.
20:26 - 7 شهریور 1405