شهر نیست روستا است اشتباه نکنید
ما در این شهر غریبیم
قرار است فقط از خانه بیرون برود و به مقصد برسد؛ اما مسیر از همان چند قدم اول، شکل دیگری پیدا می‌کند؛ پیاده‌رویی که نمی‌توان به‌راحتی از آن گذشت، رمپی که کارایی ندارد یا خیابانی که عبور از آن بدون همراه دشوار است. برای بسیاری از افراد دارای معلولیت، شهر نه با مقصدهایش، بلکه با موانعی تعریف می‌شود که در طول مسیر پیش پایشان قرار می‌گیرد.
خبرگزاری فارس – تبریز: مشکل معلولان در جامعه ما داستانی تکراری است تیری که به آسمان شلیک می‌شود، اما داستان آنجا رنگ تلخی به خود می‌گیرد که با عدم درک این تفاوت تبدیل به یک تراژدی می‌شود.مناسب‌سازی شهر برای افراد دارای معلولیت تنها به ایجاد رمپ در ورودی ساختمان‌ها یا نصب آسانسور در پل‌های عابرگذر محدود نمی‌شود؛ بلکه از محل زندگی و پیاده‌رو آغاز می‌شود و تا عبور از خیابان، استفاده از وسایل حمل‌ونقل عمومی و رسیدن به مقصد ادامه دارد. اگر حتی یکی از حلقه‌های این مسیر با مانع روبه‌رو باشد، امکان تردد مستقل شهروندان با اختلال مواجه می‌شود.فرگل صحاف، مدیرکل بهزیستی آذربایجان‌شرقی، در گفت‌وگو با خبرگزاری فارس با تشریح مهم‌ترین موانع مناسب‌سازی در تبریز، از مشکلات زیرساختی و اجرایی این حوزه، وضعیت حمل‌ونقل عمومی، مطالبات افراد دارای معلولیت و ضرورت تأمین اعتبار مشخص برای مناسب‌سازی سخن گفته است.پیاده‌روها؛ نخستین مانع در مسیر استقلال معلولینفارس: اگر بخواهیم یک روز عادی از زندگی فرد دارای معلولیت در تبریز را از لحظه خروج از خانه تا رسیدن به محل کار، دانشگاه یا درمانگاه تصور کنیم، با چه موانعی روبه‌رو می‌شود؟صحاف: برای بررسی این موضوع باید زنجیره سفر فرد دارای معلولیت را از مبدأ تا مقصد در نظر بگیریم. برخی افراد حتی در محل سکونت خود با مشکلات مناسب‌سازی مواجه‌اند؛ برای مثال، به دلیل ایرادهای اساسی در ساخت مسکن، امکان اصلاح کامل محیط زندگی آنها وجود ندارد. در برخی موارد نیز مشکلاتی مانند اختلال در استفاده از آسانسور، بالابر یا درِ اتوماتیک پارکینگ، تردد را دشوار می‌کند.
پس از خروج از منزل، پیاده‌روها یکی از مهم‌ترین موانع هستند. عرض نامناسب مسیر، ناهمواری کف، وجود تیر برق، درخت و تابلو در مسیر عبور، رمپ‌های غیراستاندارد و مسدودشدن پیاده‌رو از جمله مشکلاتی است که افراد دارای معلولیت با آن مواجه می‌شوند. گاهی مسیر پیاده‌رو در تقاطع‌ها به‌درستی ادامه پیدا نمی‌کند یا دسترسی ایمن به خیابان و پیاده‌روی مقابل وجود ندارد.در ادامه مسیر نیز نبود چراغ راهنمای گویا برای نابینایان، رمپ مناسب در لبه جدول‌ها، ایستگاه و اتوبوس دسترس‌پذیر و سرویس حمل‌ونقل ویژه افراد دارای معلولیت مشکل‌ساز می‌شود. حتی اگر فرد بتواند از همه این موانع عبور کند، ممکن است در مقصد با ورودی پله‌دار، نبود آسانسور یا سرویس بهداشتی مناسب‌سازی‌شده مواجه شود. بنابراین مسئله فقط یک مانع نیست، بلکه پیوستگی کل مسیر اهمیت دارد.فارس: در میان این مشکلات، کدام بخش بیشترین محدودیت را برای حضور مستقل افراد دارای معلولیت در شهر ایجاد می‌کند؟صحاف: بیشترین مشکلات مربوط به پیاده‌روهاست و پس از آن معابر موتوری و خیابان‌ها و در مرحله بعد ساختمان‌های اداری و عمومی قرار دارند. گسست در زنجیره سفر باعث می‌شود حتی مناسب‌بودن بخشی از مسیر هم نتواند استقلال فرد را تضمین کند.برای نمونه، ممکن است یک مسیر پیاده‌رو مناسب‌سازی شده باشد، اما در تقاطع به جدول بلند یا مانع فیزیکی برسد. یا فرد بتواند به یک ساختمان عمومی برسد، اما به دلیل نامناسب‌بودن ورودی یا نبود امکان تردد با ویلچر در داخل ساختمان، نتواند از خدمات آن استفاده کند.
بر اساس ارزیابی ارائه‌شده، سهم تقریبی مشکلات مربوط به پیاده‌رو در تبریز ۱۵ درصد، معابر موتوری و خیابان‌ها ۱۰ درصد، تقاطع‌ها ۶ درصد، اماکن تفریحی ۶ درصد و مقصدهای عمومی مانند ادارات و آموزشگاه‌ها ۷ درصد برآورد شده است. مجموع این موارد در جدول ارزیابی تبریز ۴۵ درصد درج شده است. این ارقام باید در چارچوب همان روش ارزیابی تفسیر شوند و به‌تنهایی بیانگر درصد قطعی مناسب‌سازی شهر نیستند.تبریز تا چه اندازه برای تردد مستقل آماده است؟فارس: آیا در شرایط فعلی می‌توان تبریز را شهری دانست که فرد دارای معلولیت بتواند بدون کمک دیگران امور روزمره خود را در آن انجام دهد؟صحاف: به‌طور کلی، خیر؛ تبریز هنوز شهری با دسترس‌پذیری پیوسته نیست. البته شرایط در مناطق مختلف شهر و متناسب با نوع و شدت معلولیت افراد متفاوت است. در برخی محدوده‌ها به دلیل مشکلات زیرساختی و الگوی شهرسازی قدیمی، اصلاح مسیر بسیار دشوار است؛ در حالی که در مناطق جدیدتر ممکن است امکان ایجاد مسیرهای دسترس‌پذیر بیشتر باشد.این تفاوت‌ها باعث می‌شود برخی افراد بتوانند بخش زیادی از فعالیت‌های روزمره خود را مستقل انجام دهند، اما برخی دیگر برای عبور از مسیرهای شهری، استفاده از حمل‌ونقل یا ورود به ساختمان‌ها به کمک دیگران نیاز داشته باشند. مشکلات تنها به معابر محدود نیست و حتی استفاده از امکاناتی مانند خودپردازها، پیشخوان‌های اداری و سرویس‌های بهداشتی نیز ممکن است برای افراد دارای معلولیت دشوار باشد.فارس: چه موانعی وجود دارد که شاید برای شهروندان عادی چندان به چشم نیاید، اما برای افراد دارای معلولیت عبور از یک مسیر را ناممکن کند؟
صحاف: موانع کوچک هم می‌توانند محدودیت جدی ایجاد کنند. برای مثال، اختلاف سطح حتی در حدود دو سانتی‌متر ممکن است برای فردی که از ویلچر استفاده می‌کند، مانعی جدی باشد. ناهمواری مسیر نیز می‌تواند فشار جسمی زیادی ایجاد کند و برای برخی افراد دارای ضایعه نخاعی، مشکلات جسمی موجود را تشدید کند.شیب غیراستاندارد رمپ، شیب عرضی پیاده‌رو، سنگفرش‌های تزئینی با درزهای باز و نبود نرده در کنار پله‌ها از دیگر مواردی است که شاید برای سایر شهروندان مشکل محسوب نشود، اما استفاده از مسیر را برای افراد دارای معلولیت دشوار می‌کند.در آسانسورها نیز ارتفاع نامناسب دکمه‌ها، نبود علائم بریل یا خروجی صوتی می‌تواند دسترسی افراد دارای معلولیت بینایی را محدود کند. ارتفاع بالای دستگاه کارت‌خوان، پیشخوان نامناسب یا درِ ورودی سنگین نیز از موانعی است که امکان استفاده مستقل از خدمات عمومی را کاهش می‌دهد. بنابراین مناسب‌سازی باید با توجه به نیازهای واقعی گروه‌های مختلف دارای معلولیت انجام شود، نه صرفاً بر اساس ظاهر یک مسیر یا ساختمان.کدام نقاط تبریز بیشتر نیازمند توجه هستند؟فارس: اگر بخواهید چند محدوده شهری را به‌عنوان نمونه‌های شاخص مشکلات مناسب‌سازی معرفی کنید، کدام نقاط را نام می‌برید؟صحاف: بافت تاریخی و بازار سنتی تبریز به دلیل وجود پله‌های متعدد، سنگفرش‌های ناهموار، معابر باریک و محدودیت در انجام تغییرات ساختاری، از محدوده‌های دشوار برای مناسب‌سازی است.مراکز درمانی واقع در مسیر ۱۷ شهریور نیز از جمله نقاطی هستند که در برخی ساختمان‌های آنها پله، نبود آسانسور یا فقدان سرویس بهداشتی مناسب‌سازی‌شده، دسترسی افراد دارای معلولیت را با مشکل مواجه می‌کند.
همچنین مسیر پیاده‌رو خیابان ۲۲ بهمن از راه‌آهن تا میدان قونقا، خیابان امام حدفاصل منصور تا آبرسان و شماری از پل‌های عابرگذر دارای آسانسور یا پله‌برقی، از موارد مطرح‌شده در ارزیابی مشکلات مناسب‌سازی شهر هستند.فارس: مهم‌ترین مطالباتی که افراد دارای معلولیت درباره مناسب‌سازی تبریز مطرح می‌کنند، چیست؟صحاف: از جمله مطالبات پرتکرار، فعال‌بودن آسانسور پل‌های عابرگذر، مناسب‌بودن ورودی مجتمع‌های عمومی و درمانی، اختصاص محل پارک ویژه در مقابل برخی مراکز خدماتی و درمانی و ایجاد امکان استفاده از حمل‌ونقل ویژه افراد دارای معلولیت است.نبود سرویس‌های بهداشتی مناسب‌سازی‌شده، کمبود ایستگاه‌های مناسب در سفرهای بین‌شهری و نبود ون‌های مجهز به بالابر برای جابه‌جایی افراد دارای معلولیت در داخل شهر نیز از مشکلات مطرح‌شده است. در برخی معابر مرکزی، جانمایی غیراصولی موانعی مانند بولاردها و سد معبر نیز مسیر عبور را محدود می‌کند.بخشی از این مشکلات به نحوه اجرای زیرساخت‌ها مربوط است و بخشی دیگر از رفتارهای روزمره شهروندان ناشی می‌شود؛ برای مثال، زمانی که خودرو یا وسایل یک واحد صنفی مسیر پیاده‌رو را مسدود می‌کند، امکان عبور مستقل از فرد دارای معلولیت گرفته می‌شود. آگاهی‌رسانی و فرهنگ‌سازی در کنار اصلاح زیرساخت‌ها اهمیت دارد.
مشکلی به نام حمل‌ونقل عمومی!فارس: افراد دارای معلولیت تا چه اندازه می‌توانند به‌صورت مستقل از اتوبوس، مترو و تاکسی استفاده کنند؟صحاف: در حوزه اتوبوس‌های عادی و بی‌آر‌تی، با اقدامات شهرداری در برخی مسیرها بهبودهایی ایجاد شده و در بعضی خطوط امکان استفاده مناسب‌تر فراهم است. با این حال، لازم است این اقدامات به سایر مناطق نیز گسترش پیدا کند تا دسترس‌پذیری به یک امکان محدود در چند مسیر تبدیل نشود.در حوزه مترو نیز زیرساخت‌ها تا حد زیادی دسترس‌پذیر ارزیابی شده‌اند، اما در بخش خدمات ویژه افراد دارای معلولیت همچنان کاستی‌هایی وجود دارد. از سوی دیگر، تاکسی یا سرویس تخصصی برای جابه‌جایی افراد دارای معلولیت در شهر ایجاد نشده است؛ این موضوع با وجود برگزاری جلسات با شهرداری و اپلیکیشن‌های سفر در سطح استان، همچنان نیازمند پیگیری است.البته امکان تردد مستقل به شرایط مسیر، مقصد و نوع و شدت معلولیت نیز بستگی دارد. برخی افراد می‌توانند با استفاده از امکانات موجود امور روزمره خود را انجام دهند، اما برای افراد دارای محدودیت‌های شدید جسمی و حرکتی، مناسب‌بودن تمام اجزای مسیر اهمیت بیشتری دارد.فارس: چرا با وجود ایجاد برخی امکانات، هنوز نمی‌توان از دسترس‌پذیری کامل شهر سخن گفت؟صحاف: مسئله اصلی این است که مناسب‌سازی نباید به اجرای پروژه‌های جداگانه محدود شود. اگر یک پیاده‌رو اصلاح شود اما تقاطع بعدی، ایستگاه حمل‌ونقل یا ورودی مقصد همچنان مانع داشته باشد، فرد نمی‌تواند از کل مسیر استفاده کند. بنابراین لازم است طراحی و اجرای پروژه‌ها به‌گونه‌ای باشد که ارتباط میان مبدأ، مسیر و مقصد حفظ شود.
همچنین در دسترس‌پذیری باید نیازهای گروه‌های مختلف در نظر گرفته شود؛ برای مثال، مسیری که برای فرد دارای معلولیت حرکتی مناسب است، لزوماً برای فرد نابینا دسترس‌پذیر نیست. رعایت استانداردها در تمام مراحل طراحی، اجرا و بهره‌برداری ضروری است.چرا مناسب‌سازی هنوز به نتیجه مطلوب نرسیده است؟فارس: پس از سال‌ها پیگیری، مهم‌ترین ناکامی در حوزه مناسب‌سازی تبریز را در چه می‌دانید؟صحاف: طی ۱۱ سالی که از تشکیل رسمی ستاد هماهنگی و پیگیری مناسب‌سازی در کشور و استان می‌گذرد، مجموعه بهزیستی در جایگاه دبیر ستاد و معاون استاندار در جایگاه رئیس آن، پیگیری‌های لازم را از دستگاه‌های مختلف انجام داده‌اند. شهرداری تبریز نیز در سال‌های اخیر با تشکیل دفتر بهسازی و مناسب‌سازی و به‌کارگیری افراد متخصص، اقدامات قابل‌توجهی انجام داده است و عملکرد این دوره را نمی‌توان با برخی دوره‌های گذشته یکسان دانست.با این حال، همچنان فاصله‌ای میان اقدامات انجام‌شده و نیازهای واقعی شهر وجود دارد. از مهم‌ترین موانع می‌توان به ضعف ضمانت اجرایی قوانین، کافی‌نبودن نظارت بر رعایت ضوابط مناسب‌سازی هنگام صدور پایان‌کار ساختمان‌های عمومی و تجاری، نگاه جزیره‌ای به پروژه‌ها به جای ایجاد شبکه‌ای پیوسته و کمبود بودجه مشخص برای مناسب‌سازی معابر اشاره کرد.وقتی ساختمانی بدون رعایت ضوابط مربوط به دسترس‌پذیری مجوز پایان‌کار دریافت می‌کند، اصلاح آن در مراحل بعدی دشوارتر و پرهزینه‌تر می‌شود. از این رو، نظارت باید از مرحله طراحی و ساخت آغاز شود و به بهره‌برداری محدود نماند.فارس: آمار موجود درباره وضعیت مناسب‌سازی شهر و ساختمان‌های اداری چه تصویری ارائه می‌کند؟
صحاف: بر اساس ارقام درج‌شده در ارزیابی ارائه‌شده، میزان مناسب‌سازی معابر و اماکن شهری در تبریز حدود ۳۷ درصد برآورد شده، در حالی که میانگین کشوری در این جدول ۳۰ درصد است. همچنین میزان مناسب‌سازی ابنیه دستگاه‌های اجرایی استان ۵۸ درصد و میانگین کشوری آن ۴۰ درصد اعلام شده است.با وجود این ارقام، نباید نتیجه گرفت که تمام نیازهای دسترس‌پذیری شهر برطرف شده است؛ زیرا میزان مناسب‌سازی به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که فرد دارای معلولیت می‌تواند یک مسیر کامل را بدون مانع طی کند. ممکن است بخشی از یک معبر یا ساختمان مناسب باشد، اما ارتباط آن با سایر بخش‌ها همچنان قطع بماند.برای بهبود این وضعیت، تخصیص ردیف اعتباری مشخص برای مناسب‌سازی در شهرداری، تأمین بودجه لازم و نظارت بر نحوه هزینه‌کرد آن با مشارکت افراد دارای معلولیت و دستگاه‌های مسئول، می‌تواند به هدفمندشدن اقدامات کمک کند.مطالبه افراد دارای معلولیت؛ حق استفاده برابر از شهرفارس: افراد دارای معلولیت از شهر چه می‌خواهند؟ آیا مطالبه آنها امکانات ویژه است؟صحاف: افراد دارای معلولیت خواهان شهرسازی بدون تبعیض، علمی و مبتنی بر حقوق همه شهروندان هستند. آنها چیزی فراتر از حقوق خود به‌عنوان شهروند و مالیات‌دهنده مطالبه نمی‌کنند؛ خواسته اصلی این است که بتوانند از امکانات عمومی شهر بدون وابستگی غیرضروری به دیگران استفاده کنند.
در این زمینه، مفهوم «طراحی جهانی» اهمیت دارد؛ یعنی محیط شهری و خدمات عمومی از ابتدا به‌گونه‌ای طراحی شوند که تا حد امکان برای همه افراد، با توانایی‌ها و شرایط متفاوت، قابل استفاده باشند. مناسب‌سازی نباید صرفاً اقدامی تکمیلی پس از ساخت معبر یا ساختمان تلقی شود، بلکه لازم است از ابتدا در برنامه‌ریزی و طراحی شهری مورد توجه قرار گیرد.تبریز برای رسیدن به شهری دسترس‌پذیر، علاوه بر اجرای پروژه‌های عمرانی، به پیوستگی مسیرها، نظارت مؤثر بر رعایت استانداردها، تأمین اعتبار مشخص و توجه به تجربه روزمره افراد دارای معلولیت نیاز دارد. هدف نهایی آن است که شهروند دارای معلولیت نیز بتواند مانند دیگر شهروندان برای رفت‌وآمد، دریافت خدمات و حضور در فضاهای عمومی تصمیم بگیرد و تا حد امکان به کمک دیگران وابسته نباشد.#معلولین#تبریز#مناسب_سازی#بهزیستی_آذربایجان‌شرقی#افراد_دارای_معلولیت
23:49 - 20 مهر 1405
2 پاسخ