پشت قراردادهای دمشق؛ سعودیها از سوریه چه میخواهند؟
در حالی که ثبات امنیتی به سوریه بازنگشته است، وزیر سرمایهگذاری عربستان به دمشق آمد تا بزرگترین قراردادهای اقتصادی دو دهه اخیر را امضا کند.
گروه اقتصادی خبرگزاری فارس؛ امروز در قصر ریاست جمهوری دمشق، رویدادی بیسابقه پس از بیش از یک دهه به وقوع پیوست؛ «نشست سرمایهگذاری سوریه-عربستان ۲۰۲۵» با حضور بیش از ۱۲۰ سرمایهگذار سعودی، رئیس به اصطلاح دولت موقت سوریه احمد الشرع و وزیر سرمایهگذاری سعودی خالد الفالح برگزار شد. این بزرگترین گردهمایی اقتصادی از زمان ازسرگیری روابط رسمی بین دو کشور است که با دستور مستقیم محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی، انجام شده و گامی مهم در جهت بازگشت عربستان به پرونده اقتصادی سوریه پس از سالها قهر و تحریم است.در این نشست، ۴۷ قرارداد و تفاهمنامه با ارزش تقریبی بیش از ۷ میلیارد دلار منعقد شد که در حوزههای کلیدی همچون توسعه مسکن، ارتباطات، صنعت، گردشگری، انرژی، هتلداری، خدمات مالی و کشاورزی سرمایهگذاری خواهند شد. پروژههای مهم از جمله ساخت فرودگاه بینالمللی جدید در منطقه المزّه دمشق با ظرفیت سالانه ۳۰ میلیون مسافر، به چشم میخورد؛ نشانهای از تمایل به اتصال مجدد سوریه به منطقه و جهان.اما پشت این جشن سرمایهگذاریها، سایههایی سنگین وجود دارد که نمیتوان از آنها چشمپوشی کرد.
تثبیت سلفیها و نفوذ امنیتی در سوریه
تحلیلهای موجود و رفتار عربستان نشان میدهد که اهداف واقعی این کشور از سرمایهگذاریهای صورتگرفته در سوریه فراتر از منافع صرف اقتصادی است.عربستان در پی بازپسگیری نفوذ سیاسی و اقتصادی خود در سوریه است تا بتواند در برابر رقبای منطقهای خود مقاومت کند و جایگاهش را در این کشور تثبیت نماید. علاوه بر این، با توجه به سالها حمایت عربستان از گروههای مسلح مخالف که به تخریب گسترده زیرساختهای سوریه انجامید، این سرمایهگذاریها میتواند بخشی از تلاشهای ریاض برای بازسازی وجهه خود در منطقه باشد.همچنین، فشار بر دولت انتقالی به ریاست احمد الشرع جهت هدایت سیاستها به سمت منافع سعودی، یکی دیگر از انگیزههای مهم پشت این سرمایهگذاریها محسوب میشود.عربستان میکوشد با نفوذ در پروژههای کلیدی و راهبردی مانند فرودگاه جدید دمشق، حضور خود را در ساختار اقتصادی و زیرساختی سوریه تثبیت کند. در نهایت، تثبیت موقعیت خود در مذاکرات سیاسی و تحولات امنیتی جنوب سوریه و جلوگیری از گسترش نفوذ ایران و متحدانش از دیگر اهداف راهبردی ریاض به شمار میآید.
اهداف اقتصادی بلندمدت: کریدور صلح اسرائیل و طرح نیوم عربستان
عربستان سعودی علاوه بر منافع سیاسی، به دنبال منافع اقتصادی استراتژیک منطقهای نیز میباشد که در طرحهای کلان منطقهای گره خوردهاند:نخست، کریدور صلح اسرائیل: در پاسخ به جاهطلبیهای ترکیه و با حمایت آمریکا، اسرائیل طرح «خط صلح» را توسعه داده که هدف آن اتصال بنادر اسرائیل به خلیج فارس از مسیر اردن و سوریه است؛ مسیری جایگزین برای کانال سوئز و راه دریایی دریای سرخ که در عین حال نفوذ منطقهای ترکیه را تضعیف میکند. عربستان در این رقابت از این کریدور حمایت میکند تا جایگاه خود را در رقابتهای منطقهای تقویت کند.دوم طرح نیوم عربستان: این پروژه بزرگ اقتصادی و لجستیکی در شمالغربی عربستان با زیرساختهای پیشرفته حملونقل و کشتیرانی، اهمیت کریدورهای زمینی و دریایی منطقه را افزایش میدهد. با حمایت از کریدور صلح اسرائیل، عربستان میکوشد حلقههای اتصال تجاری و لجستیکی منطقه را به نفع خود تغییر دهد.سوم، اهمیت منطقه سویداء: سویداء بهعنوان حلقه اتصال خطوط آهن و جادهها در این کریدورها، محور نبردهای منطقهای شده است. درگیریهای خونین در این منطقه را باید بخشی از مبارزه گستردهتر برای کنترل مسیرهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی دانست که آینده منطقه را رقم میزنند.
احتمال تکرار سناریوی لیبی و افغانستان در سوریه
بنابراین ارسال وزیر سرمایهگذاری سعودی به دمشق در اوج درگیریهای جنوب سوریه، تناقض آشکاری دارد؛ این اقدام بیش از یک سرمایهگذاری اقتصادی، یک گام سیاسی-استراتژیک برای کسب سهم و نفوذ در آینده سوریه است. ضمن اینکه اهداف اقتصادی بلندمدت عربستان با اهداف اسرائیل در طرح کریدور صلح و رقابت با ترکیه در منطقه به شدت گره خورده است.در همین حال، دیدگاههای بینالمللی نسبت به آینده سوریه همچنان آمیخته با بدبینی است. تام باراک، نماینده ویژه ایالات متحده در امور سوریه، هشدار داده که اگر دولت انتقالی سوریه به رهبری احمد الشرع نتواند تغییرات فوری و بنیادین ایجاد کند، کشور ممکن است با سرنوشتی حتی بدتر از لیبی یا افغانستان روبرو شود. در کنار این فشارها، تحریمهای اقتصادی مانند «قانون قیصر» که بر سوریه تحمیل شده، همچنان یکی از بزرگترین موانع پیشروی بازسازی اقتصاد این کشور است. هرچند دولت جدید دمشق امیدوار به لغو یا کاهش دامنه این تحریمهاست، اما تغییرات در این زمینه مشروط به رعایت شروط سختگیرانهای از سوی آمریکا و متحدان غربی آن است.سؤال اصلی که باید به آن پاسخ داد این است: چرا عربستان در شرایطی که جنوب سوریه به خون کشیده شده و ناامنی ادامه دارد، وزیر سرمایهگذاریاش را به دمشق میفرستد؟پاسخ شاید در ترکیبی از دلایل زیر باشد:نخست، کسب نفوذ و حضور فعال در روند بازسازی سوریه که در آینده میتواند منافع ژئوپلیتیکی و اقتصادی سعودی را تضمین کند.دوم استفاده از سرمایهگذاری به عنوان ابزاری فشار برای کنترل و هدایت دولت انتقالی الشرع و کاهش نفوذ رقبای منطقهای.سوم حمایت از کریدورهای اقتصادی منطقهای همچون کریدور صلح اسرائیل و هماهنگی با طرحهای اقتصادی کلان مثل نیوم عربستان.
سرمایهگذاریهای میلیارد دلاری عربستان در سوریه، در شرایطی که بحران و ناامنی پابرجاست، بیش از هر چیز یک بازی پیچیده ژئوپلیتیکی و اقتصادی است تا یک طرح صرف اقتصادی. آیا این گام میتواند به بازسازی واقعی و ثبات در سوریه کمک کند؟ یا صرفاً تلاشی برای تثبیت نفوذ عربستان و پیشبرد منافع راهبردی آن است؟ #سوریه_عربستان#اسرائیل_سوریه 22:10 - 2 مرداد 1404