ویژگی‌های خواندنی از «بازار پیامبر» در صدر اسلام

اقتصاد امری جداناپذیر از تمدن نوین اسلامی است و ویژگی‌های بازار پیامبر (ص) نشان از دستوراتی دارد که درحال حاضر برای خط مشی یک اقتصاد اسلامی بدان نیاز داریم.
گروه اقتصادی خبرگزاری فارس؛ در اوایل قرن هفتم میلادی، زمانی که دو ابرقدرت ایران و روم برسر تسلط و نفوذ جهانی پیکار می کردند، در شبه جزیره عربستان رویدادی رقم خورد که سیر جریان تاریخ را عوض کرد. عربستان در آن زمان اهمیت و اعتباری نداشت و ایران و روم قسمت اعظم دنیا را تحت نفوذ خود داشتند.در آن برهه از زمان, مردی خردمند و امین که قسمتی از عمر خود را شبانی و قسمتی را به تجارت و عبادت گذرانیده بود، به تلقین ندای غیبی در کانون بت پرستی برضد خدایان متعدد برخاست و مردم را به عبادت خدای یگانه و دین اسلام فراخواند.نهضت اسلام در ظرف مدتی کمتر از یک ربع قرن با وضعی معجزه آسا طوایف عرب را که پیش از آن تیره روزترین مردم دنیا بودند, در زیر لوای توحید در آورد و طوایف مختلف زیر لوای جدید متحد شدند و از آنها نیرویی بزرگ و جوشان و مقاومت ناپذیر پدید آمد که در مدتی کوتاه کشورهای بزرگ را در نوردید و یک قرن نگذشت که نهضت حضرت محمد (ص) قسمت اعظم جهان آن روز را فراگرفت.اقتصاد، رکن مهم جامعه اسلامی پیامبریکی از پایه‌های جامعه نوین اسلامی در آن سال‌ها مرتبط با حوزه اقتصاد بود.اقدامات و تصمیم گیری‌های اقتصادی پیامبر (ص) در مدینه باعث رونق اقتصادی عربستان گردید و موجب شد که اهداف اسلامی در سراسر عربستان گسترش یابد و بعدها به سراسر دنیا برسد. از این رو جامعه اسلامی مدینه می تواند به مقیاس کوچکتر الگوی جامعة بزرگ اسلامی آینده باشد. لذا در هنگام تدوین نظام اقتصادی اسلامی ایران آگاهی هرچه عمیق تر از تمدن غنی اسلامی ضرورتی غیر قابل تردید دارد.
سیستم حاکم بر بازار مسلمینبا مطالعه رهنمودهای پیامبر اکرم (ص)، علی (ع) و دیگر ائمه در رابطه با امور اقتصادی مسلمین و همچنین بررسی رفتار تجاری مسلمانان در صدر اسلام, در می‌یابیم که بیشتر فعالیت‌های تجاری مسلمین در یک سیستم رقابتی انجام می گرفته است. دلایل زیر مؤید این مطلب می باشد.۱- پیامبر اکرم (ص) در جواب عده ای از اصحاب که از ایشان تقاضای قیمت گذاری کرده بودند, فرمود: "انما السعر الی الله یرفعه اذا اشاء و یخفضه اذا اشاء" (الحر العاملی, بی تا, ج12, ص317).یعنی: همانا نرخ کالا با خداست, بالا می برد هنگامی که می خواهد و پایین می آورد, هنگامی که اراده فرماید.از این حدیث چنین مستفاد می شود که پیامبر (ص) خواهان تعیین قیمت براساس مکانیسم عرضه و تقاضا در بازار مسلمین می باشند همان خصوصیتی که در بازار وجود دارد. یعنی بدون اینکه دخالت‌های انحصاری فروشندگان قیمت را در بازار تعیین کند، خود بازار قیمت متعادل را معرفی نماید.۲- در زمان پیامبر (ص) عده ای دلال جنس های وارداتی را که توسط بادیه نشینان و صحرا نوردان و روستاییان وارد بازار می‌شد, به قیمت کم می خریدند، سپس با تخلیه کامل بازار از کالای مورد نظر و متقابلاً ایجاد تقاضای بی حد و حصر, اقدام به عرضه آنها می نمودند و بدین شکل باعث صعود کاذب قیمتها در جامعه می شدند. از این جهت پیامبر اکرم (ص) در جهت مقابله با این عمل فرمود: "لا یتوکل حاضر لباد دعوالناس یرزق الله بعضهم من بعض". یعنی: هیچ شخص شهری حق ندارد برای بادیه نشین دلالی و واسطه گری کند، بگذارید مردم از یکدیگر بهره مند گردند. "(الشیخ ابوجعفر الصدوق: 1410ه .ق, ج3, ص121).
این حدیث اشاره به یکی از خصوصیات مهم بازار رقابتی دارد و آن این است که فروشنده و خریدار با یکدیگر در تماس مستقیم باشند, بدون اینکه مانعی ایشان را از این کار باز دارد.۳- در روایتی آمده است:"ان رسول الله تصدق علی المسلمین با سواقهم" (وفاء الوفاء, بی تا, ج2, ص748). یعنی, رسول خدا(ص) بازار را به مسلمین تصدق فرمود، یعنی در مقابل استفاده مسلمانان از بازار عوضی نگرفت. در روایتی دیگر نیز آمده است که "انّه (علی علیه السلام) کره أن یأخذ من سوق المسلمین اجرا" (الحرالعاملی, بی تا, ج12, ص321). یعنی، علی (ع) در مقابل استفاده از بازار, اکراه داشت که مزد بگیرد.بازار در صدر اسلام محلی بود که بامداد هر روز, فروشندگان کالاهای خود را به آنجا حمل می کردند و مکانی را اختیار می نمودند، بدون اینکه مانعی از قبیل پرداخت کرایه یا اجاره در برابر آن‌ها باشد. آنگاه تا پایان روز مشغول معامله می شدند و سپس آنجا را ترک کرده و روز بعد هر کس پیش از دیگران در موضعی از بازار قرار می گرفت، حق تقدّم می‌یافت و تا شب برای احدی جایز نبود برای او مزاحمت ایجاد نماید. از احادیث مذکور چنین مستفاد می شود که در بازار مسلمین آزادی حضور و ورود که یکی از ویژگیهای بازار رقابتی است، وجود داشته است.۴- کیفیت آرایش بازارهای سنتی, دلیل دیگری بر رقابتی بودن بازار در اقتصاد اسلامی است. در دوران امامت علی (ع) بازارها به گونه ای بود که بازار خرمافروشها, شترفروشها و ... از یکدیگر جدا بودند و جداگانه مورد بازرسی امام قرار می گرفتند.
در بصره قصابان بازاری مخصوص خود داشتند که به نام رحبه القصابین (میدان قصابها) معروف بود. همچنین صحافان، کاغذ فروشان، بقالان، نوشابه فروشان و اصناف دیگر هر کدام بازاری خاص داشتند. به این ترتیب برای هر گروه از بازرگانان و هر نوع کسب و تجارت, مکانی خاص در نظر گرفته شده بود. در خیابانها رسته ها, دکانها و میدان‌هایی وجود داشت و هر گروهی با گروه دیگر و هر کسبی با کسب دیگر در نمی آمیخت و کالاهای هر صنفی با صنف دیگر فروخته نمی شد. (سعید الشیخی, 1362, ص52).نظارت بر بازار در تمدن اسلامیاز ویژگی‌های احکام اسلامی, فراگیری شرایط و احوال مختلف و جزئیات امور می باشد که از جملة آنها مسائل مربوط به مبادلات مالی است. لازمه اجرای مقررات و نیل به اهداف و انتظارات به نحوی فعال, سازنده و نتیجه بخش, نظارت و کنترل دقیق هوشیارانه و فراگیر را ایجاب می کند.بازارها از نخستین عهد تاریخ دولت اسلامی, تحت نظارت و مراقبت بوده اند, احادیث و روایات بسیاری در این زمینه آمده است که به بعضی از آنها اشاره می‌کنیم:"و قدروی: أن الرسول الاکرم (ص). مرّ بصرّه طعام؛ فأدخل یده فیها, فنالت بللأ؛ فقال: ما هذا یا صاحب الطعام؟ فقال: اصابته السماء یا رسول الله فقال: أفلا جعلته فوق الطعام کی یراه الناس؟ من غش, فلیس منی" (نور الدین علی بن احمد السمهودی, بی تا, ص756).ترجمه: رسول اکرم (ص) از جایی می گذشت. مجموعه ای طعام دید, دستش را در آن کرد مقداری طعام مرطوب بود, فرمود: ای صاحب طعام این (رطوبت) چیست؟ گفت: باران چنین‌اش کرده, ای پیامبر خدا. فرمود:چرا آن را در قسمت بالا نگذاشتی تا مردم آن را ببینند؟ هر کس غشّ در معامله کند از ما نیست.
پیامبر اکرم (ص) امر نظارت بر بازارها را به مأموری خاص محول کرد, پس از فتح مکه سعد بن سعید بن العاس را بر بازار مکه گماشت و عمر بن خطاب را مأمور بازار مدینه فرمود (محمد بن محمد بن احمد الفراشی, 1976, ص36).از اینجا برای ما روشن می گردد که نظارت بر بازارها از صدر اسلام وجود داشته است. مأموری را که عهده دار نظارت بر بازارها می گردید عامل بازار می نامیدند و از وظایف مهم او رسیدگی به اوزان و پیمانه ها, و گردآوری مالیاتهایی بود که بر دکانها و صنعتگران وضع می گردید. همچنین بنظر می رسد که از کارهای دیگر او داوری در اختلافاتی بوده است که میان صاحبان حرف و مشاغل پدید می آمد (الشیخلی, بی تا, ص116).پیوند تجارت علم و اخلاق در بازار اسلامیبازار در فقه اسلامی به عنوان کانونی است که در آن سه عنصر تجارت, اخلاق و علم پیوندی عمیق دارند. تاجر مسلمان وظیفه دارد که علاوه بر تسلط بر رموز مختلف تجارت, با مبانی علمی و اخلاقی آن نیز آشنایی داشته باشد.از حضرت محمّد (ص) روایت شده که فرمود:«من باع اشتری فلیحفظ خمس خصال, والّا فلا یشترین و لا یبعن, الربا و الحلف و کتمان العیب و الحمد اذا باع و الذم اذا اشتری» (الحر العاملی, بی تا, ج12, ص284).ترجمه: کسی که می فروشد و می خرد باید از پنج خصلت دوری کند و گرنه هرگز نخرد و نفروشد:" ربا, قسم خوردن, عیب کالامخفی نگه داشتن, موقع فروش تعریف کردن و هنگام خرید عیب گرفتن".و امیرالمؤمنین می فرمود: «لا یعقدن فی السوق الا من یعقل الشراء و البیع» (الحر العاملی, بی تا, ج12, ص284). یعنی: هرگز در بازار ننشیند جز کسی که عقل خرید و فروش دارد.
و در مقام تأکید بر اهمیت فقه و تفقه می بینیم امیرالمؤمنین بر فراز منبر می فرماید: «... یا معشر التجار الفته ثم المتجر, الفقه ثم المتجر الفقه ثم المتجرو والله للربای فی مثل هذاه الأمه أخفی من دبیب النمل» (ابو جعفر الصدوق, بی تا, ج3, ص192).ترجمه:ای جماعت بازرگانان نخست فقه آنگاه تجارت, نخست فقه آنگاه تجارت, نخست فقه آنگاه تجارت، به خدا سوگند در این امت ربا مخفی تر از راه رفتن مورچه است.مهمترین عاملی که در فقه اسلامی, در رشد و تربیت تجار مسلمان معرفی شده است, محیط بازار و جو خاص اخلاقی و فرهنگی آن می باشد.جمع بندیاز آنجایی که بازار مکانی است که در آن انسان جز به مال و سعی در به دست آوردن هر چه بیشتر آن نمی اندیشد و دایم در پی این است که از دوستان و یاران خویش سبقت بگیرد، لذا احتمال اینکه قلب و روح انسان دچار غفلت از یاد خدا شود, بسیار قوی می باشد. امام علی (ع) از پیامبر اکرم (ص) نقل می کنند که:«قال علی: جاء اعرابی من علمر الی النبی صلی الله علیه و آله فساله عن شر بقاع الارض و خیر بقاع الارض. فقال له رسول الله صلی الله علیه وآله نشر بقاع الارض الاسواق و هی میدان ابلیس یغدو برایته ویضع کرسیه و یبث ذریته فبین مطفف فی قفیز, أوطایش فی میزان, أوسارق فی ذرع, اوکاذب فیسلعة... ثم قالu : و خیرالبقاع المساجد و أحبهم الی الله عزوجل أولهم تحولاً و آخرهم خروجاً منها» (شیخ صدوق, بی تا, ص124).
ترجمه: مردی از قبیله بنی عامر, از رسول خدا(ص) در مورد بدترین و بهترین جای روی زمین سؤال نمود. پیامبر فرمودند: بدترین جاهای روی زمین, بازارهاست, بازار جولانگاه شیطان است که صبح با پرچم خود بدانجا آمده کرسی خود را می گذارد و فرزندانش را گسیل می دارد و (نتیجة مأموریت آنها) کم فروشی, دزدی در کیل و وزن و طول, دروغگویی دربارة کالای خود..." سپس فرمود که بهترین جاهای زمین مساجد است و محبوبترین افراد نزد خدا کسی است که اول در آن وارد می شود و بعد از همه از آن خارج می شود».بدین جهت, بازار به عنوان کانون مبادلات و محل مراجعة کافة مسلمین مورد توجه شارع مقدس بوده است تا با وضع قوانین, میزان لغزش و خطا را به حداقل برساند و این فضا را با معنویات, عطرآگین نماید. در این مختصر در صدد بودیم که با مروری اجمالی بر بازارها در تمدن اسلامی, قدمی در جهت شناخت آن برداشته باشیم تا در هنگامه تدوین نظام اقتصادی اسلام از آن تأسی جوییم.چکیده شده از مقاله ابوالفضل اکرامی- پژوهشگر دفتر تحقیقات اقتصادی دانشگاه امام صادق (ع)#پیامبر#بازار_پیامبر
15:39 - 27 دی 1404
اقتصاد





46 پاسخ

در پاسخ به @Economy
اينترنت و وصل كنيد

@user1768556255827 دی 1404
در پاسخ به @Economyو@a_persian
لطفاً برای امنیت ایران عزیزمون، در پویش شرکت بفرمایید:https://farsnews.ir/a_persian/1768329968909139825
تصویر نمایه‌ی ‌a.p‌
a.p

@a_persian  •  23 دی 1404

اخراج سفیر انگلیس

مطالبه

اخراج سفیر انگلیس

با توجه به رویکرد وزارت خارجه انگلیس در حمایت از حمله نظامی به ایران و همچنین حمایت از تروریست های اغتشاشات اخیر و توهین به ملت بزرگ ایران در تماس وزیر محترم امور خارجه، درخواست پاسخ مناسب و بازدارنده دربرابر این عامل ناامنی در خاک ایران را داریم، در گام اول اخراج سفیر انگلیس از خاک مقدس ایران، حداقل واکنش مورد انتظار از مسئولین محترم است.

وزارت امور خارجه، سید عباس عراقچی، وزارت کشور، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، نمایندگان مجلس شورای اسلامی، محمد باقر قالیباف

1000
پیگیری از مسئول مربوطه
10٬000
پیگیری از عالی ترین مسئول

@Yaheidar11027 دی 1404
در پاسخ به @Economy
احیانا اگر بهتون برنمیخوره و فاز کره‌شمالی بودن رو ندارید، وصل کنید نت رو. البته اگه پشیزی ملت واستون مهمه

تصویر نمایه‌ی ‌ابوذر فارسی‌
@user17683008884727 دی 1404
در پاسخ به @Economy
اینترنت رو وصل کنید تا بیشتر از این عصبانی نشدیم

@user17683474141427 دی 1404
یکی دیگر از ویژگی های پیامبر ( ص ) این بود که به معیشت و رفاه مردم اهمیت میداند، ۱۰ روزه اینترنتو کل مردومو قطع کردید حداقل چند میلیون نفر از مردم درآمدشون صفر شده یا کاهش درآمد شدید را دارن تجربه میکنن! بعد اومدید از ویژگی پیامبران مینویسین! چه دلیلی داره این زجر دادن مردم؟؟؟؟؟

تصویر نمایه‌ی ‌ایران‌
@Mehnoosh27 دی 1404
در پاسخ به @Economy

این خبر حذف شده است.


تصویر نمایه‌ی ‌عسل‌
@user17685912926227 دی 1404
در پاسخ به @Economy
🙆🏻‍♀️خبررررخیلی مهمی بود

@aliMansoori227 دی 1404
در پاسخ به @Economy
ما باید جواب این ترامپ جهان خوار رو بدیم یه بمب بزنید تو یکی از پایگاهاش بفهمه با کی طرفه🔥

@Nshsajsxxksj27 دی 1404
در پاسخ به @Economy
حکومت عدل علی کامل و تمام در کشور ایران پیاده شدهلطفا اینترنت را وصل کنید#اینترنت_ازاد

تصویر نمایه‌ی ‌حرف رک‌
در پاسخ به @Economy
پیامبر عزیزمون حافظ ایرانمون هستند.عشقی یا رسول الله❤️❤️❤️❤️🫡🫡❤️❤️❤️

تصویر نمایه‌ی ‌دانشجوی خسته‌
@user17536914265027 دی 1404
در پاسخ به @Economy
اینترنت رو وصل نکنید بزارید یه نفس راحت بکشیم از دست اینستاگرام و فیلترشکن ها فقط پیام رسان های داخلی و Gmail و دیپ سیک رو وصل کنید

تصویر نمایه‌ی ‌رضا اسدی‌
@Reza_hadishahr27 دی 1404
در پاسخ به @Economy
درود بر شما واقعا مطلب خوبی بود من وقتی از هوش مصنوعی می‌پرسیدم گفت در زمان پیامبر دولت قیمت گذاری نمیکرد و دولت حالت ناظر داشت یعنی اسلام کمونیستی نیست ولی سرمایه داری خالی هم نیست بلکه سرمایه داری اخلاق مدارانه است .

تصویر نمایه‌ی ‌مریم شراهی‌
@sharahi27 دی 1404
در پاسخ به @Economy
دم شما گرم اطلاعات خوبی بود

@Farhangi_ir27 دی 1404
در پاسخ به @Economy
از مطالبه بازنشستگان فرهنگی حمایت کنیدhttps://farsnews.ir/Farhangi_ir/1768216715923926675
مطالبه

درخواست ارتقاء سطح کیفیت بیمه تکمیلی بازنشستگان آموزش و پرورش

با سلام و درود اینجانب به نمایندگی از معلمان بازنشسته آموزش و پرورش جمهوری اسلامی ایران درخواست ارتقا سطح کیفی بیمه تکمیلی بازنشستگان آموزش و پرورش را دارم ، بیمه تکمیلی ما بازنشستگان فرهنگی خدمات دندان پزشکی و پروتز و بخش بزرگی از خدمات پزشکی و درمانی را شامل نمی‌شود. معلمان ستون تربیتی جامعه هستند و سال ها برای تربیت نسلی موفق از جان و دل مایع میگذارند. برقرای بیمه تکمیلی که حداقل های سلامت این انسان های شریف که شغل انبیا را ادامه می‌دهند کمترین درخواست ما است و امیدوارم به لطف خبرگزاری فارس به آن رسیدگی شود.

سازمان بازنشستگی کشور، وزارت اموزش و پرورش وزیر محترم آموزش و پرورش جناب آقای رضامراد صحرایی، مجلس شورای اسلامی.وزارت اموزش پرورش، مجلس شورای اسلامی ایران

1000
پیگیری از مسئول مربوطه
10٬000
پیگیری از عالی ترین مسئول

@user1768229998827 دی 1404
در پاسخ به @Economy
اگر در زمان پیامبر(ص)، فروشگاه‌های آنلاین بود، حضرت اینترنت را قطع نمیفرمود#اینترنت_را_وصل_کنید

@user17684756641027 دی 1404
در پاسخ به @Economy
ر
رحیم

@user176847566410  •  26 دی 1404

تدوین آیین نامه پرداخت خسارت ناشی از قطع اینترنت
مطالبه

تدوین آیین نامه پرداخت خسارت ناشی از قطع اینترنت

اخیرا احسان چیت‌ساز معاون وزیر ارتباطات گفته است: بر اساس ارزیابی دوره جنگ تحمیلی ۱۲ روزه، تقریبا به ازای هر روز، حدود ۵۰۰ میلیارد تومان زیان برای کسب و کارها به خاطر قطع اینترنت اتفاق افتاده بود. با توجه به عدم قانون شفاف در زمینه ارزیابی و نحوه پرداخت خسارت به واحدهای کوچک و متوسط که به خاطر قطع اینترنت آسیب دیده اند، از دولت و مجلس محترم خواستاریم که آیین نامه پرداخت خسارت ناشی از قطع اینترنت به واحدهای اقتصادی کوچک و متوسط رو با قید دو فوریت تهیه و تصویب کند‌. این امر به کاهش فشار اقتصادی به واحدهای کوچک و متوسط که تاب آوری کمتری در شرایط فوریت دارند، کمک خواهد کرد.

مجلس شورای اسلامی و هیات دولت،نهادهای نظارتی وتصمیم ساز اقتصادی، سازمان برنمامه و بودجه

1000
پیگیری از مسئول مربوطه
10٬000
پیگیری از عالی ترین مسئول

تصویر نمایه‌ی ‌Ye Irani‌
@Yeirani6627 دی 1404
در پاسخ به @Economy
تصویر نمایه‌ی ‌Ye Irani‌
Ye Irani

@Yeirani66  •  24 دی 1404

مطالبه

تنفس یک ماهه اقساط

به منظور همدلی و همراهی شرایط موجود بر بستر اینترنت کشور مطالبه عمومی بر دستور بانک مرکزی به پلتفرم ها و بانک ها برای تنفس یک ماهه بدون هیچ جریمه دیرکرد و تهدید به شکایت اقساط وام ها پلتفرم های ازکی وام ،تارا ،ترب ،زرین پلاس،اسنپ پی،ویپاد ،قسطا،دیجی پی و ....

بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، مدیر عامل اسنپ و تپسی، بانک مرکزی بانک سپه بانک صادرات بانک ملت بانک ملی بانک تجارت، خدمات اینترنت، سازمان حمایت از مصرف‌کننده

100
گزارش از مطالبه
1000
پیگیری از مسئول مربوطه