برجام مُرد
عمر توافق برجام امروز ۲۶ مهرماه ۱۴۰۴ رسماً به پایان رسید اما این حکایت همچنان باقی است. غربیان با گنجاندن مکانیسم ماشه در این توافق، نهتنها به فعالکردن تحریمهای شورای ملل و اتحادیه اروپا دست زدند بلکه ایران را برای برجامهای بعدی تحت فشار قرار دادهاند.
گروه بینالملل خبرگزاری فارس؛ «برنامه جامع اقدام مشترک» موسوم به برجام، ۱۰ سال پیش در سال ۲۰۱۵ بین ایران و گروه ۱+۵ شامل کشورهای آمریکا، روسیه، چین، بریتانیا، فرانسه و آلمان امضا شد؛ توافقی که آمریکا از مدتها پیش، در دورهٔ اول ریاستجمهوری ترامپ، به آن پشت کرده و از آن خارج شده بود. این خروج در شرایطی صورت گرفت که ایران بهتمامی تعهدات خود در قبال برجام عمل کرده بود.وزیر امور خارجه وقت ایران محمدجواد ظریف در پاسخ به منتقدان مدعی شده بود که خروج آمریکا از برجام با مخالفت اروپاییان روبهرو خواهد شد اما در عمل نهتنها تروئیکای اروپا اقدام بازدارندهای در مواجهه با خروج آمریکا انجام نداد بلکه در آخرین ماههای عمر برجام، مکانیسم بازگشت خودکار تحریمهای سازمان ملل (اسنپبک) را هم فعال کرد.به نظر میرسد با وجود رایزنیها و مخالفتهای ایران با فعالشدن مکانیسم ماشه، این تحریمها همچنان به قوت خود باقی بمانند. غرب این تحریمها را برگ برندهٔ مهمی برای وادار کردن ایران به توافقات و امتیازدهیهای بیشتر میداند، پس همچنان این اهرم فشار را تا رسیدن به هدف خود حفظ خواهد کرد.
قطعنامه شماره ۲۲۳۱ منقضی است
وزارت خارجهٔ ایران در بیانیهای تأکید کرده که دورهٔ زمانی ۱۰ سالهٔ تعیینشده طبق قطعنامهٔ ۲۲۳۱ در روز شنبه مورخ ۲۶ مهر ۱۴۰۴ (۱۸ اکتبر ۲۰۲۵) به پایان میرسد و همهٔ مفاد آن، شامل محدودیتهای پیشبینیشده در مورد برنامهٔ هستهای ایران و سازوکارهای مربوطه، از این تاریخ خاتمهیافته تلقی میشوند.وزیر امور خارجه در نامهای به دبیرکل سازمان ملل و رئیس شورای امنیت اعلام کرد که قطعنامهٔ ۲۲۳۱ امروز بهطورقطعی منقضی و خاتمه یافته است و هرگونه ادعای «احیا» یا «اعاده» قطعنامههای خاتمهیافته، از اساس باطل بوده، فاقد مبنای حقوقی است و قادر به ایجاد اثر الزامآور نیست.روسیه نیز از پایانیافتن این قطعنامه خبر داده و تأکید کرده که «از این پس دیگر «برجام» وجود نخواهد داشت. آژانس بینالمللی انرژی اتمی تنها در چارچوب توافق جامع پادمانی در خصوص ایران بحث خواهد کرد. شاهد وضعیت جدیدی در خصوص برنامهٔ هستهای ایران خواهیم بود.»با وجود مخالفتهای ایران و روسیه با تداوم تحریمهای سازمان ملل علیه ایران، بعید به نظر میرسد که این تحریمها در عمل لغو شوند. اتحادیهٔ اروپا هم در مدتزمان کوتاهی پس از فعالشدن مکانیسم ماشه، از فعالشدن دوبارهٔ تحریمهای خود خبر داد.غربیان پیشتر، یعنی ۱۰ سال پیش، هوشمندانه با گنجاندن بندی در برجام برای بازگشت خودکار تحریمهای ایران، عملاً خود را برای چنین زمانی آماده کرده بودند. این بند به شکلی در برجام گنجانده شده بود که حتی در صورت خروج یکی از طرفهای برجام، همچنان امکان فعالشدن دوبارهٔ تحریمها وجود داشته باشد.
ظریف: من نبودم؛ لاوروف بود
در حالی که ظریف، یعنی مسئول اصلی تیم مذاکرهکنندهٔ ایران در برجام، پیشتر مدعی شده بود که اصلاً بندی تحت عنوان مکانیسم ماشه در برجام وجود ندارد، واقعیتها از چیز دیگری حکایت دارد.با فعالشدن مکانیسم ماشه با استفاده از یکی از بندهای برجام، اظهارات ظریف در عمل رد شد. پس از آن، اظهارات وزیر خارجهٔ روسیه علیه ظریف خبرساز شد. سرگئی لاوروف تأکید کرده بود که روسیه از پذیرش این بند توسط ایران «شگفتزده» شد، زیرا این مکانیسم آشکارا یک «دام حقوقی» بود.او در ادامه گفته بود: «تصمیم نهایی دربارهٔ برجام را آقای ظریف و جان کری، وزیر خارجهٔ وقت آمریکا، مستقیماً گرفتند».
محمدجواد ظریف که تا مدتی پیش اصلاً وجود چنین مسألهای را در برجام از اساس منکر میشد، مدتی بعد آن را بر گردن فردی به نام «فرانچسکو» انداخت و حالا نیز مدعی شده که «نهتنها اسنپبک برای روزهای آخر مذاکرات نبود بلکه اختصاص به گفتوگوهای بین بنده و جان کری، وزیر خارجهٔ آمریکا، نیز نداشت.» او افزوده: «آقای لاوروف و فرانسویها پیشنهادی در مورد وضعیت قطعنامههای گذشتهٔ شورای امنیت علیه ایران دادند که خیلی بد بود و ما تلاش زیادی کردیم تا آن پیشنهاد را کنار بگذاریم.»این اظهارات، واکنش بسیاری از مردم ایران را در فضای مجازی برانگیخته است. بسیاری از کاربران تأکید کردهاند که مسئول گنجاندن این بند هر کسی که بوده، تیم ایرانی نباید آن را میپذیرفت. آنها معتقدند که ظریف و تیم مذاکرهکنندهٔ او باید با توجه به منافع مردم ایران از پذیرش این بند خودداری میکردند تا ایران حالا، پس از ۱۰ سال، دوباره در یک دام دیگر گرفتار نشود. از سوی دیگر، بسیاری از منتقدان حتی برخی اصلاحطلبان این سوال را مطرح کردهاند که چرا ظریف از همان ابتدا با وجود علم به این موضوع، اسنپبک را از اساس منکر شده است.
پیشتر علی اکبر صالحی، از دیگر اعضای تیم مذاکرهکننده، هم در مصاحبهای اذعان کرده بود که روسها از پذیرش این بند توسط ایران تعجب کردند زیرا معتقد بودند که این بند، حق وتو را به شکل «زیرکانهای» از این کشور میگیرد.
ایجاد دوگانه موشک و مردم برای تن دادن به توافق
مسئولان ایرانی از جمله دبیر شورای امنیت ملی ایران علی لاریجانی اعلام کردهاند که دیگر مسألهٔ هستهای تنها خواستهٔ غرب نیست، بلکه آنها به دنبال کاهش برد موشکهای ایران به زیر ۴۰۰ کیلومتر هستند. این در حالی است که همین توان بالای موشکی ایران، اسرائیل را وادار به آتشبس در یک مدت کوتاه کرد. همین توان موشکی، قدرت بازدارندگی ایران را در مواجهه با دشمنان خارجی افزایش داده است.این اولین بار نیست که غرب از برجام موشکی سخن میگوید. پیشتر، وزیر خارجهٔ وقت آمریکا و مسئول تیم مذاکرهکنندهٔ این کشور در برجام جان کری اذعان کرده بود که واشنگتن به دنبال برجامهای بعدی از جمله برجام موشکی بوده است.حالا، همزمان با درخواستهای آمریکا برای کاهش برد موشکهای ایرانی و عملاً فلج کردن توان دفاعی کشور، در داخل هم صحبتهایی از سوی برخی مسئولان حال حاضر یا پیشین ایران به گوش میرسد.به نظر میرسد جریانی در داخل به دنبال ایجاد دوگانهٔ «مردم و موشک» است تا این بار مردم را در مقابل موشک قرار دهد و نظام را به تن دادن به توافقی بدتر، آن هم در موضوع موشکی، مجبور کند.
محمدجواد ظریف که پیشتر مکانیسم ماشه را منکر شده بود، حالا این بار موشک را در مقابل مردم قرار داده و گفته است: «موشک مهم است، اما مردم مهمترند.»این در حالی است که تمامی این موشکها برای حفاظت از همین مردم ساخته شدهاند و اگر همین موشکها نبودند، تجاوز اخیر اسرائیل میتوانست صدمات طولانیمدت و جبرانناپذیری به ایران وارد کند.پیشترهم رئیسجمهور اسبق ایران حسن روحانی، دوگانهٔ «هستهای و مردم» را مطرح کرده و گفته بود: «سانتریفیوژ باید بچرخد، چرخ زندگی مردم هم باید بچرخد.» این در حالی است که با وجود اقدامات ایران در محدود کردن توان هستهای خود به واسطهٔ برجام، نهتنها وضعیت اقتصادی مردم ایران بهبود قابل توجهی پیدا نکرد، بلکه حالا به واسطهٔ یکی از بندهای همان برجام، این مردم تحت فشار مضاعف هم قرار گرفتهاند.
فشارهای داخلی همگام با فشار خارجی
به نظر میرسد که علاوه بر فشارهای خارجی، افرادی در داخل هم به دنبال مجبور کردن ایران به توافقی بسیار بدتر از برجام هستند تا این بار قوای موشکی ایران را تضعیف کنند. پیش از این، تحلیلگران و برخی سیاستمداران آمریکایی تأکید کرده بودند که ترامپ به دنبال توافقی بهتر از برجام است.این رئیسجمهور که به «خودشیفتگی» معروف است، در دورهٔ اول خود از توافق منعقدشده در دورهٔ اوبامای دموکرات خارج شد و حالا در دورهٔ دوم خود به دنبال توافقی بزرگتر است تا در مقابل دموکراتها قد علم کند. «موشکی ایران» یکی از مهمترین موارد این توافق ذکر شده است.#محمد_جواد_ظریف#ایران#هسته_ای#موشکی#برجام«با دنبالکردن صفحه بینالملل فارس در جریان آخرین تحولات جهان قرار بگیرید» 12:21 - 26 مهر 1404