مسئله اصلی در ماجرای سوزاندن «بعل» خودِ نماد نیست، بلکه نحوه فهم دینی و عقلانی ما از بت و شرّ است. متون اصلی ادیان توحیدی اتفاقاً در یک نکته همداستاناند: بت زمانی خطرناک است که تقدیس شود، نه زمانی که افشا و بیاعتبار گردد.در قرآن کریم، حضرت موسی(ع) در برابر گوساله سامری هیچ ملاحظه نمادگرایانهای ندارد و صریح میگوید:«لَنُحَرِّقَنَّهُ ثُمَّ لَنَنْسِفَنَّهُ فِی الْیَمِّ نَسْفًا»(طه، ۹۷)یعنی نابودی بت، شکستن هیمنه آن است، نه تقویت آن. همزمان قرآن هشدار میدهد که بزرگنمایی شرّ و شیطان خود یک خطای معرفتی است:«إِنَّ کَیْدَ الشَّیْطَانِ کَانَ ضَعِیفًا»(نساء، ۷۶)در تورات، بعلپرستی نماد انحطاط اخلاقی و فریب است. در اول پادشاهان، باب ۱۸، الیاس نبی با افشای ناتوانی بعل، نشان میدهد که این خدایان نه پاسخ میدهند و نه قدرتی دارند؛ مسئله، رسوا کردن دروغ است، نه ترس از آن.در انجیل نیز پولس رسول تأکید میکند:«آنچه امتها قربانی میکنند، به شیاطین است نه به خدا»(اول قرنتیان، ۱۰:۲۰)اما هشدار او ناظر به پرهیز از مشارکت در شرک است، نه ساختن تصویری اغراقآمیز و رازآلود از بتها.بتها با آتش قدرتمند نمیشوند؛ با ترس، اسطورهسازی و بزرگنمایی ما قدرت میگیرند. نقد اصلی آنجاست که حاشیهها، پیام اصلی مانند معنای اجتماعی و وحدتآفرین ۲۲ بهمن را تحتالشعاع قرار دهد. در نگاه قرآن، تورات و انجیل، سرنوشت بتها همیشه فروپاشی در برابر آگاهی است، نه پیروزی در نمادسازی.
19:27 - 26 بهمن 1404