نویسنده کارواش:«فیلم به دنبال افشاگری نیست، تمرکز بر پولشویی است»
نشست خبری فیلم «کارواش» به کارگردانی احمد مرادپور، در پردیس سینما ملت برگزار شد.
خبرگزاری فارس _گروه هنر و رسانه: در دهمین روز از چهلوچهارمین دوره جشنواره فیلم فجر، نشست خبری فیلم «کارواش» با حضور احمد مرادپور (کارگردان)، بهروز مفید(تهیهکننده) و عباس نعمتی(نویسنده) برگزار شد.عوامل این فیلم در این نشست به پرسشهای اصحاب رسانه درباره روند تولید، دغدغههای محتوایی و ویژگیهای اثر پاسخ دادند.
بهروز مفید، تهیهکننده «کارواش» در ابتدای این نشست، با اشاره به دغدغه ساخت فیلمی با محوریت مسائل اقتصادی گفت:«بحث پولشویی از موضوعات مهم و درعینحال کمتر شناختهشده در جامعه ماست. مردم شاید با خودِ واژه پولشویی آشنا باشند، اما با سازوکار، سیستم و مکانیزم آن آشنایی چندانی ندارند. پولشویی برخلاف مسائلی مثل اختلاس، رانتخواری یا گرانفروشی که ملموسترند، بهسادگی منتقل نمیشود.»او ادامه داد:«پولشویی ذاتاً عامل مستقیم فساد اقتصادی نیست، بلکه بسترساز آن است. وظیفه پولشویی این است که رد پولهای آلوده را گم کند. در کشوری که با بحرانها و فشارهای اقتصادی متعددی مواجه است، بخشی از جامعه نیاز دارد اطلاعات دقیقتری درباره این پدیده داشته باشد.»مفید با تأکید بر نقش دغدغهمندی در فیلمسازی افزود:«من معتقدم وظیفه یک فیلمساز این است که دغدغههای خودش و جامعهاش را دنبال کند. پرداختن به موضوع پولشویی میتواند در افزایش آگاهی عمومی مؤثر باشد.»وی درباره روند شکلگیری فیلمنامه توضیح داد:«فیلمنامه از سوی بنیاد فارابی به من معرفی شد که از این نگاه جای تشکر دارد. پس از مطالعه، احساس کردم نیاز به اصلاحاتی وجود دارد. خوشبختانه با همراهی آقای عباس نعمتی، که پیشتر نیز همکاری داشتیم و دغدغه مسائل اجتماعی دارند، طی چند جلسه به نقطهای رسیدیم که احساس کردیم این فیلم حرفی برای گفتن دارد.»
این تهیهکننده تصریح کرد:«ما این فیلم را برای جنجال، هیجان یا میخکوبکردن مخاطب روی صندلی نساختیم. هدفمان این بود که بعد از پایان فیلم، مخاطب احساس کند بخشی از مشکلات اقتصادی جامعه میتواند ریشه در چنین پدیدههایی داشته باشد؛ مسائلی که فقط به چند شاخص کلی و شناختهشده محدود نمیشوند و حتی طبقه متوسط را هم بهطور جدی درگیر میکنند.»مفید گفت:«با وجود محدودیت زمان، عوامل فیلم تلاش کردند کار در کوتاهترین زمان ممکن به نتیجه برسد. من شخصاً حس خوبی نسبت به این فیلم دارم؛ نه به این معنا که بهدنبال جایزه یا موفقیت ظاهری باشیم، بلکه از این جهت که فکر میکنم تا حد زیادی توانستیم حرفی را که باید، بزنیم.»
احمد مرادپور، کارگردان این اثر، در پاسخ به پرسشی درباره بازگشتش به جشنواره فیلم فجر با این سوژه گفت:«فیلمنامهای که آقای نعمتی نوشته بودند، به دلیل پرداختن به موضوعات ملتهب و روز جامعه، توجه من را جلب کرد. این اثر بهطور مستقیم با زندگی، معیشت و آسیبهایی که به مردم وارد میشود ارتباط دارد و همین مسئله علاقه من را برای ساخت آن بیشتر کرد.»مرادپور با اشاره به دغدغههای شخصی خود افزود:«از سوی دیگر، این موضوع با دغدغههای شخصی من نیز همخوانی داشت؛ مسائلی که سالها ذهنم را درگیر کرده است. بهجز تفاوت در ژانر، تفاوت جدیای میان این فیلم و آثار قبلیام نمیبینم؛ چراکه نگاه و دیدگاه من در این اثر نیز جاری است.»این کارگردان ادامه داد:«این فیلم به مسائلی میپردازد که هم به مردم مربوط میشود، هم با امنیت آنها گره خورده و هم رنج و فشار زندگیشان را به تصویر میکشد. همین موضوعها مهمترین دلیل علاقه من به این پروژه بود.»
عباس نعمتی، نویسنده فیلم «کارواش»، در پاسخ به پرسشی درباره اینکه آیا فیلم به دنبال نمایش شخصیت خاصی از مفسدان اقتصادی است، گفت:«وقتی گفته میشود فیلمی درباره پولشویی ساخته شده، معمولاً چند شخصیت مشخص در ذهن مخاطب شکل میگیرد؛ افرادی که شاید پرونده قضایی هم داشته باشند. اما اگر چنین برداشتی شکل بگیرد، عملاً وارد بازی افشاگری شدهایم.»او با اشاره به یکی از دیالوگهای فیلم افزود:«در خود فیلم هم جملهای وجود دارد که میگوید: افشاگری، بازی قدرته. اگر قرار باشد مخاطب با دیدن فیلم به یاد یک فرد خاص بیفتد، یعنی همان بازی قدرت و افشاگری تکرار میشود؛ یکی میرود و یکی دیگر میآید.»نعمتی تأکید کرد:«آنچه میتواند به اصلاح وضعیت کمک کند، نه پرداختن به مصادیق، بلکه اصلاح فرایندها و درک ریشههای مسئله است. اگر فیلم توانسته باشد به ریشهها بپردازد و معلولها را کنار بگذارد، به نظر من موفق بوده است. پرداختن به افراد مشخص، وظیفه قاضی و دادگاه است، نه سینما.»این نویسنده در ادامه درباره میزان تحقیق و مشورت برای نگارش فیلمنامه گفت:«برای نوشتن این فیلمنامه، با حدود ۵۰ نفر از اقتصاددانان، حقوقدانان، قضات و افرادی که در این حوزه فعالیت داشتهاند صحبت کردم. بسیاری از دیالوگهای فیلم حاصل تجربههای واقعی آنهاست؛ از پیچیدگی پروندههای چند هزار صفحهای گرفته تا دشواری فهم جزئیات مالی که حتی گاهی از حوصله دادگاه هم خارج میشود.»او همچنین خاطرنشان کرد:«یکی از دلایلی که نگارش این فیلمنامه حدود دو سال طول کشید، حجم بالای تحقیقات لازم بود. هدف ما این نبود که صرفاً از جذابیت موضوع پولشویی استفاده کنیم، بلکه میخواستیم آن را واکاوی کنیم.»
احمد مرادپور، کارگردان فیلم «کارواش»، با اشاره به رویکرد محتوایی این اثر گفت:«تلاش ما در کارواش این بود که بهجای نشانهگرفتن افراد، به سراغ چرخهای برویم که باعث شکلگیری و تداوم فساد میشود؛ چرخهای که بهتدریج تکرار میشود و تبدیل به یک اتفاق روزمره در جامعه ما میشود.»او ادامه داد:«این تکرار و عادیشدن، خطرناکترین بخش ماجراست؛ جایی که فساد و ناهنجاریهای اجتماعی دیگر حساسیتبرانگیز نیستند و بهعنوان امری معمول پذیرفته میشوند.»مرادپور تأکید کرد:«فیلم کارواش بهدنبال اتهامزدن به شخص یا اشخاص خاص نیست، بلکه میخواهد چرخهای را نشان دهد که این آسیبهای اقتصادی را به جامعه تحمیل میکند؛ چرخهای که بهطور مستقیم معیشت مردم را تحتتأثیر قرار میدهد و آنها را در رنج و فشار قرار میدهد.»این کارگردان افزود:«هدف ما این بود که این چرخه برای مردم شناسایی و روایت شود و در عین حال، هشداری باشد برای نهادهای حاکمیتی و ساختارهای نظارتی؛ اینکه اگر جلوی این روند گرفته نشود، میتوان گفت بسیاری از بخشهای جامعه با خطر فروپاشی مواجه خواهند شد.»
بهروز مفید در ادامه نشست خبری با اشاره به معیار موفقیت فیلم گفت:«اگر مخاطب فیلم را باور کند، یعنی اثر موفق بوده است. در غیر این صورت، ممکن است احساس شود که فیلم صرفاً بهانهای بوده برای طرح یک موضوع.»او افزود:«پاسخ اصلی را باید در خود فیلم جستوجو کرد، نه صرفاً در میزان زحمتی که برای آن کشیده شده است. تلاش ما این بوده که کار بهصورت کارشناسی پیش برود و اشارات مطرحشده در فیلم، مبتنی بر بررسیها و نگاه دقیق کارشناسی باشد.»
عباس نعمتی، درباره نقش تحقیق در شکلگیری فیلمنامه گفت:«برای من مهم بود که ابتدا خودم به درک روشنی از موضوع برسم تا بعد بتوانم بر اساس آن فیلمنامه را بنویسم. جامعه ما هنوز با مفاهیمی مثل پولشویی غریبه است و حتی ممکن است بسیاری نتوانند تعریف دقیقی از آن ارائه دهند.»او با اشاره به تحقیقات میدانی خود توضیح داد:«یکی از دلایلی که شخصیت قاضی در فیلم ملموس از کار درآمد، این بود که زمان زیادی را در فضای واقعی این پروندهها گذراندم؛ رفتم، نشستم و فقط تماشا کردم. بخش زیادی از این مسیر، مشاهده و شنیدن بود.»نعمتی با تأکید بر اینکه مسئله اقتصاد به دغدغه اصلی جامعه امروز تبدیل شده است، افزود:«امروز اصلیترین مشغله ذهنی مردم اقتصاد است؛ از قیمت دلار و اجاره مسکن گرفته تا تورم. این سؤال دائماً وجود دارد که پولها کجا میروند و چه کسانی مثل یک جاروبرقی سرمایه را از جیب مردم خارج میکنند.»این نویسنده ادامه داد:«برای رسیدن به این فهم، با اقتصاددانها، حقوقدانها و حتی قضات متعددی گفتوگو کردم. خودم متخصص اقتصاد نیستم، اما با اساتید دانشگاه و افرادی که سالها در این حوزه کار کردهاند صحبت کردم تا بفهمم سازوکارها چگونه عمل میکنند؛ از ریشههای بینالمللی گرفته تا پیچیدگیهای داخلی.»او با اشاره به دشواری تصمیمگیری در پروندههای کلان اقتصادی گفت:«بسیاری از این پروندهها آنقدر پیچیده و زمانبر هستند که حتی بازگرداندن رقمهای سنگین هم، با توجه به تورم، معنای واقعی خود را از دست میدهد. اینها بحثهای جدی و واقعی است که وقتی با اهلش صحبت میکنید، عمق مسئله را بهتر میفهمید.»
بهروز مفید با اشاره به برخی انتظارات از فیلم «کارواش» گفت:«برخی انتظار دارند فیلم، بخشی از حاکمیت را مستقیماً زیر سؤال ببرد و اگر این اتفاق نیفتد، تصور میکنند اثر حرفی برای گفتن ندارد؛ در حالی که آگاهیبخشی لزوماً به معنای ضربهزدن مستقیم نیست.»او با تأکید بر رویکرد آگاهیبخش فیلم توضیح داد:«فیلم ما میخواهد بگوید چیزی به نام پولشویی وجود دارد و این پدیده چه آسیبهایی میتواند به یک کشور وارد کند. ما بهجای جنجال، سعی کردیم سازوکار مسئله را نشان دهیم.»مفید با اشاره به ساختار پایانی فیلم گفت:«فیلم در واقع دو پایانبندی دارد. در یکی از سکانسهای پایانی، قهرمان داستان موفق میشود بخشی از چرخه فساد را متوقف کند و نشان داده میشود که حتی در ساختارهای رسمی، آدمهای سالم و مثبت هم حضور دارند. ما خواستیم بگوییم تصورِ سیاه و یکدست از نهادهایی مثل اداره مالیات، دور از واقعیت است؛ همانطور که در جامعه، پلیس خوب و بد داریم.»او افزود:«اینکه فکر کنیم فیلم خوب حتماً باید در پایان یک نفر از بالا کشیده شود پایین، یک انتظار کلیشهای است. ما دنبال این نگاه نبودیم. هدفمان این بود که مخاطب بداند پولشویی چگونه میتواند چنین فجایعی برای جامعه ایجاد کند.»مفید درباره پایان باز فیلم نیز گفت:«سکانس پایانی دیگر فیلم تأکید میکند که اگرچه یک قدم برداشته شده، اما ریشههای فساد هنوز از بین نرفتهاند. اگر این بخش را حذف میکردیم، فیلم به یک نتیجهگیری ساده و شعاری میرسید، در حالی که واقعیت جامعه پیچیدهتر از اینهاست.»
او با دفاع از رویکرد فیلم تأکید کرد:«به نظرم «کارواش» هم در آگاهیبخشی و هم در برخورد منصفانه با موضوع، مسیر درستی را رفته است. اینکه فیلم دیده شود و حتی توجه برخی مسئولان را جلب کند، نشان میدهد قدمی که قصد داشتیم برداریم، بیاثر نبوده است.»
کارگردان فیلم «کارواش» در پاسخ به پرسشی درباره شعاری بودن فیلم گفت:«واقعیت این است که برای دوستی که فیلم را شعاری دانسته احترام قائلم. ممکن است اطلاعات برخی منتقدان درباره سازوکارهای پولشویی از ما بیشتر باشد یا تسلط بالاتری به شیوههای آن داشته باشند، اما واقعیت این است که ما از ابتدای کار تلاش کردیم از شعار پرهیز کنیم.»او ادامه داد:«هدف ما ساخت فیلمی بود که هم آینه باشد و هم هشدار؛ آینهای برای نمایش دردهای جامعه و هشداری برای ساختارهای نظارتی تا جلوی این آسیبها را بگیرند و بیش از این، عدالت به تعویق نیفتد. وقتی از شفافیت حرف میزنیم، همزمان از عدالت هم صحبت میکنیم؛ با این امید که این غصهها بالاخره پایانی داشته باشد.»این کارگردان با اشاره به یکی از مصادیق ساده اما واقعی نمایش دادهشده در فیلم گفت:«ممکن است بعضی چیزها در فیلم ساده یا دمدستی به نظر برسد، مثل موضوع دستگاههای پوز. اما دقیقاً یکی از شیوههای رایج پولشویی همین است؛ ۳۰۰ دستگاه کارتخوان که بدون رد و بدل شدن کالا، پول را از یک کارتخوان به کارتخوان دیگر منتقل میکنند و این چرخه ادامه پیدا میکند.»او اضافه کرد:«این اتفاقات آنقدر ساده رخ میدهند که خطرشان را احساس نمیکنیم و بهتدریج برایمان عادی میشوند. پولشویی همیشه در برجها و اتاقهای شیشهای اتفاق نمیافتد؛ گاهی در جاهای سادهای مثل یک کارواش یا پشت چند دستگاه پوز رخ میدهد.»
وی افزود:«افرادی با هوشمندی، شیوههایی ابداع میکنند که حتی به ذهن جن هم نمیرسد و به این شکل رانت و پولشویی را آنقدر تمیز میکنند که برای جامعه کاملاً عادی جلوه میکند. این سادگی نباید با دمدستی بودن اشتباه گرفته شود.»کارگردان «کارواش»، گفت:«ما برای روایت یک موضوع پیچیده، سراغ مصداقهای ساده اما واقعی رفتیم. اگر جایی حرفی به نظر شعاری میآید، تلاشمان این بوده که نه شعار بدهیم و نه خودسانسوری کنیم. هدف این بود که تماشاگر وقتی از سالن بیرون میرود، به فیلم فکر کند و این پرسشها با پایانی که در نظر گرفتیم، در ذهنش باقی بماند.»
احمد مرادپور در توضیح انتخاب نام «کارواش» برای فیلم گفت:«کارواش جایی است که یک اتفاق بهظاهر ساده در آن رخ میدهد؛ جایی که همه ما بدون پرسش خاصی واردش میشویم، پولی میدهیم، چیزی تحویل میدهیم و در نهایت چیزی را پس میگیریم که گاهی بهطور کامل با آنچه تحویل دادهایم متفاوت است. این تفاوت، بهلحاظ استعاری برای من بسیار هوشمندانه بود؛ گاهی آنچه تحویل میگیریم آنقدر تغییر کرده که هویتش کاملاً عوض شده است. به همین دلیل، انتخاب نام «کارواش» را انتخابی هوشمندانه و معنادار میدانم.»
16:16 - 20 بهمن 1404