آب دریای خزر پایین بیایدیا خشک شود،کشورهای همسایه،مدعی میشوند
کلان مسئله آب ایران و ایرانرود
دو روز پیش جلسه هماندیشی به منظور یافتن راهکارهای علمی و کاربردی رفع چالش کم آبی در کشور، به ریاست رئیس جمهوری و حضور وزرا و رؤسای دستگاههای مربوطه برگزار شد. رئیسجمهور در این جلسه گفت: بحران آب از آنچه امروز درباره آن صحبت میشود، جدیتر است و اگر از امروز فکری عاجل نکنیم، در آینده با شرایطی مواجه میشویم که نمیتوان هیچ علاجی برای آن یافت.«وقتی با بحران وجودی روبرو هستیم مجبوریم همه طرحها، برنامه ها و حتی ایده ها را در نظر بگیریم. حذف هر ایده حتی خام و به ظاهر غیر قابل اجراء، ما را از «حل اساسی مسئله» دور می کند و وضعیت را بغرنج تر؛ حتی ایده ایی مثل ایرانرود»ایرانرود هر قدر جاه طلبانه و دور از دسترس؛ اما از پروژه شهر نئوم سعودی ها واقع بینانه تر است و البته ابرپروژه ها کارکردی هایی فراتر از حل یک مسئله دارند. ایرانرود می تواند نمادی از آرزوی ملی و پس از اجراء، نماد خودباوری و خوداتکای ملت ایران باشد برای آبادانی و توسعه ایران.
نگاهی به وضعیت آب در کشور و منطقه غرب آسیا
ایران به لحاظ جغرافیایی در سرزمینی خشک و نیمه خشک واقع شده است و البته متاثر از تغییر اقلیم جهانی وضعیت بارش ها به صورت مستمر از سالهای گذشته تا به امروز و احیانا در آینده کم شده و خواهد شد.همزمان با کاهش بارش ها، جمعیت ایران افزایش یافته و برای فرار از چاله جمعیتی پیش رویمان سیاست فرزندآوری مجددا در کشور در حال پیاده سازی ست.یکی از مشکلات افزایش جمعیت که شاید کمتر به چشم بیاید همین کمبود منابع آبی و آب در دسترس است. ما هم به منابع آب شرب احتیاج داریم و هم برای استقلال اقتصادی مان در دنیایی که نسل کشی غزه جلوی چشمهایمان اتفاق می افتد نیازمند استقلال و امنیت غذایی برای جمعیت کشورمان هستیم.کشاورزی، خدمات،صنعت، معدن،شهرها و حتی محیط زیست مان؛ همه نیازمند منابع آبی اند. منابعی که به نظر می آید در دسترس نیست و راهکارهایمان تا به امروز نیز پاسخگوی نیاز روز افزون مان نبوده و نیست.البته به اذعان کارشناسان چالش آب فقط برای ایران نیست کل منطقه غرب آسیا با آن دست و پنجه نرم می کند. ریزگردها و آلودگی ناشی از آن هم نمای دیگری از همین چالش ایران و منطقه غرب آسیا ست.این چالش آن چنان پر رنگ است که برخی صاحب نظران از سال ها قبل با تعبیر «جنگ آب» در منطقه غرب آسیا از آن یاد کرده اند و البته رقیب تمدنی مان ترکیه با تعریف پروژه های بزرگ مقیاس و البته بی رویه سدسازی بر سرچشمه های رودهای منطقه در حیطه سرزمینی اش سعی کرده ایران، عراق، سوریه و احیانا سایر همسایه هایش را با ویرانه سازی شهرها و روستاهایشان ناشی از کمبود آب در این جنگ مغلوبه کند.ما حتی با افغانستان هم بر سر حق آبه هیرمند کشمکش داریم و البته متاسفانه بحران آب در سالهای اخیر به مسئله امنیتی در جامعه خودمان تبدیل شده است.
راهکارهایی پیاده سازی شده
حاکمیت در ایران برای رفع نیازمندی های کشور به آب، از سالهای دور اقداماتی را انجام داده است. در ابتدا به تدابیر جمهوری اسلامی تا به امروز می پردازم و سپس به ایده ای از دوران قبل از انقلاب بر می گردم تا نشان دهم این موضوع کم آبی مشکل امروز و دیروزمان نبوده است. بلکه معضلی دیرینه است که آن روزها هم مطرح بوده است.1. سد سازی و سردار سازندگی:آیت الله هاشمی پس از جنگ به «توسعه اقتصادی» روی آورد و توسعه نیازمند زیرساخت بود و یکی از زیر ساختها دسترسی به آب برای مصارف مختلف بود.راهکار کارشناسان امر برای کاهش هدررفت منابع آبی و امکان مدیریت منابع آب کشور سد سازی بود. سد های بی رویه (درست یا غلط به لحاظ فنی و عملیاتی) برای این منظور ساخته شد به نحوی که لقب سردار سازندگی برای آیت الله هاشمی از افتتاح همین سدها حاصل شد. (سدهایی که اگر به کلیت آن بی مهری نکنیم همین نیمچه رونق و رفاه مان مدیون آنهاست.)سدهایی که در دهه هفتاد ساخته شده بودند فقط کمتر از دو دهه نیاز کشور را برطرف کردند و از اواسط دهه هشتاد شمسی بحران آب مجددا در کشور مطرح شد.2.اصلاح الگوی مصرف:ساختار سیاسی حاکم بر کشور در دهه هفتاد به گونه ای بود که سد ساخته می شد اما پایین دست سد کانال کشی نمی شد!؟ چه برسد به اینکه در مدیریت آب کشور علاوه بر تولید برای مصرف هم برنامه وجود داشته باشد!؟ مرور زمان لازم بود تا بفهمیم فقط ذخیره سازی آب کفافمان را نمی دهد از الگوی مصرف خانگی گرفته تا الگوی کشت مناطق مختلف کشور نیازمند اصلاح،پیگیری، مدیریت و فرهنگ سازی ست.وارد کردن فرهنگ دینی صرفه جویی آب از اواسط دهه هشتاد بعد از صرفه جویی در مصرف برق در دهه هفتاد در دستور کار دولت قرار گرفت.اما اصلاح الگوی مصرف هم چیزی کم دارد.
راهکارهایی علمی و فرابخشی مدیریت منابع آب
وقتی حاکمیت در کشور و البته مدیر بخشی آب کشور؛ هر دو به این نتیجه رسیدند که «مسئله آب» یک «مسئله ملی» و «یک امر ملی» ست به تعریف مسائل مختلف ذیل «کلان مسئله آب» روی آوردند و هم دانشگاه و هم حوزه های مختلف کشور را درگیر مدیریت منابع آب کشور کردند. از وزارت صمت و کشاورزی گرفته تا وزارت فرهنگ و آموزش وپرورش همه به نحوی درگیر حل مسئله آب شدند .بخشی از این راهکارهای علمی را با هم مرور می کنیم.3. نگاه علمی و بخشی به مدیریت منابع آب:3-1. وزارت کشاورزی سازمان های تحقیقاتی تابعه اش را مامور شناسایی و معرفی اقلام بذرهای مختلف مقاوم در برابر کم آبی کرد.3-2. وزارت صمت با بازچرخانی آب ناشی از فاضلاب صنعتی در شهرک های صنعتی بخشی از آب صنعت را تامین کرد.3-3. وزارت آموزش وپروش، فرهنگ هم سعی کردند اصلاح الگوی مصرف را در دستور کار قرار دهند.3-4. وزارت نیرو طرح های بارورسازی ابرها، انتقال آب، شیرین سازی آب دریا برای شهرهای نزدیک دریا را در پیش گرفت.3-5. طرح های آمایشی صنعتی و کشاورزی هم در دستور کار استقرار مشاغل کشور قرارگرفت.3-6. به کشت فراسرزمینی برای تامین اقلام ضروری کشور توجه کردیم. و آخرین نسخه کشورمان برای حل مسئله آب؛ انتقال و استقرار جمعیت در حاشیه دریا بویژه در کرانه مکران است. تمام این کارها را تا حدی انجام دادیم و البته پیگیر پیاده سازی،تکمیل و اجرایی شدن بقیه موارد مذکور هستیم.اما بنظر می رسد همه آنچه انجام دادیم و آنچه برای اجرا در پیش رویمان داریم باز هم کفاف لازم برای نیازمندی های ما به آب را نمی کند.
راهکار ایده محور در عصر ایده ها
«خلاقیت،آرزو و بلندپروازی» نوعِ انسان اگرچه پر هزینه و دیرپا اما همیشه برای انسان راهگشا بوده است. اگر قرار بود انسان دست از آرزوهایش بشوید و سقف آرزوها و خواسته هایش آنقدر پایین باشد که به آنچه در دسترس است قناعت کند؛ دنیا شبها هم چنان در تاریکی بود، وسایل را یا خودمان جابه جا می کردیم یا احشام؛ حتی پیام امروز من به شما نمی رسید و ارتباط مان برقرار نمی شد!پس ایده محوری تقریبا همیشه جواب داده است و البته در عصر دنیای هوشمند به مراتب بیشتر از گذشته جواب می دهد.تا به امروز سه مرحله راهکار را برای حل مسئله آب در کشور را پشت سر گذاشته ایم: راهکار سدسازی،راهکار اصلاح الگوی مصرف و سوم، راهکارهای علمی - بخشی در حوزه آب؛ اما باز هم در این نقطه تاریخی هستیم که مسعود پزشکیان رئیس جمهور می گوید:«بحران آب از آنچه امروز درباره آن صحبت میشود، جدیتر است و اگر از امروز فکری عاجل نکنیم، در آینده با شرایطی مواجه میشویم که نمیتوان هیچ علاجی برای آن یافت.»من می خواهم به آقای پزشکیان به صراحت بگویم اگر واقعا شما عمق این بحران را می دانید جسارت به خرج دهید و ایده ایی مغفول مانده را به گزینه های روی میز مدیریت آب کشور برگردانید.واقعیت همین است که رئیس جمهور گفت؛ اگر فرصت را از دست دهیم نه تنها نیاز خودمان برطرف نمی شود که حتی ممکن است یکپارچگی ایران دچار تزلزل شود. بی شک آیندگان ما را برای غفلت هایمان در این حوزه نخواهند بخشید.ما نه برای گذر از تابستان امسال یا به قول برخی ششمین یا هفتمین سال خشکسالی که برای یکصد سال و دویست سال آینده بایستی آب مورد نیاز ایران را تامین کنیم و این حجم آب نیازمند ورود به چهارمین سطح راهکار مدیریتی یعنی راهکار ایده محور است.ایده ایرانرود!
ایده ایرانرود چیست؟
بزرگترین راهکار ایده محور برای حل مسئله آب در کشور ایده ایرانرود یا ایجاد آبراه ای قابل کشتیرانی بین دریای خزر و دریایی جنوب (خلیج فارس یا دریای عمان) در کشور است. آبراه ایی که با تغییرات اقلیمی منطقه مرکزی ایران به سبب رطوبت ناشی از تبخیر این رود، امکان های جدیدی پیش روی کشور از بابت تامین آب مورد نیاز کشور در زمینه های مختلف من جمله صنایع سنگین و آب بر ، کشاورزی و حتی شرب را فراهم می کند. بی شک انتقال جمعیت به مکران عامل توسعه مکران (تنها پهنه اقیانوسی کشور) خواهد شد و بایستی انجام شود اما چقدر از جمعیت کشور تمایل دارند در ساحل مکران سکونت کنند؟ به اجبار نمی توانیم آنها را به سواحل مکران منتقل کنیم ضمن اینکه حتی اگر این کار شدنی باشد داشتن حق انتخاب محل سکونت در ایران، یک راهکار منطقی و مطابق با قانون اساسی است. جمعیت را نمی توانیم منتقل کنیم، آب را می آوریم به مرکز کشور؛ آنهم نه با خط لوله، با یک آبراهه قابل کشتیرانی که امکان خرابکاری دشمنان را هم ندارد. آب شیرین کن ها و تصفیه خانه ها در کنار ایرانرود نصب می شوند و شهرها و سکونتگاه های جدید حول ایرانرود شکل خواهند گرفت . ایرانرود می تواند تراکم در هکتار سکونت در کشور را بهبود ببخشد در ضمن به صورت ضمنی با کاهش بار جمعیت از کلان شهرها؛ رفاه عمومی را ارتقاء ببخشد. جالب است بدانید ایده ایرانرود نخستین بار به صورت یک طرح فنی منسجم در سال 1345 توسط هومان فرزاد مطرح شد حتی برخی گمانه زنی ها حاکی از آنست که این ایده ملی و ایرانی حداقل از زمان ناصرالدین شاه قاجار در میان برخی نخبگان ایرانی مطرح بوده است و حتی در سال 1384 مرکز پژوهش های مجلس در این باره گزارش جالبی منتشر کرد که در ادامه به آن خواهیم پرداخت.
ایرانرود : یک ایده ملی برای حل مسئله ملی با تحقق عزم ملی
تاسف بار است که اعلام کنم همین امسال یزد چند روز بی آبی را تجربه کرد چون لوله انتقال آب از اصفهان به یزد برای چندمین بار دچار خرابکاری شده بود یا باز هم مایه نگرانی و ناراحتی ست که جمعی از سختکوش ترین انسان های کشورمان ایران یعنی صنف کشاورزان متهم به انجام چنین کاری شوند یا چقدر بد است که اصفهان بروی و زاینده رود خشک باشد یا سطح آب دریاچه ارومیه آنقدر پایین باشد که قایق ها به گل نشسته اند یا حتی دریاچه هامون خشک باشد و زیبایی های طبیعی اقصی نقاط این کشور به سبب کم آبی یا بی آبی نابود شده باشند.بنظر می رسد در برابر این همه تاسف ،نگرانی، افسوس و ناراحتی چند راه بیشتر نداریم یا به همدیگر متعرض شویم یا همدیگر (حاکمیت) را مقصر بدانیم یا ترک وطن کنیم!اما من می خواهم بگویم ما راه بهتری داریم ما ایرانی ها به معنای تام و تمام یک ایرانی با پشتوانه فرهنگی و تاریخی مان می توانیم یک ایده ملی داشته باشیم ایده ایرانرود!؟سرزمین کهن و متمدنی همچون ایران به مراتب در جایگاه رفیع تری از کشورهای حوزه خلیج فارس است. در عصری که سعودی ها سعی می کنند پروژه بلندپروازنه شهر نئوم را عملیاتی کنند یا سایر حکام عرب منطقه طرح های ایده محور مشابه دارند؛ طرح ایده محور ایرانرود می تواند هم نشان عزم ملی ما ایرانی ها باشد هم عینیتی از یک آرزوی ملی و راهبردی مان که قادر است بسیاری از معادلات جهانی را تغییر دهد بزرگترینش قرار گرفتن ایرانرود در مسیر کریدور شمال- جنوب و دور زدن فنی تمامی کریدورهای رقیب است. ضمن اینکه با طرح ایرانرود مسئله نیازمندی ایران به آب به صورت راهبردی و برای چندین سده آتی مرتفع می شود.
با ایده ایرانرود چه کنیم؟
بر اساس اعلام واحد اطلاع رسانی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، دفتر مطالعات زیربنایی این مرکز با تهیه گزارشی تحت عنوان «بررسی امکانپذیری اتصال آبهای شمال و جنوب» خاطر نشان ساخت که احداث یک آبراه کشتیرانی مرکزی در ایران از لحاظ فنی امکانپذیر و از لحاظ اقتصادی قابل تعمق بوده و این موضوع مورد اجماع کارشناسان داخلی و خارجی میباشد.طبق این گزارش، علمیترین بررسیها در مطالعات امکان پذیری مقدماتی پیرامون طرح احداث آبراه کشتیرانی از خلیج فارس به دریای خزر طی سالهای ۱۳۷۴ تا ۱۳۷۶ توسط مجموعهای از حدود ۱۳۰ کارشناس و متخصص داخلی تهیه و نتایج آن در دو مرحله میانکار و نهایی تقدیم ریاست جمهوری وقت شده است.این گزارش در پایان خواستار تداوم مطالعات امکان پذیری مقدماتی تا حصول نتیجه قطعی و تدوین گزارش مطالعات امکان پذیری آبراه خلیج فارس – دریایخزر شده است. مطالعاتی که هیچ گاه فراتر از این گزارش اشاره شده نرفت.
جمع بندی
در این گزارش به صورت کلی به راهکارهای مدیریت آب کشور اشاره کردم که در طی سالیان گذشته عملیاتی شدند و هر یک به جای خودش نیکو و درست است و البته هر کدام محدودیت هایی دارند که البته بر همگان و بویژه مدیران و حکمرانان مشخص شده است.ضمن اینکه طرح نادرست مسئله آب ایران ؛خودش سبب شده است مسئله به صورت مقطعی حل شود و مجددا در مقطع دیگری همین مسئله مشل ساز شود و همین انکار مسئله و ابعادش؛ منجر به تبدیل شدن این مسئله به یک بحران ملی برای ما ایرانی ها شده است و ما را تا آستانه فروپاشی اجتماعی یا تهدید وجودی در منطقه به پیش برده است.با طرح ایده ایرانرود در گزارش اشاره کردم که این ایده حتی تا سطح کارشناسی و مطالعاتی در مجلس مطرح شد اما به یکباره از میز مدیریتی کشور حذف شد و تا به امروز خبری از این گزینه راهبردی برای حل مسئله آب کشور نیست.در گزارش تکمیلی و پایانی آتی به مزایا، تهدیدات و فرصت های ایده ایرانرود اشاراتی خواهم کرد.#ایران#آب#جنگ#ترکیه#مدیریت#ایده#آرزو#ملی#ملت#ایرانی#پزشکیان#هاشمی
13:38 - 31 تیر 1404
3 پاسخ
@user170910178175827899631 تیر 1404در پاسخ بهانتقال زیرسطحی آب از دریاهای جنوب و (درصورت بررسی کارشناسانه از شمال ) یک بحث بسیار مهم و اساسی و اورژانسی هست که باید به هرنحوی انجام بگیره و خوشبختانه هم تاکنون پیشرفتهایی داشته . اما ایجاد کانال آبی قابل کشتیرانی و حمل و نقل مانند یک ابزار دولبه عمل خواهد کرد ؛ با توجه به گسل های قومی و فرهنگی و …نمایش بیشتر