سهمیه آرد روی موبایل؛ یک ایده روستایی برای مسئلهای ملی
صفهای طولانی، سهمیههای نامشخص و ساعتها معطلی برای گرفتن چند کیسه آرد، حالا در یکی از بزرگترین روستاهای چهارمحال و بختیاری جای خود را به سامانهای داده که سهمیه هر خانواده را از قبل مشخص میکند و مسیر آرد را از کارخانه تا خانه قابل رصد میسازد.
خبرگزاری فارس، چهارمحال و بختیاری| یک روز کامل برای چند کیسه آرد؛ این روایت برخی اهالی شوراب از صفهایی است که حالا جای خود را به یک سامانه داده است. سهمیه هر خانواده روی موبایل مشخص میشود، مقدار و هزینه آن قابل مشاهده است و مسیر توزیع تا محل تحویل رصد میشود؛ طرحی که چهار طراح در شهرستان سامان از یک مسئله روستایی شروع کردند و حالا نسخه توسعهیافته آن را برای یک مسئله ملی در حوزه توزیع یارانه آرد دنبال میکنند.
۱ MB
آرد شاید برای بسیاری تنها چند کیسه آرد در انبار یک روستا باشد، اما در روستاهای چهارمحالوبختیاری پشت همین کیسهها یک زنجیره طولانی قرار دارد؛ از تولید گندم و تبدیل آن به آرد تا سهمیهبندی، انتقال، توزیع و در نهایت رسیدن آن به دست خانوادهای که باید مصرفکننده نهایی باشد.هر جا این زنجیره طولانی باشد، احتمال خطا هم وجود دارد؛ از ثبت اطلاعات و تعیین سهمیه گرفته تا توزیع و شناسایی مصرفکننده واقعی. همین مسئله، گروهی چهار نفره در شهرستان سامان را به سمت طراحی سامانهای برد که قرار است بخش زیادی از این زنجیره را با تکیه بر دادهها و برنامهنویسی مدیریت کند.از یک چالش روستایی تا یک سامانه بومیجواد منزوی، یکی از طراحان این سامانه، میگوید ایده از یک مسئله واقعی در روستا شروع شد؛ اینکه چگونه میتوان مطمئن شد آردی که از کارخانه خارج میشود، در نهایت به دست فردی میرسد که واقعاً سهمیه دارد و مصرفکننده نهایی است.او توضیح میدهد: چندین چالش در کنار هم قرار گرفت و اعضای گروه برای هرکدام راهکار طراحی کردند؛ سپس این راهکارها کدنویسی و به یک سامانه تبدیل شد و در میدان عمل، مرحله به مرحله مورد آزمایش و اصلاح قرار گرفت.به گفته منزوی، این طرح از ابتدا برای شهرستان سامان طراحی شده و قرار است در ۲۲ روستا و دو شهر این شهرستان قابلیت اجرا داشته باشد.سهمیهای که روی موبایل دیده میشوددر این سامانه، اطلاعات خانوارها و سهمیهها از منابع مختلف جمعآوری و با یکدیگر تطبیق داده میشود تا موارد مغایر یا خطاهای احتمالی مشخص شود.
پس از مشخص شدن سهمیه، اطلاعات آن برای مصرفکننده قابل مشاهده است؛ فرد میتواند روی تلفن همراه خود میزان سهمیه، مقدار قابل دریافت و مبلغ مربوط به آرد را ببیند و پرداخت را نیز بهصورت برخط انجام دهد.طراحان میگویند حتی برای افرادی که امکان پرداخت برخط ندارند نیز سازوکار جداگانهای پیشبینی شده تا این موضوع مانعی برای دریافت سهمیه نباشد.منزوی با اشاره به تفاوت شرایط مناطق مختلف کشور تأکید میکند که نسخهای واحد برای همه روستاها نمیتواند لزوماً پاسخگوی شرایط متفاوت روستایی و عشایری باشد و در طراحی سامانه باید ویژگیهای بومی هر منطقه در نظر گرفته شود.آرد تا خانه قابل رصد استیکی از بخشهای مورد تأکید طراحان، کنترل مسیر توزیع است. بر اساس توضیحات ارائهشده، پس از انتقال آرد، فرایند جابهجایی و محل تحویل نیز قابل کنترل است و با استفاده از موقعیت مکانی خودرو، امکان بررسی مسیر و محل تخلیه وجود دارد.پس از آن نیز مشخص است چه میزان آرد باید به چه گروهی تحویل شود. منزوی میگوید هدف این است که دخالتهای غیرضروری انسانی در زنجیره توزیع به حداقل برسد و نظارت، جایگزین دخالت مستقیم افراد شود.
روایت یک روستایی؛ دیگر یک روزمان در صف نمیگذردیکی از اهالی روستای شوراب که پیش از اجرای این طرح برای دریافت آرد با مشکل معطلی و ازدحام مواجه بوده است، میگوید:«قبلاً ممکن بود یک خانواده در طول سال فقط یکی دو بار برای گرفتن آرد موفق شود و برای دریافت آن ساعتها وقت بگذارد. گاهی یک روز کامل معطل میشدیم؛ از کار و زندگی میافتادیم و آخرش هم معلوم نبود آرد به ما برسد یا نه.»او ادامه میدهد: «الان شرایط خیلی بهتر شده است. میآییم، کارمان انجام میشود و وقت زیادی از ما گرفته نمیشود. خدا را شکر با کاری که بچهها انجام دادهاند، توزیع خیلی راحتتر شده است.»پنج مرحله توزیع بدون صفهای گذشتهبه گفته طراحان، اجرای عملی این سامانه از سال گذشته آغاز شده و تاکنون پنج مرحله توزیع آرد با استفاده از این سازوکار انجام شده است.این طرح ابتدا در مقیاس محلی و با هزینه شخصی اعضای گروه شکل گرفت و پس از مشاهده نتایج، موضوع در استانداری و ادارهکل جهاد کشاورزی استان نیز ارائه شد و مورد بررسی قرار گرفت.منزوی میگوید این گروه تاکنون برای اجرای طرح، شرکت یا مجموعه دانشبنیان مستقلی نداشته و هزینههای اولیه اجرای آن را نیز اعضای گروه شخصاً تأمین کردهاند؛ با این حال، اکنون پیشنهاد شده است که این ایده در قالب یک شرکت دانشبنیان توسعه پیدا کند تا امکان استفاده از آن برای حل چالشهای مشابه در سایر نقاط کشور فراهم شود.
حذف سهمهای غیرواقعی بدون ایجاد تنشیکی از اهداف اصلی سامانه، شناسایی سهمیههایی است که با اطلاعات واقعی مصرفکنندگان همخوانی ندارد.طراحان میگویند با تطبیق دادههای مختلف، موارد مغایر شناسایی میشود و سهمیهها میتواند به سمت مصرفکننده واقعی هدایت شود؛ موضوعی که از نگاه آنان علاوه بر جلوگیری از هدررفت، میتواند بخشی از یارانه اختصاصیافته به آرد را نیز به مسیر اصلی بازگرداند.منزوی با بیان اینکه اعداد مطرحشده در نمونههای اولیه تقریبی است، توضیح میدهد: اگر بخشی از سهمیهای که پیش از این بدون رسیدن به مصرفکننده واقعی توزیع میشد، با دادههای دقیق حذف شود، همان مقدار میتواند در چرخه واقعی مصرف قرار گیرد.یک سامانه برای یک کشور، نه یک نسخه برای همهبا وجود طراحی کشوری سامانه، طراحان تأکید دارند که اجرای آن نیازمند توجه به تفاوتهای محلی است؛ چراکه شرایط روستاها، مناطق عشایری و حتی سهمیههای شهرستانها با یکدیگر یکسان نیست.به گفته منزوی، بررسی تجربههای اجراشده در سایر استانها از جمله سیستانوبلوچستان نیز در روند طراحی مورد توجه قرار گرفته، اما تلاش شده است نسخه نهایی با بررسی چالشهای زنجیره توزیع و نیازهای بومی منطقه تکمیل شود.او میگوید: «ما چند ماه روی تکتک خطاهایی که ممکن بود در این زنجیره اتفاق بیفتد کار کردیم و سعی کردیم برای هرکدام راهکار داشته باشیم. هدف این بود که حق به صاحب واقعی سهمیه برسد.»از کارخانه تا خانه؛ زنجیرهای که قرار است هوشمند شودآرد مورد نیاز روستاها از کارخانههای آرد استان تأمین میشود. گندم پس از تبدیل شدن به آرد و طی مراحل ذخیره و انتقال، براساس اطلاعات و سهمیههای مشخصشده میان مناطق مختلف توزیع میشود.
اما در نگاه طراحان این سامانه، نقطه پایان زنجیره زمانی است که آرد به مصرفکننده نهایی برسد.منزوی میگوید: «ما نمیخواهیم توزیعکننده آرد باشیم؛ میخواهیم سامانهای داشته باشیم که کمک کند مشخص باشد آرد برای چه کسی است، چه مقدار است، از چه مسیری میآید و در نهایت به دست چه کسی میرسد.»یک تجربه محلی با هدف حل یک مسئله ملیاین گروه چهار نفره حالا به دنبال آن است که تجربه سامان را به موضوعات دیگری نیز تعمیم دهد؛ تجربهای که به گفته طراحان، از یک دغدغه محلی آغاز شد اما میتواند در صورت تکمیل و اخذ مجوزهای لازم، برای مدیریت سایر زنجیرههای توزیع و کاهش خطاهای انسانی نیز مورد استفاده قرار گیرد.منزوی میگوید: «این کار برای ما از ابتدا کسب درآمد نبود. میخواستیم یک مشکل واقعی در شهرستان سامان را حل کنیم. وقتی دیدیم جواب داده، به این فکر افتادیم که میشود همین ایده را برای چالشهای دیگر کشور هم توسعه داد.»حالا در روستای شوراب، تفاوت برای مردم ملموستر از هر نمودار و دادهای است؛ سهمیه روی تلفن همراه دیده میشود، زمان انتظار کاهش یافته و زنجیرهای که زمانی با صف و ازدحام شناخته میشد، در پنجمین مرحله اجرا، شکل دیگری به خود گرفته است؛ تجربهای محلی که حالا طراحانش میخواهند آن را به یک راهکار فناورانه برای مسائل مشابه در مقیاس ملی تبدیل کنند.
10:38 - 26 شهریور 1405
2 بازنشر
4989 بازدید