چرا بعضی تیترها ما را وسوسه میکنند؟
بعضی تیترها در چند کلمه کنجکاوی و احساس مخاطب را تحریک میکنند و او را به کلیک و بازنشر وادار میکنند؛ اما مرز جذابیت و فریب، جایی است که تیتر از واقعیت خبر فاصله میگیرد.
به گزارش خبرگزاری فارس از اصفهان، در میان انبوه پیامها و اخبار فضای مجازی، گاهی چند کلمه کافی است تا مخاطب از میان دهها محتوا، روی یک خبر مکث کند. واژههایی مانند «فوری»، «باورنکردنی»، «راز مهمی که نمیدانستید» و «اتفاق عجیب» از جمله عبارتهایی هستند که میتوانند حس کنجکاوی، نگرانی یا هیجان مخاطب را تحریک کنند.تیترهایی که با کنجکاوی و احساس مخاطب بازی میکنندحامد کمال، استاد دانشگاه و کارشناس سواد رسانه و فضای مجازی، در گفتوگو با خبرنگار فارس در اصفهان در پاسخ به این سؤال که چرا بعضی تیترهای خبری ما را وسوسه میکنند که فوراً روی خبر کلیک کنیم، اظهار داشت: تیترهای خوب یا گاهی فریبنده، مستقیماً با کنجکاوی و احساس ما بازی میکنند و جذابیتشان خیلی بالاست.وی افزود: تیتر مثلاً کوتاه و خیلی حساسیتبرانگیز و حتی بعضی وقتها متناسب با نیاز مردم است. عبارتهایی مثل «باورنکردنی»، «فوری»، «راز مهمی که نمیدانستید» یا «اتفاق عجیب» از این عناوین هستند که توجه همه را جلب میکنند.کمال ادامه داد: این یک نکته است؛ چون حالا بحث نوع نوشتارشان است. قدیم هم مثلاً اطلاعیههایی که میدیدید به دیوارها میزدند، بالای آن مینوشتند «مژده، مژده» و همه دقت میکردند که چه چیزی قرار است اعلام شود. پس نوع تیتر خیلی مهم است.این استاد دانشگاه در پاسخ به این سؤال که مرز میان جذابیت و فریب در تیتر خبر کجاست، گفت: تیتر جذاب باید مخاطب را به خواندن خبر دعوت کند، اما واقعیت خبر را تحریف نکند؛ یعنی جوری باشد که به اصل خبر ضربه نزند.
وی افزود: اگر تیتر دقیقاً با محتوای خبر تناسب داشته باشد و جذاب هم باشد، خیلی خوب است؛ اما اگر بخشی از واقعیتها را حذف کند، اغراق کند، دروغ بگوید یا برداشت نامناسبی در ذهن طرف ایجاد کند، آن وقت میشود فریب.کمال ادامه داد: تیتر جذاب باید جوری باشد که به مخاطب القا کند این خبر را بخواند، اما تیتر گمراهکننده، یک چیزی را به مخاطب القا میکند که در متن خبر وجود ندارد؛ مثل تیترهایی که مثلاً اینترنشنال بعضاً میزند.
وقتی هیجان، سرعت بررسی خبر را جا میگذارداین کارشناس سواد رسانه درباره اینکه چرا اخبار هیجانی سریعتر بازنشر داده میشوند، بیان کرد: انسانها کلاً به محرکهای هیجانی واکنش سریع نشان میدهند؛ مخصوصاً اخبار مربوط به ترس، خشم، تعجب، نگرانی یا هیجان.وی افزود: مثلاً ممکن است یک خبر علمی دقیق را چند دقیقه بخوانیم، اما یک تیتر جنجالی در چند ثانیه احساس ما را تحریک میکند. یعنی آن تیتر علمی زمان میبرد، ولی تیتر هیجانی سریع احساس ما را تحریک میکند و مشکل هم از جایی شروع میشود که سرعت واکنش ما از سرعت بررسی خبر بیشتر شود.کمال در ادامه درباره نقش مکث در مواجهه با اخبار فضای مجازی گفت: این بحث ایده خوبی است؛ یعنی یک رفتار ساده و قابلاجرا. مثلاً شما اگر خبر را دیدید، سریع موضع نگیرید. ما قرار نیست برای بررسی هر خبری تبدیل به کارشناس رسانه شویم، اما میتوانیم قبل از اینکه خبر را بازنشر کنیم، یکلحظه صبر کنیم.این استاد دانشگاه ادامه داد: وقتی شما یک خبر را میفرستید در فضای مجازی، بار حقوقی و حالا شرعی و قانونی ارسال خبر با شماست. یعنی اگر شما خبری را فرستادید و مخاطب شما با فوروارد آن دچار مشکل شد، شما مسئول هستید.کمال تصریح کرد: اگر مثلاً من یک کلیپ خندهدار دیدم، نیاز نیست فوروارد کنم؛ نیاز نیست همان لحظه فوروارد کنم. یک خبری را میشنوم، به منبع خبر دقت کنم و ببینم چرا در این زمان مثلاً این کلیپ ساخته شده و چرا در این زمان برای من ارسال شده است.
کلیپ قدیمی؛ خبر تازهای که نیستوی با اشاره به یکی از خطاهای رایج کاربران در فضای مجازی افزود: شما میبینید که بعضی وقتها کلیپها وقتی ارسال میشوند، مثلاً از دو سال پیش یا سه سال پیش هستند، اما مخاطب که فوروارد میکند، دقت نمیکند اصلاً زمان آن مربوط به چه زمانی است.این کارشناس سواد رسانه گفت: یا اینکه کلیپ را مثلاً فرض کنید شخصی صحبت کرده است؛ وقتی چهرهاش را نگاه میکنید، با چهره الان زمین تا آسمان فرق میکند. سه سال گذشته، قیافهاش پیرتر شده، اما طرف اصلاً به این قضیه دقت نمیکند و سریع فوروارد میکند و هزار نوع مشکل دیگر.کمال خاطرنشان کرد: چون کلیپ است، مردم فکر میکنند دیگر مو لای درزش نمیرود و واقعی است؛ درصورتیکه کلیپ خیلی راحت ساخته میشود و خیلی راحت جعل میشود. حتی اگر خبر صحیح باشد، باید به زمان آن دقت کنیم.وی در پایان تأکید کرد: خبر خیلی پارامتر دارد و همیشه سعی کنیم تفکر انتقادی که در بحث رسانه مطرح است را حتماً درباره این مسائل به کار بگیریم؛ مخصوصاً در بحث «یکلحظه صبر کن» یا همان مکث خبر.
تیتر حرفهای؛ جذاب اما نه گمراهکنندهجلال ترابی، کارشناس سواد رسانه و فضای مجازی در گفتوگو با خبرنگار فارس در اصفهان درباره اینکه چرا بعضی تیترها ما را وسوسه میکنند، اظهار داشت: چون تیتر خوب یا بد، مستقیماً با روان انسان کار میکند. بعضی تیترها روی حس کنجکاوی سوار میشوند؛ مثلاً بخشی از اطلاعات را میگویند و بخش مهمتر را پنهان میکنند تا مغز برای کاملکردن این شکاف، روی خبر کلیک کند.وی افزود: بعضی تیترها هم از ترس، عجله، شگفتی یا حس جاماندن استفاده میکنند؛ یعنی به مخاطب القا میکنند اگر همینالان وارد خبر نشوی، یک چیز مهم را از دست دادهای.ترابی ادامه داد: در واقع تیترهای وسوسهکننده فقط خبر نمیدهند، واکنش احساسی طراحی میکنند. هر چقدر تیتر مبهمتر، هیجانیتر و شخصیتر باشد، احتمال کلیک بیشتر میشود. مثلاً وقتی تیتر با عبارتهایی مثل «باور نمیکنید»، «فوری»، «همین حالا»، «همه شوکه شدند» شروع میشود، بیشتر از آنکه دنبال اطلاعرسانی باشد، دنبال تحریک رفتار مخاطب است. تیتر حرفهای باید توجه جلب کند، اما نباید شعور مخاطب را دور بزند.
این کارشناس رسانه در پاسخ به این سؤال که مرز میان جذابیت و فریب در تیتر خبرها چیست، گفت: مرز جذابیت و فریب دقیقاً در نسبت تیتر با محتوای واقعی خبر تعریف میشود. تیتر جذاب، توجه را جلب میکند اما به متن وفادار میماند. یعنی اگر مخاطب وارد خبر شود، احساس نمیکند با وعدهای بزرگتر از واقعیت روبهرو شده است.وی افزود: اما تیتر گمراهکننده از یک بخش کوچک، فرعی یا احساسی خبر استفاده میکند و آن را طوری بزرگ میکند که برداشت مخاطب از اصل ماجرا منحرف شود.ترابی تصریح کرد: به زبان ساده، تیتر جذاب در را باز میکند، اما تیتر فریبنده طعمه میگذارد. مثلاً اگر در یک گزارش فقط یک احتمال مطرح شده اما تیتر آن را به شکل یک اتفاق قطعی بنویسد، این دیگر جذابیت نیست، تحریف است.وی تأکید کرد: رسانه حرفهای حق دارد هوشمندانه تیتر بزند، اما حق ندارد برای گرفتن کلیک، معنای خبر را دستکاری کند. اعتماد مخاطب با همین مرزهای ظریف ساخته میشود و با عبور از همین مرزها از بین میرود.در چنین شرایطی، پویش «یکلحظه صبر کن» میتواند مخاطب را به یک رفتار ساده اما مهم دعوت کند؛ اینکه پیش از کلیک یا بازنشر، چند ثانیه مکث کند، منبع و تاریخ خبر را ببیند و متن را فراتر از تیتر بخواند. گاهی همین مکث کوتاه میتواند فاصله میان «دیدن یک تیتر» و «باورکردن یک خبر» را ایجاد کند.#تیتر #سواد_رسانه #فضای_مجازی #یک_لحظه_صبرکن #نه_به_بازنشر
17:02 - 25 شهریور 1405