بحران ردهبندی سنی در سینما
نشست تخصصی «ردهبندی سنی؛ از سیاستگذاری تا اجرا» با حضور مدیران و فعالان سینمایی برگزار شد و حاضران ضمن طرح چالشهای اجرای این نظام، بر ضرورت شفاف شدن معیارها، اطلاعرسانی به خانوادهها و تولیدکنندگان و بازنگری در شیوه فعلی ردهبندی آثار تأکید کردند.
خبرنگار گروه «سینما»ی باشگاه خبرنگاران توانا: ردهبندی سنی؛ از سیاستگذاری تا اجرا زیر ذرهبین رفتنشست تخصصی «ردهبندی سنی؛ از سیاستگذاری تا اجرا» عصر چهارشنبه ۲۵ شهریور به همت سیوهشتمین جشنواره بینالمللی فیلمهای کودکان و نوجوانان در بنیاد سینمایی فارابی برگزار شد و در جریان آن، مدیران و فعالان حوزه سینما درباره چالشهای موجود در اجرای نظام ردهبندی سنی، نحوه اطلاعرسانی به خانوادهها و تولیدکنندگان و همچنین ضرورت بازنگری در سازوکار فعلی این نظام به بحث و تبادل نظر پرداختند.حامد جعفری، دبیر سیوهشتمین جشنواره بینالمللی فیلمهای کودکان و نوجوانان و مدیرعامل بنیاد سینمایی فارابی، در این نشست با اشاره به تجربهای که در جریان همکاری با یک شرکت خارجی در روسیه داشته است، گفت: سال ۲۰۱۶ برای مذاکره درباره محصولی که تولید کرده بودیم به روسیه رفتیم. فیلم در ابتدا مورد توجه طرف خارجی قرار گرفت، اما در ادامه از خرید آن منصرف شدند. دلیل این اتفاق صحنهای بود که شخصیت اصلی در بخشی از داستان با استفاده از چاقو زمین را میکند. طرف مقابل توضیح داد که استفاده کودکان از اجسام نامناسب، طبق پروتکل آنها ممنوع است و به همین دلیل امکان خرید فیلم را ندارند.جعفری با اشاره به اینکه بسیاری از تولیدکنندگان ممکن است شناخت دقیقی از مبنا و شاخصهای ردهبندی سنی نداشته باشند، ادامه داد: گاهی تولیدکننده نمیداند تصمیمگیری درباره ردهبندی سنی بر چه اساسی انجام میشود. اگر ذینفعان این حوزه از اتفاقهایی که در سطح حاکمیتی رخ میدهد و ضوابطی که برای این حوزه تعیین شده اطلاع نداشته باشند، طبیعی است که نمیتوانند تولید خود را با این معیارها هماهنگ کنند.
جعفری افزود: اگر ملاحظات و معیارها به شکل روشن در اختیار تولیدکنندگان قرار بگیرد، بخش زیادی از آنها این موارد را رعایت خواهند کرد. به اعتقاد من، ترکیبی از اطلاعرسانی، مشاوره و رگولاتوری میتواند در این زمینه نتیجه مناسبی داشته باشد.دبیر جشنواره فیلمهای کودکان و نوجوانان همچنین از تصویب کارگروه تخصصی خانواده در شورای عالی سینما خبر داد و گفت بنیاد سینمایی فارابی مسئولیت این کارگروه را بر عهده دارد و میتوان پیشنهادها، راهکارها و توصیههای مرتبط با ردهبندی سنی را در این کارگروه مطرح و بررسی کرد.جعفری در ادامه بر ضرورت سیاستگذاری جدی در حوزه کودک تأکید کرد و گفت اگر برای این حوزه سیاست و برنامه مشخصی نداشته باشیم، دیگران خارج از مرزها درباره آن تصمیم خواهند گرفت و در نهایت ممکن است با پیامدهایی روبهرو شویم که آثار مخربی به همراه داشته باشد.خانوادهها و چالش اجرای ردهبندی سنیمژگان زرگر، مدیر پردیس سینمایی نیایش مال، بخش دیگری از این نشست را به تجربه سینماها در مواجهه با خانوادهها اختصاص داد. او با اشاره به واکنش برخی مخاطبان نسبت به فیلمها گفت سینماها نمیتوانند بهسادگی خانوادهها و کودکان را از تماشای برخی آثار منع کنند و حتی گاهی والدین خودشان تمایل دارند فیلمهای خشن را در کنار فرزندانشان ببینند.زرگر ادامه داد: تلاش ما این است که برنامه اکران را به شکلی تنظیم کنیم که کودکان تا حد امکان به سراغ فیلمهای متناسب با سن خود بروند. با این حال، گاهی وقتی کودکان ردهبندی سنی یک فیلم را میبینند، همین عدد برایشان جذاب میشود و علاقه پیدا میکنند فیلمی را که برای بزرگسالان ساخته شده تماشا کنند. در چنین شرایطی نیز سینما نمیتواند بهتنهایی مانع آنها شود.
ردهبندی سنی فقط یک عدد روی پوستر نیستعباس احمدینیا، مدیرکل فناوری اطلاعات و ارتباطات اندیشمند آریا و از مدیران سینماشهر، در ادامه درباره نحوه درج ردهبندی سنی در سامانه سمفا صحبت کرد و گفت گاهی درباره عدد تعیینشده برای یک فیلم ملاحظاتی وجود دارد و حتی در برخی موارد بر رعایت یک محدودیت سنی مشخص تأکید شده است.او با تأکید بر لزوم شفافسازی این موضوع برای مخاطبان گفت حدود ۷۰ درصد بلیتهای سینمای ایران از طریق سامانههای آنلاین فروخته میشود و بنابراین لازم است اطلاعات مربوط به ردهبندی سنی در این سامانهها بهدرستی و برای مخاطب قابل فهم ارائه شود.احمدینیا ادامه داد: اگرچه برخی سامانهها از همان ابتدا تعدادی از آثار را تفکیک میکنند، اما باید دستورالعمل مشخصی وجود داشته باشد تا ردهبندی سنی صرفاً به یک عدد در گوشه پوستر محدود نشود. حتی در اپلیکیشنهایی که مخاطب آنها کودکان و نوجوانان هستند نیز باید درباره ردهبندی آثار و فیلمهای متناسب با این گروه سنی اطلاعرسانی شود.پیشنهاد جداسازی ردهبندی سنی از پروانه نمایشسیدعلی طباطبایینژاد، مدیرعامل مؤسسه شهر فرنگ، نیز بر ضرورت تغییر در شیوه فعلی ردهبندی آثار نمایشی تأکید کرد و گفت در شرایط کنونی، ردهبندی سنی در کنار پروانه نمایش و مجوز اکران قرار گرفته و به همین دلیل وجهی حاکمیتی پیدا کرده است، در حالی که ردهبندی سنی پیش از هر چیز یک نیاز برای خانوادههاست.او پیشنهاد کرد این موضوع از پروانه نمایش جدا شود و گروهی متخصص و دقیق، به شکل مستقل به مسئله ردهبندی سنی آثار بپردازند.
طباطبایینژاد با اشاره به تجربه اکران یک انیمیشن گفت در یک مورد، تعدادی از خانوادهها هنگام تماشای فیلم از سالن خارج شدند و نسبت به وجود یک سکانس ترسناک و ملتهب اعتراض کردند. به گفته او، ممکن است چنین صحنهای از نظر افرادی که در بخش صدور پروانه نمایش فعالیت میکنند، منع قانونی نداشته باشد، اما از نگاه خانوادهها نامناسب باشد.او افزود: تا زمانی که صاحبان آثار از اعداد ردهبندی سنی استفاده تبلیغاتی کنند و این اعداد دستمایه سوءاستفاده قرار بگیرد، نمیتوان انتظار تغییر شرایط را داشت. طباطبایینژاد با اشاره به تجربه آلمان گفت در این کشور معلمان، روانشناسان کودک، خانوادهها و والدین در فرآیند ردهبندی آثار نقش دارند و این ترکیب میتواند به تعیین دقیقتر رده سنی فیلمها کمک کند.دوبلههای مخصوص بزرگسالان برای آثار کودکمصطفی ریپور، مدیرعامل پلتفرم دیجیتون که محتوای اختصاصی کودکان عرضه میکند، نیز درباره حساسیت خانوادهها نسبت به محتوای کودک صحبت کرد. او گفت مخاطبان این پلتفرم فقط یک گروه از خانوادهها نیستند؛ بخشی از آنها خانوادههای مذهبی هستند که برایشان نزدیک بودن محتوای پلتفرم به استانداردهای مذهبی اهمیت دارد و گروهی دیگر نیز خانوادههایی هستند که نسبت به محتوایی که فرزندشان تماشا میکند حساسیت و دغدغه دارند.ریپور افزود به دلیل همین حساسیتها، در پلتفرم دیجیتون حتی سکانسی که در آن یک قطره خون از بینی شخصیت داستان جاری شود نیز وجود ندارد.
ردهبندی سنی؛ توصیه یا ممنوعیت؟حسن قاسمزاده، مدیر سابق مؤسسه «کدومو»، با اشاره به شکلگیری این مجموعه گفت «کدومو» با هدف رسیدن به یک زبان مشترک در حوزه رسانه شکل گرفت و در ادامه، ارزیابی، توصیف و توصیه درباره آثار نیز در دستور کار قرار گرفت.او تأکید کرد ردهبندی سنی به معنای ممنوع کردن یک اثر نیست و بیشتر باید به عنوان یک توصیه برای خانوادهها در نظر گرفته شود.قاسمزاده همچنین تعیین یک مرجع مشخص برای ردهبندی سنی آثار را ضروری دانست و گفت باید مشخص شود در ایران چه نهادی مسئول تعیین ردهبندی سنی است و این موضوع قرار است در ساختار حکمرانی کشور چه جایگاهی داشته باشد. او با اشاره به تجربه سینمای آمریکا و برخی کشورهای اروپایی، وجود روندهای مشخص در این زمینه را مورد توجه قرار داد و گفت در ایران هنوز تکلیف این مسئله روشن نیست.او همچنین به وضعیت سامانههای فروش بلیت اشاره کرد و گفت ردهبندی سنی در این پلتفرمها به شکل مناسبی دیده نمیشود و حتی روی بعضی پوستر فیلمهایی که برای فروش بلیت عرضه میشوند نیز این اطلاعات درج نشده است.ضرورت عبور از نگاه مکانیکیصابر اکبری خضری، معاون راهبردی حوزه هنری کودک و نوجوان، نیز به بررسیهای انجامشده در این حوزه اشاره کرد و گفت مؤسسه امید و حوزه هنری کودک و نوجوان با گروههای مختلف زیستبوم کودک و نوجوان، از تولیدکنندگان و خالقان گرفته تا توزیعکنندگان و مصرفکنندگان، در ارتباط هستند و به این نتیجه رسیدهاند که هر کدام از این گروهها اقتضائات خاص خود را دارند.
او گفت در موضوع نظام ردهبندی سنی هنوز الزامات اجرایی بهطور کامل مشخص نشده و همین مسئله نیازمند بحث و بررسی است. به گفته اکبری خضری، در این حوزه گاهی رویکردهای حقوقی غلبه پیدا میکند و مسئله به شکل مکانیکی دیده میشود، در حالی که اگر ردهبندی سنی با رفتار فرهنگی و اجتماعی تعریف نشود، اجرای آن با مشکل روبهرو خواهد شد.تجربه ناموفق اجرای نظامنامه ردهبندیسید آرش وکیلیان، مدیرکل ساماندهی حکمرانی مرکز ملی فضای مجازی، نیز درباره اقدامات انجامشده در این حوزه گفت پس از تصویب نظامنامه ردهبندی و در همکاری با پلتفرمها، سکوها و ناشران محتوای کودک و نوجوان، اقداماتی انجام شد، اما بخشی از اهداف پیشبینیشده به نتیجه نرسید.او افزود در آن دوره محتواها دستهبندی و براساس شاخصهای مثبت و منفی بررسی شدند و مجموعهای از معیارها در وزارت فرهنگ تعیین شد. به گفته وکیلیان، شهریور ۱۴۰۱ این چارچوب به عنوان یک مدل توصیهای و معیاری برای آثار مختلف رونمایی شد.زهرا شیعه، معاون دفتر نظارت بر عرضه و نمایش فیلم سازمان امور سینمایی و سمعی و بصری، نیز گفت دستورالعمل ردهبندی سنی وجود دارد، اما ظاهراً این دستورالعمل به بسیاری از مراکز ابلاغ نشده و برخی فعالان از وجود آن اطلاعی ندارند.او توضیح داد که در حال حاضر ردهبندی سنی در پروانه نمایش اعمال و به سینماداران اعلام میشود، اما نظارت پسینی بر اجرای آن وجود ندارد.محدثه افضلی، مدیر آموزش و فرهنگسازی ساترا، نیز با اشاره به تجربه صداوسیما در این زمینه گفت موضوع ردهبندی سنی در سال ۱۳۹۷ و در معاونت فضای مجازی صداوسیما به چارچوب مشخصی رسید و کتابچهای در این زمینه منتشر شد که شاخصهای محتوایی و برچسبهای ردهبندی سنی را با جزئیات مشخص کرده بود.
حسن میثمی، مدیرکل توسعه فناوریهای نوین وزارت ارتباطات، نیز بر اهمیت برگزاری چنین نشستی تأکید کرد و گفت بنیاد سینمایی فارابی موضوع مهمی را برای گفتوگو و بررسی انتخاب کرده است.او در عین حال با اشاره به تجربه سند تسهیم گفت اگر در این زمینه نگاه ایدهآلگرایانه وجود نداشت، این سند تاکنون اجرایی شده بود. میثمی افزود ایدهآلگراییهای اعمالشده باعث شد سند با وجود دستور رئیسجمهور متوقف شود. به گفته او، در آن مقطع آمادگی لازم برای اجرای دستورالعمل وجود داشت و همچنان تلاش میشود این دستورالعمل، شاید با روشی متفاوت و در مقیاسی محدودتر، به اجرا برسد.ردهبندی سنی فراتر از یک برچسبزهرا روشندل، مدیر برنامههای جنبی جشنواره فیلمهای کودکان و نوجوانان، در جمعبندی این نشست گفت ردهبندی سنی را نمیتوان تنها به تعیین یک رده یا درج یک عنوان روی اثر محدود کرد. به گفته او، موفقیت این نظام به هماهنگی مجموعهای از عوامل، از سیاستگذاری و تولید گرفته تا پخش، اکران، فروش بلیت و عرضه برخط، وابسته است.روشندل ابراز امیدواری کرد این نشست شروعی برای بررسی دقیقتر زیستبوم ردهبندی سنی و رسیدن به پیشنهادهای عملی برای ارتقای آن باشد؛ موضوعی که در نهایت میتواند به دسترسی ایمنتر و آگاهانهتر کودکان و نوجوانان به آثار سینمایی و افزایش نقش خانوادهها در انتخاب محتوای مناسب کمک کند.در پایان نشست نیز مقرر شد اعضای جلسه دیدگاهها و پیشنهادهای صنف، مجموعه یا نهاد متبوع خود را در زمینه ردهبندی سنی به بنیاد سینمایی فارابی ارائه کنند تا این دیدگاهها در ادامه بررسیها مورد استفاده قرار گیرد.
حامد جعفری مدیرعامل بنیاد سینمایی فارابی و دبیر سیوهشتمین جشنواره فیلمهای کودکان و نوجوانان، سیدعلی طباطبایینژاد مدیرعامل مؤسسه شهر فرنگ، حسن قاسمزاده مدیرعامل اسبق پلتفرم «کدومو» و فعال فرهنگی حوزه کودکان، عباس احمدینیا مدیرعامل فناوری اطلاعات و ارتباطات اندیشمند آریا، سید آرش وکیلیان مدیرکل ساماندهی حکمرانی مرکز ملی فضای مجازی، مژگان زرگر مدیر پردیس سینمایی نیایش مال، مصطفی ریپور مدیرعامل دیجیتون، حسن میثمی مدیرکل توسعه فناوریهای نوین وزارت ارتباطات، صابر اکبری خضری معاون راهبردی حوزه هنری کودک و نوجوان، زهرا شیعه معاون دفتر نظارت بر عرضه و نمایش فیلم سازمان امور سینمایی و سمعی و بصری و محدثه افضلی مدیر آموزش و فرهنگسازی ساترا از حاضران در این نشست بودند که به مدیریت زهرا روشندل برگزار شد.
19:01 - 18 سپتامبر 2026