تمدنی پنهان در اعماق غارهای سرعین
در فاصله یک کیلومتری شهر سرعین، جایی که دشتهای سبز به دامنههای سبلان گره میخورند، روستایی آرامیده است که تاریخش نه در کتیبههای سنگیِ بروننما، بلکه در دلِ صخرهها و اعماق زمین حک شده است.
خبرگزاری فارس، اردبیل: در فاصله یک کیلومتری شهر سرعین، جایی که دشتهای سبز به دامنههای سبلان گره میخورند، روستایی آرامیده است که تاریخش نه در کتیبههای سنگیِ بروننما، بلکه در دلِ صخرهها و اعماق زمین حک شده است. روستای تاریخی کنزق، با بافت شطرنجی و خانههای دستکندی که انگار از دل افسانهها بیرون آمدهاند، تنها یک روستا نیست؛ بلکه کپسول زمان است. اینجا رازهایی مدفون شده دارد که از هزارهی قبل از میلاد تا عصر اشکانیان، زندگی را در دلِ سنگهای ماسهای جریان بخشیده است.کنزق که در قدیم شاهراه ارتباطی سرعین به اردبیل بوده است، امروز نه با جادههایش، که با «غارهای زیرزمینی» خود شناخته میشود. وقتی به این روستا میرسید، اولین چیزی که نگاه را خیره میکند، نظم هندسی عجیبی است که در بافت متراکم روستا نهفته است. اما راز اصلی زیر پای شماست؛ جایی که خانههای صخرهای با استقراری ناهمگون، شبکه پیچیدهای از زندگی گذشتگان را در خود جای دادهاند.این خانهها که از جنس سنگهای رسوبی و ماسه فشردهاند، شاهکار مهندسیِ کهن محسوب میشوند. نکتهای که ذهن هر بینندهای را به چالش میکشد، نورگیرهای خلاقانه این خانههاست؛ روزنههایی که در اشکال هندسی استوانهای، دایرهای و گاه غیرهندسی طراحی شدهاند تا نور خورشید را به قلبِ زمین، جایی که تاریکی مطلق فرمانروایی میکند، هدایت کنند.
این نوع معماری، اگرچه مشابهتهای ساختاری با روستای تاریخی «میمند» کرمان دارد، اما در کنزق با امضای هنری و معماری خاص منطقه آذربایجان عجین شده است.باستانشناسان با بررسی این دخمهها و خانههای صخرهای، قدمت این مجموعه را تا «هزاره اول قبل از میلاد» تخمین میزنند. قدیمیترین آثار معماری یافت شده در این مجموعه به دوره «اشکانیان» بازمیگردد؛ دورانی که ایرانزمین با اقتدار در برابر قدرتهای بیرونی ایستاده بود و این غارها احتمالاً پناهگاهی امن برای مردمان آن روزگار در برابر حوادث روزگار بوده است.وقتی در این راهروهای سنگی قدم میزنید و طاقچههایی با طاقهای قوسی را میبینید که با ظرافت تمام کنده شدهاند، صدای نفسهای تاریخ را میشنوید. اینجا هر سنگ، راویِ قصهی مردمی است که برای زندگی، به جای بریدن از طبیعت، در دلِ آن پناه گرفتند و خانههایی ساختند که نه با زلزله ویران شد و نه با یخبندانِ سخت سبلان، گرمای خود را از دست داد.
رازِ نهفته در دلِ صخرههاکنزق، هنوز بسیاری از رازهایش را فاش نکرده است. غارهای این روستا به دو بخش تقسیم میشوند؛ بخشی بر روی بستر تپههای طبیعی و بخشی در دلِ بافت کنونی روستا. این پراکندگی نشان میدهد که گنزق در طول قرنها، همواره یک "زیستبوم زنده" بوده است. گردشگران خارجی که از این منطقه بازدید میکنند، بیش از هر چیز تحت تأثیر همین «پایداری معماری» قرار میگیرند؛ اینکه چگونه یک تمدن توانسته با حداقل امکانات، محیطی برای زیستن طراحی کند که امروز، پس از گذشت هزاران سال، همچنان استوار باقی مانده است.ساماندهی جاذبههای تاریخی سرعین با هدف افزایش ماندگاری مسافران ضرورت داردجلیل جباری، مدیرکل میراث فرهنگی استان اردبیل در این خصوص اظهار کرد: ساماندهی و توجه به جاذبهها و آثار تاریخی سرعین با هدف افزایش ماندگاری مسافران ضرورت دارد و نیازمند تامین اعتبار برای این موضوع هستیم.وی افزود: پایگاه میراث ملی دستکندهای تاریخی کنزق سرعین یکی از مهمترین جاذبههای تاریخی این شهرستان است که با ساماندهی آن میتوانیم به عنوان دومین کانون توسعه گردشگری سرعین، در کنار آبهای درمانی، از آن بهره ببریم.احد بیوته، نماینده مردم اردبیل، نمین، نیر و سرعین در مجلس شورای اسلامی نیز با اشاره به اهمیت ویژه شهر زیر زمینی کنزق سرعین، تصریح کرد: طی سفر قائم مقام وزیر میراث فرهنگی، اهمیت منطقه تاریخی کنزق بیان شد و قرار شد که این منطقه مجدد به عنوان پایگاه ملی میراث فرهنگی ثبت شود.
وی با بیان اینکه قدمت شهر زیرزمینی کنزق حتی از قدمت بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی نیز بالاتر است، گفت: خانههایی تا سه طبقه و گنبدهای متعدد در زیر زمین وجود دارد و این منطقه از ارزش و اهمیت بالایی برخوردار است.بیوته با اشاره به اینکه محوطه باستانی کنزق با سازههای بسیار منحصربه فرد سالانه تنها 500 میلیون تومان اعتبار دارد، خاطرنشان کرد: انتظار داریم مسئولان وزارت میراث فرهنگی با جذب سرمایهگذار نسبت به سازماندهی و حفاظت از حریم این سازههای تاریخی اقدام کند.روستای کنزق، تلاقیِ نبوغ انسان و سرسختیِ طبیعت است. این روستا نه تنها یک جاذبه تاریخی برای علاقهمندان به میراث فرهنگی، بلکه مقصدی شگفتانگیز برای کسانی است که به دنبال درک عمیقتری از پیوند میان معماری و جغرافیا هستند.حفاظت از این مجموعه بینظیر که بخشی از هویت تاریخیاستان اردبیل است، نیازمند توجه ویژه مسئولان میراث فرهنگی است تا با کاوشهای بیشتر، پرده از رازهای بیشتری که در اعماق غارهای گنزق پنهان مانده، برداشته شود. کنزق میتواند به عنوان یکی از قطبهای مهم گردشگری تاریخی در شمالغرب کشور، دروازهای به سوی ناشناختههای دوران اشکانی باشد؛ دروازهای که درهایش رو به سوی تاریخِ دستنخورده باز میشود.
10:17 - 12 شهریور 1405
2 بازنشر
4364 بازدید