نسخه اصلاحطلبانه؛ دست ایران را خالی کنید تا دست ترامپ پر شود!
باید پرسید اگر قرار باشد ایران برای حفظ رضایت ترامپ از مؤلفههای قدرت منطقهای خود صرفنظر کند، چه تضمینی وجود دارد که دولت آمریکا پس از دریافت این امتیازها، مطالبات تازهای را مطرح نکند؟
گروه فارس پلاس: اظهارات برخی چهرههای اصلاحطلب درباره ضرورت «پر کردن دست ترامپ» در مذاکرات، بار دیگر یک پرسش اساسی را درباره منطق سیاست خارجی این جریان مطرح کرده است؛ چرا هر بار که سخن از توافق و مذاکره به میان میآید، قرار است ایران از ابزارهای قدرت خود عقبنشینی کند تا طرف آمریکایی برای ادامه مذاکره احساس قدرت و رضایت بیشتری داشته باشد؟«کوروش احمدی»، دیپلمات پیشین و فعال اصلاحطلب، در دفاع از رویکرد ترامپ و ضرورت حفظ مسیر توافق، عنوان کرده ایران باید دست رئیسجمهور آمریکا را پر میکرد تا او بتواند در توافق باقی بماند. او همچنین با اشاره به مسئله لبنان، از این موضع دفاع کرده که ایران نباید در این موضوع بیش از اندازه سختگیری میکرده است. اما مسئله اصلی در این نسخه دیپلماتیک آن است که پر کردن دست ترامپ ظاهراً مستلزم خالی کردن دست ایران از مهمترین مؤلفههای قدرت منطقهای خود است. به بیان دیگر، ایران باید از ظرفیتهایی عقبنشینی کند که طی سالها با الگوی انقلاب اسلامی ایران در منطقه برای مقابله با سیطره غرب و رژیم صهیونیستی ساخته و حالا ریشه مردمی یافته است؛ مانند حزب الله لبنان که این فعال اصلاح طلب مطرح میکند که ایران برای حفظ تفاهمنامه اسلام آباد بند یک آن یعنی آتش بس در تمام جبههها را نادیده بگیرد. یعنی نقض عهد در همین تفاهمنامه نیز نادیده گرفته شود تا تفاهم نامه از بین نرود! یعنی دست از حمایت از حزب الله لبنان بکشیم تا به طور موقت ایران به اهدافی برسد که ثبات و پایداری ندارد و قطعا امریکاییها به آن نیز پایبند نخواهند بود. موضوعی که اصلاح طلبان درباره تنگه هرمز نیز همین موضوع را مطرح میکنند.
این درحالی است که واقعیت ماجرا را موسسه انگلیسی چتم هاوس اینگونه درباره علت فروپاشی تفاهمنامه اسلام آباد بیان میکند: «ظاهراً، این تفاهمنامه به دلیل اختلافات مربوط به هرمز و لبنان از هم پاشید. با این حال، واشنگتن ممکن است به این نتیجه رسیده باشد که این توافقنامه بیش از حد به تهران امتیاز داده و عملاً آن را باطل کرده است. اسرائیل، با این ادعا که امضاکننده آن نبوده است، علیرغم درخواست تفاهمنامه برای پایان دادن به عملیات نظامی «در تمام جبههها، از جمله لبنان»، به حملات علیه حزبالله ادامه داد.»
دیپلماسی یا واگذاری ابزارهای قدرت؟در منطق سیاست خارجی، مذاکره زمانی میتواند به توافقی پایدار و متوازن منجر شود که طرفین از قدرت و اهرمهای متقابل برخوردار باشند. کشوری که پیش از آغاز مذاکره، مولفههای قدرت خود را کنار میگذارد، عملاً دست طرف مقابل را برای طرح مطالبات بیشتر باز میکند. از همین منظر، باید پرسید اگر قرار باشد ایران برای حفظ رضایت ترامپ از مؤلفههای قدرت منطقهای خود صرفنظر کند، چه تضمینی وجود دارد که دولت آمریکا پس از دریافت این امتیازها، مطالبات تازهای را مطرح نکند؟تجربه برجام نیز برای پاسخ به این پرسش قابل تأمل است. در آن تجربه، ایران بخش مهمی از ظرفیتهای هستهای خود را در چارچوب توافق محدود کرد، اما خروج یکجانبه آمریکا از توافق در دولت ترامپ نشان داد که عقبنشینی ایران لزوماً به معنای پایبندی طرف آمریکایی نیست. در نتیجه، بهجای آنکه توافق به نقطه پایان اختلافات تبدیل شود، مسئله به یک چرخه فرسایشی از مطالبه امتیاز، وعده رفع تحریم و بدعهدی طرف مقابل کشیده شد.بنابراین، تکرار همان الگو با این تفاوت که این بار مؤلفههای قدرت منطقهای ایران نیز در معرض معامله قرار بگیرد، نمیتواند نسخهای قابل اتکا برای تأمین منافع ملی باشد.
امنیت ملی را با هیچ چیزی معاوضه نمیکنیمدر نقطه مقابل این نگاه، محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، در توضیح ضرورت صیانت از امنیت ملی بر این اصل تأکید کرده است که امنیت کشور موضوعی قابل معامله نیست و نباید آن را با هیچ امتیاز دیگری معاوضه کرد.دبیر شورای عالی امنیت ملی برای جوانان و مردم توضیح میدهد که ما امنیت ملی را با هیچ چیزی معاوضه نمیکنیم و بر اثر این مقاومت در آینده مردم و فرزندان ایران بهترین زندگی را خواهند داشت؛ اگرچه امروز با مشکلاتی در حوزه اقتصادی روبرو هستند.این رویکرد بر یک واقعیت راهبردی استوار است؛ هزینههای مقاومت و ایستادگی در برابر فشارهای دشمن، هرچند ممکن است در مقاطعی با دشواریهای اقتصادی و معیشتی همراه باشد، در نهایت باید به حفظ استقلال، امنیت و فراهم شدن زمینه زندگی بهتر برای نسلهای آینده منجر شود.مسئله این نیست که مشکلات اقتصادی مردم نادیده گرفته شود یا فشارهای معیشتی به امری عادی تبدیل شود؛ اتفاقاً هدف سیاست خارجی باید کاهش این فشارها باشد. اما پرسش اینجاست که آیا میتوان با تضعیف ابزارهای دفاعی و بازدارندگی کشور، امنیت و رفاه پایداری برای مردم ایجاد کرد؟ یا اینکه با امتیازات پی در پی و کوتاه آمدن در برابر دشمن زمینه فشار فرسایشی بیشتر بر کشورمان را فراهم کرد که هیچگاه به نقطه ثبات خود نمیرسد.
اگر امروز برای کسب رضایت واشنگتن از ظرفیتهای راهبردی ایران چشمپوشی شود، ممکن است فردا طرف آمریکایی با دست بازتری مطالبات خود را در حوزههای دیگر مطرح کند. در چنین شرایطی، نهتنها تضمینی برای رفع تحریمها وجود ندارد، بلکه احتمال افزایش فشارها نیز منتفی نخواهد بود. اصل پایهای که یک دیپلمات ساده به خوبی آن را متوجه میشود اما یک دیپلمات اصلاحطلب آن را به طور وارونه تعبیر میکند!
دست دشمن را خالی کنید، نه دست ایران را!نکته محوری در راهبرد مقاومت این است که ایران نباید برای جلب رضایت دشمن، ابزارهای قدرت خود را واگذار کند؛ بلکه باید با حفظ انسجام داخلی، تقویت توان دفاعی و استفاده هوشمندانه از ظرفیتهای منطقهای و حمایت از محور مقاومت، هزینه هرگونه تهدید و زیادهخواهی را برای طرف مقابل افزایش دهد.در واقع، مسئله اصلی این نیست که چگونه دست ترامپ را برای ماندن در توافق پر کنیم؛ مسئله این است که چگونه با حفظ قدرت ملی، دست آمریکا را از امکان تحمیل خواستههای یکجانبه خالی کنیم.این تفاوت، مرز میان دیپلماسی مبتنی بر قدرت و دیپلماسی مبتنی بر امتیازدهی است. در رویکرد نخست، مذاکره ابزاری برای تثبیت دستاوردها و تأمین منافع ملی است؛ اما در رویکرد دوم، اصل مذاکره و رضایت طرف آمریکایی به هدفی تبدیل میشود که سایر مؤلفههای قدرت کشور باید برای حفظ آن هزینه شوند.
ایران برای رسیدن به توافقی پایدار نیازی ندارد که پیشاپیش از نقاط قوت خود دست بکشد. اتفاقاً هرچه هزینه فشار و تهدید برای آمریکا بیشتر و امکان تحمیل ارادهاش کمتر باشد، زمینه دستیابی به توافقی متوازنتر فراهم خواهد شد.نسخهای که از ایران میخواهد برای پر کردن دست ترامپ، دست خود را از ظرفیتهای بازدارنده خالی کند، در عمل بیش از آنکه منافع ایران را تأمین کند، به تحقق اهداف راهبردی واشنگتن کمک خواهد کرد. راهبرد درست، حفظ قدرت و مقاومت تا جایی است که طرف مقابل بهجای مطالبه امتیازهای بیشتر، ناگزیر به پذیرش حقوق و منافع ایران شود.
بمنظور دسترسی پایدار به اخبار و مطالب ما، آخرین نسخه اپلیکیشن خبرگزاری فارس را میتوانید از اینجا و در فروشگاههای «کافه بازار» و «مایکت» دانلود و نصب کنید.آخرین تحلیل تحولات روز را در فارس پلاس بخوانید. 14:10 - 10 آبان 1405