چرا بدون «تاریخ» آینده را میبازیم؟
در منظومه فکری امام شهید، فهم تاریخ فراتر از بازخوانی گذشته یک «قطبنمای راهبردی» برای مهندسی آینده است؛ ابزاری که غفلت از آن راه را برای خطای محاسباتی و وارونگی حقایق در جنگ شناختی هموار میسازد.
علی باقرزاده - کارشناس گروه اندیشه: در نگاه راهبردی رهبر شهید انقلاب، تاریخ هرگز یک بایگانی غبارگرفته یا قصهای برای وقتکشی نیست؛ بلکه «گنجینه اطلاعات ما از گذشته بشریت و سرگذشت واقعی ماست» (نک: 18/۱۰/۱۳۷۰). تاریخ، آزمایشگاه زنده سنتهای لایتغیر الهی است که قواعد پیروزی و شکست را برای هر جامعهای دیکته میکند. کسانی که پیوند معرفتی خود را با گذشته قطع میکنند، در طوفانهای سهمگین «جنگ شناختی» امروز، قطبنمای خود را گم کرده و توان تشخیص دوست از دشمن را از دست میدهند. در این نگاه، تاریخ چنان حیاتی است که رهبر شهید انقلاب تأکید میکنند: «ما درباره هر پدیدهای که سخن میگوییم و قضاوت میکنیم، باید به تاریخ آن پدیده نگاه کنیم» (نک: 13/۲/۱۳۷۵)؛ چرا که بدون اشراف بر ریشهها، هر قضاوت و تصمیمی محکوم به خطای محاسباتی است. حقیقت تاریخ؛ آیینه تمامنمای حیات انسانیتاریخ تنها روایتگر جابهجایی تختهای قدرت یا وقایع سیاسی نیست، بلکه ظرف جامع حیات بشری است. در تعبیری دقیق از رهبر شهید انقلاب: «تاریخ، نه سیاست است، نه فرهنگ؛ تاریخ، تاریخ است» (نک: ۸/۱۱/۱۳۷۰). تاریخ، ثبت تمامی دردهای اجتماعی، هنر، عشق، ایستادگیها و مصائب یک ملت است. وقتی تاریخ را با این وسعت بنگریم، دیگر نمیتوان آن را نادیده گرفت؛ چرا که «فراموش کردن خطاهای گذشته، جامعه را به پرتگاه تکرار تلخ شکستها میکشاند.» (نک: 18/۶/۱۳۹۴). تاریخ در اینجا نه یک درس تئوریک، که یک «سپر دفاعی» در برابر مسخ هویتی است.
قرآن؛ مروج اصلی عبرت از تاریختأکید مکرر بر مطالعه تاریخ، ریشه در متدولوژی قرآنی دارد. قرآن کریم با دعوت مستمر به «سیر در ارض» و مشاهده سرانجام امتهای پیشین، تاریخ را نه برای سرگرمی، که برای «عبرتگرفتن» میخواهد. به تعبیر امام شهید: «عبرت از گذشتگان» آموزش اصلی وحی است (نک: 5/۱۰/۱۳۷۴). این تأکید نشان میدهد که تاریخ بر مدار تصادف نمیچرخد، بلکه سنتهای الهی حاکم بر آن است. قرآن جامعه را فرامیخواند تا با کاوش در سرگذشت اقوام از پوسته ظاهری حوادث عبور کرده و مانع از بازتولید فجایع گذشته در متن حوادث امروز شود.
دو بال پرواز؛ درسها و عبرتهادر روششناسی تحلیل تاریخی رهبر شهید انقلاب، تفکیک «درس» از «عبرت» یک ضرورت اجتنابناپذیر است. «درسهای تاریخی» آن بخشی از گذشته هستند که الگوی پیروزی، مقاومت و سازماندهی را به ما میآموزند؛ یعنی نقشه راه رسیدن به قله. اما «عبرتهای تاریخی» هشدارهای تاریخاند برای شناسایی لغزشگاهها؛ اینکه دنیاطلبی، اختلاف نخبگان و غفلت از تحرکات دشمن، چگونه بزرگترین نهضتها را در نیمهراه متوقف کرده است. داشتن هر دو بال، تضمینکننده امنیت حرکت تمدنی نظام اسلامی است. «درسها به ما می گویند که چه باید بکنیم؛ ولی عبرتها به ما میگویند که چه حادثهای اتّفاق افتاده و چه واقعهای ممکن است اتفاق بیفتد.»(نک: 5/10/1374).
زنگ خطر برای نسل جدیدیکی از دغدغههای عمیق امام شهید، «گسست تاریخی نسل جوان» است. ایشان با نگرانی مشهودی تصریح میکنند: «متأسفانه، اغلب جوانان ما، اصلاً از انقلابهای دیگر خبر ندارند. من گاهی از این بابت، واقعاً غصّه میخورم» (نک:۲۲/۴/۱۳۷۳). این ناآگاهی باعث میشود که جوان ما نتواند عظمت انقلاب اسلامی را در ترازوی تاریخ تطبیقی (مثلاً در مقایسه با فروپاشیهای سریع انقلابهای دیگر) بسنجد. فقدان دانش تاریخی، میدان را برای عملیات روانی دشمن باز میگذارد تا با القای یأس، خودباوری ملی را هدف بگیرد.تحریف؛ جنگ اصلی در میدان روایتهاامروزه تاریخ، خط مقدم جنگ شناختی است. دشمن با «پروژه تحریف»، به دنبال وارونهسازی حقیقت ها است؛ میخواهند جلاد و شهید را عوض کنند. تجربه تلخ کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، بهترین درس برای درک ترفندهای استعمار است. رهبر شهید انقلاب در این باره هشدار میدهند: «این تجربه را هرگز نباید فراموش کرد؛ حادثه تاریخی وقتی حامل درس است، گذشت زمان تأثیری ندارد.» (نک: 18/۶/۱۳۹۴). افشای اسناد لانه جاسوسی و بازخوانی دقیق نقش قدرتهای بیگانه در تاریخ معاصر، سنگر نخست ما در برابر نفوذ نرم است.
سخن پایانی: فهم تاریخ، زیربنای تمدن نوین اسلامیدر پایان، باید گفت فهم تاریخ نه یک اشتغال ذهنی، که «ستون فقرات هویت تمدنی» ماست. ملتی که حافظه تاریخیاش را از دست بدهد، همانند یک کشتی بیقطبنماست که به سمت صخرههای استعمار حرکت میکند. در افق دیدگاه ولایتفقیه، بازخوانی سنن الهی و شناخت عبرتها، بستر لازم برای عبور از توهمات محاسباتی و پیریزی تمدنی مقتدر، آگاه و شکستناپذیر است؛ تمدنی که از دل تجربیات گذشته، راه فردای خود را با اطمینان ترسیم میکند.آنچه میخواهید درباره تمدنهای نوظهور و تقابل تمدن اسلام و غرب بدانید را در گروه اندیشه خواهید یافت.#گفتمان_تاریخی#امام_شهید#عبرت_های_تاریخ#تحریف_تاریخ#تمدن_نوین_اسلامی#انقلاب_اسلامی#حافظه_تاریخی 17:18 - 5 مهر 1405