الزامات «ایران هرچه قویتر»
درخصوص پیام حکیمانه رهبر معظم انقلاب اسلامی به مناسبت هفته دولتبسمالله الرحمن الرحیمپیام رهبر معظم انقلاب اسلامی حضرت آیتالله امام سید مجتبی حسيني خامنه ای مدظله العالی به بازتولید قدرت ملی و الزامات حکمرانی در شرایط مکر وفریب و تشدید فشارهای دشمن بهویژه در دوران جنگ سوم؛ پرداخته است. حاصل پیام معظم له این است: ایران قوی از جمع شدن قدرت اقتصادی، علمی، فناورانه، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و دفاعی در یک منظومه حکمرانی منسجم پدید میآید و شرط فعال شدن همه این قدرتها، حفظ انسجام ملی است.از این نظر، پنج محور برجسته پیام عبارتاند از روایت قدرت؛ حل واقعی ضعفها؛ جهش تولید و فناوری؛ صیانت از انسجام اجتماعی؛ و فراراهبردی کردن فرهنگ و تعلیم و تربیت.۱. «فراراهبردی بودن» فرهنگ و تعلیم و تربیت:شاید مهمترین نوآوری؛«توجه فراراهبردی به مسئله فرهنگ، تعلیم و تربیت» باشد.«فراراهبردی» با «راهبردی» تفاوت مهمی دارد. وقتی موضوعی راهبردی است، برای آن یک راهبرد مستقل طراحی میشود.اما وقتی موضوعی فراراهبردی است، آن موضوع باید در تنظیم همه راهبردهای دیگر حضور داشته باشد.بنابراین پیام، فرهنگ و تعلیم و تربیت را از یک «بخش» در کنار سایر بخشهای حکمرانی خارج میکند و آنها را به معیار و ملاحظه تنظیم سایر راهبردها تبدیل مینماید. یعنی راهبرد اقتصادی بدون ملاحظه فرهنگی ناقص است.راهبرد سیاسی بدون ملاحظه فرهنگی ناقص است.راهبرد اجتماعی بدون ملاحظه فرهنگی ناقص است.راهبرد امنیتی بدون ملاحظه فرهنگی ناقص است. راهبرد علمی و فناورانه بدون ملاحظه تربیتی ناقص است.دراین نگاه؛فرهنگ دیگر «یکی از وزارتخانهها» نیست؛ فرهنگ باید در معماری کل حکمرانی حضور داشته باشد.۲. «پیوست فرهنگی» یا «پیوست انسجام»؟
پیام یک گام مهم دیگر نیز برداشته است.در گذشته معمولاً از:پیوست فرهنگی سخن گفته میشد.اما در این پیام، مفهوم بسیار گستردهتری مطرح شده است:هر اقدام در هر یک از کلانعرصههای فرهنگی، اجتماعی، سیاسی، امنیتی و اقتصادی باید با ملاحظه پیوست مربوط به انسجام اجتماعی صورت بگیرد. در حکمرانی مطلوب باید پیش از اجرای تصمیم، آثار آن بر انسجام اجتماعی ارزیابی شود.در نتیجه میتوان از یک مفهوم جدید سخن گفت: «ارزیابی انسجام اجتماعی تصمیمات حکمرانی» یعنی هر تدبیر وتصمیم مهم دولت باید قبل از اجرا پاسخ دهد. آیا این تصمیم جامعه را متحدتر میکند یا متفرقتر؟ آیا اعتماد عمومی را افزایش میدهد یا کاهش؟ آیا احساس عدالت را تقویت میکند یا تضعیف؟ آیا موجب دو قطبی شدن جامعه میشود؟آیا دشمن میتواند از آن برای ایجاد شکاف استفاده کند؟ آیا هزینه اجتماعی آن از منفعتش بیشتر است؟ این نگاه میتواند به یکی از اجزای مهم نظام ملی کیفیت حکمرانی تبدیل شود.۳. «ارتکاب هر آنچه به ضرر انسجام اجتماعی باشد، ممنوع است»؛ فراتر از توصیه اخلاقی یک قاعده حکمرانی اثر گذاری است. ایشان تاکید می نمایند:«قاطعانه اعلام میکنم؛ ارتکاب هر آنچه به ضرر انسجام اجتماعی باشد، ممنوع است.»براین اساس هرگونه تصمیم یا موضع گیری یا اقدامی که منجر به تولید شکاف اجتماعی شود ممنوع است. بنابراین برجستهسازی ضعف به نحوی که دشمن را تقویت و جامعه را مأیوس کند؛ مضر و ممنوع است.پس تحلیل واظهار نظر رسانه ای حتی از موضع دلسوزی وبا صداقت باید مسئلهگشا باشد. توجه شود که تحلیل وموضع وتصمیم واقدام خدای نکرده سرمایهساز برای دشمن نشود.
۴. ضرورت «روایت قدرت»؛ به جای جوسازی وحاشیه سازی بی اثر همگان اعم از دولتیان ورسانه ها و نخبگان مخاطب این سخن مهم رهبری معظم انقلاب هستند.«ضعف و نقص و کمبود، نیازمند روایت و برجستهسازی نیست؛ بلکه نیازمند برنامهریزی و اقدام برای رفع و حل مشکل است.»بنابراین تبدیل ضعف به روایت عمومیِ دائمی و تولیدکننده ناامیدیمضر است. به جای ان لازم است قدرت کشور و موفقیتهای بخش های گوناگون روایت شوند که مصداق بازگویی نعمت است وتاکید قران کریم است «وَأَمّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّث» واین بازتاکیدی بر روایت درستِ واقعیتهای قدرتآفرین کشور است.۵. «ایران هرچه قویتر»؛ مقصد مشترک همه تصمیم ها واقدامات : در پیام، «ایران هرچه قویتر» هدف فرادست نظام حکمرانی باید مورد توجه جدی همه ارکان نظام ومدیران عالی کشور باشد.قوی شدن ایران یعنی:ایران قوی اقتصادیبا تولید، سرمایهگذاری، کنترل تورم،اشتغال، مدیریت بازار، کاهش وابستگی به دلار؛اقتصاد مقاومتی.
ایران قوی علمی و فناورانهبا نخبگان ، فناوریهای نو، نوآوری،شرکتهای دانشبنیان، شکستن روالهای ناکارآمد. ایران قوی فرهنگیبا:تعلیم و تربیت، خانواده؛حوزه؛دانشگاه، مدرسه، رسانه؛هنر.ایران قوی اجتماعیبا:اعتماد؛امید؛همدلی؛مشارکت؛انسجام ملی.ایران قوی دفاعی و امنیتی با:قدرت بازدارندگی؛آمادگی ملی؛توان دفاعی؛عمق راهبردی. بنابراین قدرت ملی یک پدیده تکبعدی نیست؛ حاصل همافزایی همه انواع بخش های تولید قدرت ملی است.۶. اقتصاد مقاومتی؛ «زنجیره حل مسئله»رهبرمعظم انقلاب در پیام، مسائل اقتصادی را جدا از یکدیگر نمیبیند. بلکه زنجیره ای به هم مربوط است: از:تورم ؛بیکاری؛ قیمتها ؛ بازار ؛ رشد ؛ سرمایهگذاری؛ تولید ؛ دلار ؛ که راه حل ان زنجیره به هم پیوسته اقتصاد مقاومتی مردمی درسایه امنیت ملی و وحدت ملی است. این نگاه بسیار مهم است؛ زیرا اگر دولت فقط تورم را بدون توجه به تولید حل کند، ممکن است رکود ایجاد شود.اگر فقط تولید را بدون سرمایهگذاری حل کند، ظرفیت تولید افزایش نمییابد.اگر فقط سرمایهگذاری را بدون هدایت آن حل کند، سرمایه به بخشهای غیرمولد میرود.بنابراین پیام در حقیقت یک نگاه زنجیرهای به حکمرانی اقتصادی ارائه میدهد.و سپس کلید اصلی را چنین معرفی میکند:«تکیه هرچه بیشتر به تولید داخلی»وبا واقع گرایی تصریح میکند که هر جا تولید داخلی کافی نیست، باید از واردات صحیح و حکیمانه استفاده کرد. این نکته بسیار مهم است:اقتصاد مقاومتی یعنی اقتصاد توانمند و انعطافپذیر، نه اقتصاد منزوی.۷. فناوری و نخبگان؛ موتور جهش ایران قوییکی دیگر از بخشهای بسیار مهم پیام رهبر معظم انقلاب این است: «بکارگیری فناوریها و نوآوریهای پیشنهاد شده توسط نخبگان جوان»
پیام فقط حمایت از نخبگان تنها نیست. بلکه تاکید فراترازان است :(از پیشنهاد آنها استفاده کنید).این تفاوت بسیار مهم است.در بسیاری از ساختارهای اداری:نخبه فقط پیشنهاد میدهد سپس دستگاه بررسی میکند بعداز ان کمیته تشکیل میشود واینچنین فرآیند اداری آغاز میشود و زمان از دست میرود.اما منطق پیام این است که نخبه ایده پردازی می کند وآنرا تبدیل به طرح قابل اجرا می کند سپس طرح اجرایی آزمون میشود و وارد مرحله اجرا می گردد انگاه بعد از ارزیابی جهش ایجاد می کند.بنابراین یکی از الزامات عملی پیام باید ایجاد:«نظام ملی جذب و بهکارگیری نوآوری نخبگان» برای ایجاد جهش ملی باشد.این نظام باید بتواند پیشنهاد یک جوان نخبه را از مرحله ایده تا مرحله اجرای ملی دنبال کند.۸. ترک عادتهای اداری؛ شرط جهش: پیام رهبر معظم یک تاکید بسیار راهبردی دارد: «ترک روال معمول و عادتهای مرسوم در یک موضوع»گاهی کشور مشکل منابع ندارد. مشکل در ساختار؛فرآیند؛بروکراسی؛تعارض منافع؛ترس مدیر از تصمیم؛و عادتهای اداری است.بنابراین نوآوری فقط تولید فناوری جدید نیست اصلاح فرآیندهای حکمرانی نیز نوآوری است.۹. فرهنگ و تعلیم و تربیت؛ زیرساخت قدرت ملی:پیام رهبر معظم انقلاب در پایان، فرهنگ و تعلیم و تربیت را مطرح میکند؛اقتصاد را انسان اداره میکند.فناوری را انسان تولید میکند.امنیت را انسان تأمین میکند.سیاست را انسان میسازد.جامعه را انسان شکل میدهد. در حالیکه فرهنگ وتربیت انسان ساز است واز این نظر اولویت فراراهبردی دارد.اگر انسانِ تراز ایران قوی تربیت نشود، هیچیک ازراهبردهای قدرت ملی پایدار نخواهد بود.
۱۰. تولیدکنندگان فرهنگ : در پیام رهبر معظم انقلاب : معلم، استاد دانشگاه، حوزه، پزشک، پرستار و زن خانهدار در منظومه تولید قدرت فرهنگی قرار دارند. بهخصوص درباره بانوان خانهدار تعبیر پیام بسیار مهم است:آنها «ظریفترین اجزاء نقش و نگار فرهنگ زیبا و مطلوب آینده» را به فرزندان منتقل میکنند. یعنی خانواده، اولین نهاد حکمرانی فرهنگی است. مدرسه، دانشگاه و حوزه ومسجد، رسانه وفضای عمومی زنجیره به هم پیوسته تولید فرهنگ هستند.۱۱. راهکارهای حرکت به سوی «ایران هرچه قویتر»از مجموع پیام میتوان یک برنامه هشتگانه استخراج کرد:اول ـ حل مسئله به جای روایت ضعفهر ضعف باید:مسئلهشناسی ؛ اولویتبندی ؛ سیاستگذاری ؛ اقدام ؛ ارزیابی و اصلاح شود.دوم ـ تولیدمحوری: تمام سیاستهای اقتصادی باید اثر خود بر تولید داخلی را نشان دهند.سوم ـ جهش فناورانه: فناوریهای نو و ایدههای نخبگان باید وارد فرآیند واقعی تصمیمگیری شوند.چهارم ـ اصلاح روالهای فرسودههر فرآیند اداری که مانع جهش است باید بازطراحی شود.پنجم ـ انسجام اجتماعیهیچ تصمیم وتدبیر مهمی بدون ارزیابی آثار آن بر انسجام اجتماعی اجرا نشود.ششم ـ سرمایهگذاری فرهنگی:فرهنگ و تعلیم و تربیت باید در صدر برنامههای بلندمدت کشور قرار گیرند.هفتم ـ اقتصاد مقاوم:وابستگیهای آسیبزا کاهش یابد و تولید داخلی تقویت شود.هشتم ـ روایت قدرت:دستاوردهای واقعی ایران برای جامعه و جهان تبیین شود.۱۲. چگونه توطئههای دشمن خنثی میشود؟پیام یک پاسخ بسیار مهم به جنگ ترکیبی دشمن میدهد:دشمن فقط به دنبال تخریب زیرساخت نیست؛ به دنبال تخریب «تصویر ایران در ذهن ایرانی» نیز هست.
اگر دشمن بتواند جامعه را به این باور برساند که:«ما ضعیفیم، بستر شکست فراهم می شود، اگر دشمن القاء كندآینده نداریم، همه چیز روبه توقف و بنبست می رود»دشمن با جنگ روایت ها ی معکوس ومخابره ضعف وبدبینی وناامیدی بخشی از هدف خود را بدون شلیک حتی یک گلوله می خواهد به هدف برساند. جنگ ارادهها و ادراکها جدی است پاسخ آن روایت اقتدار واقعی هنرمندانه وامید بخش بدون حاشیه سازی والقای ضعف وتلاش برای حل واقعی مسائل حکمرانی است.۱۳. قاعده منطقی مواجهه با ضعف : ضعف را در اتاق تصمیمگیری با شجاعت باید دید. واقتدار وعزت ملی را در عرصه عمومی با صداقت باید روایت نمود.۱۴. وظیفه مشترک دولت و ملت:پیام رهبرمعظم ، مسئولیت ایران قوی را فقط بر دوش دولت نمیگذارد.دولت وظیفه دارد:مدیریت کند؛برنامهریزی کند؛تولید را تسهیل کند؛موانع را بردارد؛از نخبگان استفاده کند؛فرهنگ را تقویت کند؛انسجام اجتماعی را حفظ کند.درکنار ان آحاد مردم نیز مسئولیت دارند. همراهی نمایند ؛ درصحنه امیدوارانه ؛ حضور فعال داشته باشند برای ساخت ایران قوی مشارکت کنند وایفای نقش سازنده داشته باشند؛امید را حفظ کنند؛تولید کنند؛نوآوری کنند؛مطالبهگر باشند؛در برابر جنگ روانی هوشیار باشد؛و از دوگانهسازیهای مخرب پرهیز کند.۱۵. نقش مهم نخبگان :در پیام رهبرمعظم نخبگان فقط «سرمایه علمی» نیستند.منبع تولید قدرت ملیاند. نخبه باید سه نقش داشته باشد:۱. مسئلهشناسیمشکل واقعی کشور را کشف کند.۲. راهحلسازیراهحل نوآورانه ارائه دهد.۳. اجرای راهحلبرای تبدیل دانش به قدرت ملی وارد میدان شود.از این رو باید از:نخبهپروری به:نخبهبهکارگیریحرکت کنیم.
۱۶. «دوگانهسازیهای موهوم» : هشدار راهبردی این است که مسائل پیچیده کشور را نباید به دوگانههای کاذب تقلیل داد.دوگانههایی مانند:جنگ یا مذاکرهمحافظه کاری یا تندروی؛سازش یا جنگطلبى. چه بسا مذاکره انجام شود،مقاومت هم تقویت شود. انسجام اجتماعی وجود داشته باشد، اما به معنای تعطیل تحلیل ومطالبه گری منطقی نباشد؛نقد وجود داشته باشد، اما به معنای تخریب نظام نباشد.پس:حکمرانی عقلانی، هنر عبور از دوگانههای کاذب و ساختن گزینههای ترکیبی و هوشمندانه است.۱۷. «انسجام اجتماعی ، پیوست همه تدبیرهای حکمرانی »از پیام رهبر معظم انقلاب میتوان یک قاعده جدید برای نظام حکمرانی استخراج کرد:«هیچ سیاست کلان ملی بدون ارزیابی آثار آن بر انسجام اجتماعی نباید نهایی شود.»این قاعده باید در:سیاست اقتصادی؛سیاست فرهنگی؛سیاست آموزشی؛سیاست رسانهای؛سیاست امنیتی؛سیاست خارجی؛و حتی تصمیمات بودجهای اعمال شود.در این صورت، «انسجام اجتماعی» از یک شعار اخلاقی به یک شاخص کیفیت حکمرانی تبدیل خواهد شد.پیام رهبر معظم انقلاب در هفته دولت، منشور «ایران قوی» استاگر پیام را در یک منظومه به هم پیوسته و زنجیرهای متصل به هم نگاه کنیم به ترتیب اولویت اصول زیر درآن به دست میآید به گونه ای که از هر اصل؛ اصل دیگری تولید می شود. :۱_فرهنگ و تعلیم و تربیت به عنوان اصل فراراهبردی۲_تربیت انسان توانمند و مسئول۳_نخبگان و نوآوری۴_تولید و فناوری۵_اقتصاد مقاوم و مستقل۶_قدرت ملی۷_اعتماد و امید عمومی۸_انسجام اجتماعی۹_مقاومت مؤثر در برابر توطئه دشمن۱۰_ایران هرچه قویترپیام رهبر معظم انقلاب را میتوان یک دعوت عمومی به تغییر منطق حکمرانی دانست.
تبدیل مدیریت روزمره به حکمرانی تحولآفرین؛ ورهایی از گزارشدادن ضعفها به سمت حل مسئله؛ اکتفا نکردن به تبلیغ دستاوردها وانتقال به روایت صادقانه قدرت؛ پرهیز از حمایت شعاری از نخبگان و اقدام عملی برای به کارگیری واقعی نخبگان؛تبدیل راهبردهای بخشی به راهبردهای دارای پیوست انسجام؛نگاه فراراهبردی به فرهنگ به جای نگاه محدود به فرهنگ .کشف و فعالسازی ظرفیتهای نو برای جهش ملی. به جای اداره کشور با ظرفیت های موجود در نهایت، «ایران قوی» نه با انکار ضعفها ساخته میشود و نه با برجستهسازی آنها؛ با شناخت عالمانه ضعف، اقدام شجاعانه برای رفع آن، روایت صادقانه قدرت، فعالسازی نخبگان، حفظ انسجام اجتماعی و قرار دادن فرهنگ و تعلیم و تربیت در جایگاه فراراهبردی ساخته میشود.و از همین جا یک وظیفه تاریخی برای دولت، ملت و بهویژه نخبگان پدیدار میشود:هرکس باید سهم خود را در تولید قدرت ملی پیدا کند؛ دولت با حکمرانی کارآمد، ملت با مشارکت و مسئولیت اجتماعی، و نخبگان با تبدیل علم و نوآوری به حل مسائل واقعی کشور.این، معنای عملی «ایران هرچه قویتر» است.ومن الله التوفيق والسلام علیکم ورحمة الله وبركاته ۶ شهریور ۱۴۰۵عباس کعبی
11:55 - 7 شهریور 1405
